Þróun sæðinga í íslenskri hrossarækt
type: CreativeWork
description: Íslensk hrossarækt hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum með aukinni notkun sæðinga og markvissara kynbótastarfi. Slík þróun getur haft áhrif á bæði erfðaframfarir og dreifingu erfðaframlags innan stofnsins. Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á þróun sæðinga frá árunum 2015-2025 og greina þróun skyldleikaræktar og erfðaframfara í íslenska hrossastofninum á sama tímabili. Notuð voru tvö gagnasöfn úr WorldFeng sem innihéldu annars vegar upplýsingar um fyljunarskráningar og hins vegar samantekt á fæddum hrossum á tímabilinu 2015–2025. Unnið var með breyturnar skráðar fyljanir eftir sæðingar, skráð fædd folöld og stóðhestar í sæðingum. Fyrir hvern árgang skráðra folalda voru reiknuð meðaltöl fyrir kynbótamat (BLUP) og skyldleikaræktarstuðull (F). Niðurstöður rannsóknarinnar sýndu að notkun sæðinga hafði aukist verulega á árabilinu 2015–2025, þar af mest á seinni hluta tímabilsins. Fjöldi fyljana eftir sæðingar áttfaldaðist á sama tíma og fjöldi stóðhesta í sæðingum þrefaldaðist, fór úr 8 í 27 árið 2024. Það samsvaraði um 4% af heildarfjölda stóðhesta í ræktun. Fjöldi sæðinga náði hámarki árið 2024, þegar þær námu 13,42% allra fyljana. Í takti við aukna notkun sæðinga fengu fáir stóðhestar sífellt meira erfðafræðilegt vægi innan stofnsins. Um 1% stóðhesta, sem eignuðust 50 eða fleiri folöld á ári, voru feður 3,42% fæddra folalda í byrjun tímabilsins en hlutfall afkvæma þeirra var komið í 11,29% árið 2024. Þar á meðal voru 4 stóðhestar með yfir 100 folöld á ári, tveir þeirra þrjú og fjögur ár í röð. Neikvætt samband fannst milli fjölda sæðinga og fjölda skráðra folalda innan sama árs, á þeim árum sem mesta aukning varð í notkun sæðinga. Aukin notkun sæðinga var því ekki að stækka hrossastofninn heldur tengdist fremur áherslu ræktenda á gæði fram yfir magn í ræktuninni. Meðaltal skyldleikaræktarstuðuls hækkaði úr 2,75% árið 2015 í 3,06% árið 2024. Ekki fannst marktækt samband milli aukinnar notkunar sæðinga og hækkunar á skyldleikaræktarstuðli enda ekki líkl…
abstract: Íslensk hrossarækt hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum með aukinni notkun sæðinga og markvissara kynbótastarfi. Slík þróun getur haft áhrif á bæði erfðaframfarir og dreifingu erfðaframlags innan stofnsins. Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á þróun sæðinga frá árunum 2015-2025 og greina þróun skyldleikaræktar og erfðaframfara í íslenska hrossastofninum á sama tímabili. Notuð voru tvö gagnasöfn úr WorldFeng sem innihéldu annars vegar upplýsingar um fyljunarskráningar og hins vegar samantekt á fæddum hrossum á tímabilinu 2015–2025. Unnið var með breyturnar skráðar fyljanir eftir sæðingar, skráð fædd folöld og stóðhestar í sæðingum. Fyrir hvern árgang skráðra folalda voru reiknuð meðaltöl fyrir kynbótamat (BLUP) og skyldleikaræktarstuðull (F). Niðurstöður rannsóknarinnar sýndu að notkun sæðinga hafði aukist verulega á árabilinu 2015–2025, þar af mest á seinni hluta tímabilsins. Fjöldi fyljana eftir sæðingar áttfaldaðist á sama tíma og fjöldi stóðhesta í sæðingum þrefaldaðist, fór úr 8 í 27 árið 2024. Það samsvaraði um 4% af heildarfjölda stóðhesta í ræktun. Fjöldi sæðinga náði hámarki árið 2024, þegar þær námu 13,42% allra fyljana. Í takti við aukna notkun sæðinga fengu fáir stóðhestar sífellt meira erfðafræðilegt vægi innan stofnsins. Um 1% stóðhesta, sem eignuðust 50 eða fleiri folöld á ári, voru feður 3,42% fæddra folalda í byrjun tímabilsins en hlutfall afkvæma þeirra var komið í 11,29% árið 2024. Þar á meðal voru 4 stóðhestar með yfir 100 folöld á ári, tveir þeirra þrjú og fjögur ár í röð. Neikvætt samband fannst milli fjölda sæðinga og fjölda skráðra folalda innan sama árs, á þeim árum sem mesta aukning varð í notkun sæðinga. Aukin notkun sæðinga var því ekki að stækka hrossastofninn heldur tengdist fremur áherslu ræktenda á gæði fram yfir magn í ræktuninni. Meðaltal skyldleikaræktarstuðuls hækkaði úr 2,75% árið 2015 í 3,06% árið 2024. Ekki fannst marktækt samband milli aukinnar notkunar sæðinga og hækkunar á skyldleikaræktarstuðli enda ekki líkl…
author: Saga Björk Jónsdóttir 1991-
language: is
keywords: Hestafræði, Sæðingar, Fyljanir, Hrossarækt, Stóðhestar, Folöld, BLUP, Skyldleikaræktarstuðull
date published: 2026-06-09T13:58:51Z
date modified: 2026-07-27T18:40:49Z
provider: Agricultural University of Iceland
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: Agricultural University of Iceland

PropertyValue
property ID: Handle
value: https://hdl.handle.net/1946/53678