Η επίδραση της ψυχικής ασθένειας στην αφαίρεση της γονικής μέριμνας

Εισαγωγή Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις τόσο του νομικού όσο και του ιατρικού χώρου, είναι η επίδραση της ψυχικής διαταραχής, όταν κρίνεται ζήτημα αφαίρεσης της γονικής μέριμνας, είτε από τον έναν είτε και από τους δύο γονείς. Η ελληνική αλλά και η διεθνής νομολογία προσφέρουν πλούσιο υλικό στο ζήτημα αυτό, δίδοντας απαντήσεις σε κομβικά ερωτήματα όπως: Πώς η δικαστική αρχή οδηγείται τελικά στη δικανική πεποίθηση περί αφαίρεσης ή μη της γονικής μέριμνας; Ποια δεδομένα λαμβάνει υπόψη; Ποιος είναι ο ρόλος του ψυχιάτρου - πραγματογνώμονα, όταν καλείται να αποφανθεί επί της ψυχικής κατάστασης ενός γονέα με ψυχική διαταραχή; Διαδραματίζει κάποιο ρόλο το περιβάλλον του τέκνου στη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντός του; Όλα αυτά τα ερωτήματα καλούνται κάθε φορά οι δικαστικές αρχές να θέσουν ως θεμέλιο του δικανικού τους συλλογισμού. Η παρούσα εργασία μελετά την επίδραση που έχει η ψυχική ασθένεια, όταν τίθεται ζήτημα καταλληλότητας ή μη ενός ή και των δύο γονέων να ασκήσουν τα γονεϊκά τους καθήκοντα. Ακολούθως, η εργασία άγεται στο συμπέρασμα, ότι η διάγνωση της ύπαρξης μιας ψυχικής διαταραχής δεν αρκεί από μόνη της για την αφαίρεση του λειτουργικού δικαιώματος της γονικής μέριμνας από τον γονέα. Το δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη του ένα κράμα πολλών παραγόντων, προκειμένου να εκδώσει απόφαση. Σκοπός Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η σφαιρική διερεύνηση του ρόλου που διαδραματίζει η ύπαρξη ψυχιατρικής διαταραχής στη δικαστική κρίση περί αφαίρεσης ή μη της γονικής μέριμνας, με εστίαση στο νομικό, ψυχιατρικό και κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνονται οι σχετικές αποφάσεις. Το κύριο ερώτημα συνίσταται στο κατά πόσον η ύπαρξη ψυχικής ασθένειας συντελεί στη διαμόρφωση της κρίσης των ελληνικών και διεθνών δικαστηρίων κατά τη λήψη μιας απόφασης περί αφαίρεσης ή μη της γονικής μέριμνας, όπως το σκεπτικό αυτό αποτυπώνεται στην ελληνική και διεθνή νομολογία και ποιοι παράγοντες συνεκτιμώνται κατά τη δικαστική κρίση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο, με τον οποίο αξιολογείται η γονεϊκή ικανότητα από τον εκάστοτε δικαστή. Μέθοδος – Στατιστική ανάλυση Για τους σκοπούς της παρούσας έρευνας μελετήθηκαν ενδελεχώς 53 δικαστικές αποφάσεις της ελληνικής και της διεθνούς νομολογίας, πλήρως αιτιολογημένες και δημοσιευμένες σε επίσημες νομικές βάσεις δεδομένων, οι οποίες καλύπτουν χρονικό διάστημα 42 ετών, από το 1983 έως το 2025. Κριτήρια ένταξής τους στην ανάλυση αποτέλεσαν, αφ’ ενός, η αναφορά σε περιπτώσεις όπου ο ένας ή και οι δύο γονείς φέρουν διαγνωσμένη ψυχική ασθένεια και, αφ’ ετέρου, η ύπαρξη αιτιολογημένης και επαρκώς τεκμηριωμένης δικαστικής κρίσης αναφορικά με την αφαίρεση ή μη της γονικής μέριμνας. Η ανάλυση των αποφάσεων βασίστηκε σε ειδικά διαμορφωμένο έντυπο καταγραφής, το οποίο περιλαμβάνει προκαθορισμένα κριτήρια (Παράρτημα Ι), ενώ στη συνέχεια τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν σε συνολικό πίνακα