Þróun sæðinga í íslenskri hrossarækt

Íslensk hrossarækt hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum með aukinni notkun sæðinga og markvissara kynbótastarfi. Slík þróun getur haft áhrif á bæði erfðaframfarir og dreifingu erfðaframlags innan stofnsins. Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á þróun sæðinga frá árunum 2015-2025 og greina þróun skyldleikaræktar og erfðaframfara í íslenska hrossastofninum á sama tímabili. Notuð voru tvö gagnasöfn úr WorldFeng sem innihéldu annars vegar upplýsingar um fyljunarskráningar og hins vegar samantekt á fæddum hrossum á tímabilinu 2015–2025. Unnið var með breyturnar skráðar fyljanir eftir sæðingar, skráð fædd folöld og stóðhestar í sæðingum. Fyrir hvern árgang skráðra folalda voru reiknuð meðaltöl fyrir kynbótamat (BLUP) og skyldleikaræktarstuðull (F). Niðurstöður rannsóknarinnar sýndu að notkun sæðinga hafði aukist verulega á árabilinu 2015–2025, þar af mest á seinni hluta tímabilsins. Fjöldi fyljana eftir sæðingar áttfaldaðist á sama tíma og fjöldi stóðhesta í sæðingum þrefaldaðist, fór úr 8 í 27 árið 2024. Það samsvaraði um 4% af heildarfjölda stóðhesta í ræktun. Fjöldi sæðinga náði hámarki árið 2024, þegar þær námu 13,42% allra fyljana. Í takti við aukna notkun sæðinga fengu fáir stóðhestar sífellt meira erfðafræðilegt vægi innan stofnsins. Um 1% stóðhesta, sem eignuðust 50 eða fleiri folöld á ári, voru feður 3,42% fæddra folalda í byrjun tímabilsins en hlutfall afkvæma þeirra var komið í 11,29% árið 2024. Þar á meðal voru 4 stóðhestar með yfir 100 folöld á ári, tveir þeirra þrjú og fjögur ár í röð. Neikvætt samband fannst milli fjölda sæðinga og fjölda skráðra folalda innan sama árs, á þeim árum sem mesta aukning varð í notkun sæðinga. Aukin notkun sæðinga var því ekki að stækka hrossastofninn heldur tengdist fremur áherslu ræktenda á gæði fram yfir magn í ræktuninni. Meðaltal skyldleikaræktarstuðuls hækkaði úr 2,75% árið 2015 í 3,06% árið 2024. Ekki fannst marktækt samband milli aukinnar notkunar sæðinga og hækkunar á skyldleikaræktarstuðli enda ekki líklegt að slík áhrif verði sýnileg fyrr en einhverjum kynslóðum síðar. Stöðugar erfðaframfarir mældust í íslenska hrossastofninum en meðal BLUP í árgöngum hækkaði úr um 96 í upphafi tímabilsins í um 106 í lok þess. Ekki var sýnt fram á marktækt samband á milli sæðinga og hækkunar á kynbótamati. Niðurstöðurnar benda til þess að aukin notkun sæðinga hafi átt sér stað á sama tíma og ræktun íslenska hestsins hefur varð markvissari og sérhæfðari, hraðaði þeirri þróun með vaxandi hættu á að hrossastofninn verði einsleitari og virk stofnstærð minnki. Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi þess að fylgjast með þróun erfðabreytileika og skyldleikaræktar í íslenska hrossastofninum. Þótt sæðingar geti stuðlað að hraðari erfðaframförum er mikilvægt að viðhalda jafnvægi milli aukinnar notkunar þeirra og varðveislu erfðafjölbreytileika til lengri tíma.

Author dc:creator

• Saga Björk Jónsdóttir 1991-

Contributors dc:contributor

• Landbúnaðarháskóli Íslands

• Hestafræði
• Sæðingar
• Fyljanir
• Hrossarækt
• Stóðhestar
• Folöld
• BLUP
• Skyldleikaræktarstuðull

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

https://hdl.handle.net/1946/53678

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/53678