καταγραφής αποτελεσμάτων (Παράρτημα ΙΙ). Η στατιστική επεξεργασία πραγματοποιήθηκε με τη χρήση περιγραφικών στατιστικών μεθόδων (μέσω EXCEL και SPSS). Με τη βοήθεια διαγραμμάτων επιχειρήθηκε η αναλυτική παρουσίαση των ευρημάτων των εν λόγω αποφάσεων και εν συνεχεία μελετήθηκε η σχέση μεταξύ του είδους της ψυχικής διαταραχής και της αφαίρεσης της γονικής μέριμνας. Με βάση τις αναλύσεις των αποφάσεων εξήχθησαν συμπεράσματα και αναπτύχθηκε εκτενής σχολιασμός. Αποτελέσματα Από το σύνολο των 53 αποφάσεων, η πλειονότητα αντλήθηκε από τη νομική βάση ΝΟΜΟΣ (45,3%) και τη νομική βάση ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ (37,7%). Το 83% των αποφάσεων προέρχεται από ημεδαπά δικαστήρια. Σε ποσοστό 77,4% των περιπτώσεων το δικαστήριο κατέληξε σε αφαίρεση της γονικής μέριμνας - εκ των οποίων το 30,2% αφορά ειδικότερα την αφαίρεση της επιμέλειας - έναντι 17% στις οποίες διατηρήθηκε η γονική μέριμνα και 5,7% στις οποίες κρίθηκε ότι η γονική μέριμνα διατηρείται υπό προϋποθέσεις. Η αφαίρεση της γονικής μέριμνας αφορούσε κατά κύριο λόγο τη μητέρα (56,6%), ακολουθούμενη από αμφότερους τους γονείς (22,6%) και τον πατέρα (20,8%). Ως προς την οικογενειακή κατάσταση, υπερτερούσαν οι διαζευγμένοι γονείς (37,7%) και τα τέκνα εκτός γάμου (34%). Αναφορικά με τον τύπο της ψυχικής διαταραχής, συχνότερες ήταν οι εξαρτήσεις από ναρκωτικά ή αλκοόλ (41,5%), ακολουθούμενες από τις ψυχωσικές διαταραχές (26,4%), τη διπολική διαταραχή (15,1%) και την κατάθλιψη (13,2%). Ψυχιατρική γνωμάτευση υπήρχε στο 54,7% των δικαστικών αποφάσεων, ενώ υποστηρικτικό πλαίσιο αναφέρεται στο 67,9%. Επισημαίνεται, τέλος, ότι στοιχεία όπως η ύπαρξη συννοσηροτήτων (69,8%) και η λήψη φαρμακευτικής αγωγής (60,4%) παραμένουν συχνά μη διευκρινισμένα στο σκεπτικό των αποφάσεων. Πέραν της περιγραφικής αποτύπωσης, διερευνήθηκε επαγωγικά η σχέση μεταξύ του είδους της ψυχικής διαταραχής και της αφαίρεσης της γονικής μέριμνας. Για τον σκοπό αυτό, οι διαγνώσεις ομαδοποιήθηκαν σε δύο κατηγορίες - «Εξαρτήσεις» (ναρκωτικά, αλκοόλ) και «Λοιπές ψυχικές διαταραχές» (ψυχωσικές, καταθλιπτικές, διπολικές) - ενώ εξαιρέθηκαν 8 αποφάσεις με μη προσδιορίσιμη διάγνωση, με αποτέλεσμα το τελικό δείγμα της ανάλυσης να περιοριστεί σε 45 αποφάσεις. Λόγω των μικρών αναμενόμενων συχνοτήτων σε δύο κελιά του πίνακα διασταύρωσης (< 5), εφαρμόστηκε το ακριβές τεστ του Fisher (Fisher's exact test). Αν και η αφαίρεση της μέριμνας εμφανίστηκε συχνότερη στις περιπτώσεις εξαρτήσεων (86,4%) σε σύγκριση με τις λοιπές διαταραχές (73,9%), με υπερδιπλάσια odds αφαίρεσης (OR = 2,24), η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική (p = 0,459) και το μέγεθος της επίδρασης ήταν μικρό (Cramér's V = 0,16). Συνεπώς, στο εξεταζόμενο δείγμα δεν τεκμηριώθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ του είδους της ψυχικής διαταραχής και της δικαστικής έκβασης ως προς τη γονική μέριμνα.

Authors dc:creator

• Λουκέρη Αλεξία
• Loukeri Alexia

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5424789

OAI record oai:identifier

https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5424789