Καταγραφή της στοματικής κατάστασης και των αναγκών οδοντιατρικής περίθαλψης σε φιλοξενούμενους που διαβιούν σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων

Σκοπός Σκοπός της παρούσας συγχρονικής μελέτης ήταν η καταγραφή της στοματικής κατάστασης και των αναγκών οδοντιατρικής περίθαλψης των φιλοξενούμενων σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΜΦΗ) στην Αττική και η συσχέτιση της στοματικής τους υγείας με την ηλικία, το φύλο και την Kλινική Kλίμακα Eυπάθειας (Clinical Frailty Scale-CFS). Μεθοδολογία Ο πληθυσμός-στόχος της μελέτης ήταν ηλικιωμένα άτομα τα οποία διαβιούσαν σε ΜΦΗ στην Περιφέρεια Αττικής. Η συνέντευξη και η κλινική εξέταση αποτέλεσαν τα ερευνητικά εργαλεία της μελέτης. Έγινε καταγραφή των δημογραφικών χαρακτηριστικών και για τη μεν λήψη του ιατρικού ιστορικού χρησιμοποιήθηκε η κατηγοριοποίηση ICD-11 (Στατιστική Ταξινόμηση Νόσων και Σχετικών Προβλημάτων Υγείας ICD-11), για τα δε λαμβανόμενα φάρμακα η κατηγοριοποίηση ATC (Anatomical Therapeutic Chemical ATC Classification System). Επίσης, υπολογίστηκαν ο Δείκτης Συννοσηρότητας του Charlson ρυθμισμένος κατά ηλικία (Age Adjusted Charlson Comorbidity Index-ACCI) και ο συνολικός αριθμός των λαμβανόμενων φαρμακευτικών ουσιών. Ελήφθη οδοντιατρικό ιστορικό με την καταγραφή του βαθμού ικανοποίησης από τη στοματική υγεία, τη συχνότητα εμφάνισης ξηροστομίας, καυσαλγίας στόματος και δυσγευσίας, των συνηθειών στοματικής υγιεινής και υγιεινής κινητών προσθετικών αποκαταστάσεων, της τελευταίας οδοντιατρικής επίσκεψης, των αντιλαμβανόμενων προβλημάτων στο στόμα, της υποκειμενικής εκτίμησης και της απαίτησης για οδοντιατρική φροντίδα και των αντιλαμβανόμενων εμποδίων για την πραγματοποίησης αυτής. Η αξιολόγηση της σχετιζόμενης με τη στοματική υγεία ποιότητας ζωής πραγματοποιήθηκε μέσω του Γηριατρικού Δείκτη Αξιολόγησης Στοματικής Υγείας (Geriatric Oral Health Assessment Index-GOHAI) και η αξιολόγηση της ξηροστομίας έγινε μέσω του Δείκτη Ξηροστομίας (Χerostomia Inventory-XI). Κατά την κλινική εξέταση αξιολογήθηκε η ευπάθεια βάσει της κλίμακας CFS. Κατά την εξέταση του στόματος, υπολογίστηκε ο δείκτης DMFT και ο δείκτης τερηδόνας ρίζας (Root Caries Index-RCI), καθώς και το εκατοστιαίο ποσοστό των τερηδονισμένων δοντιών σε μύλη ή και ρίζα επί του συνόλου των υπαρχόντων δοντιών. Επίσης, καταγράφηκαν ο αριθμός των φυσικών δοντιών, ο αριθμός των υπολειμματικών ριζών, ο αριθμός των δοντιών προς εξαγωγή, η παρουσία κινητών και ακίνητων προσθετικών αποκαταστάσεων, ο αριθμός των συγκλεισιακών επαφών μεταξύ φυσικών δοντιών και ακίνητων προσθετικών αποκαταστάσεων, καθώς και ο αριθμός των μεικτών επαφών μεταξύ φυσικών δοντιών, ακίνητων ή/και κινητών προσθετικών αποκαταστάσεων. Για τον έλεγχο της κατάστασης του περιοδοντίου καταγράφηκε ο Δείκτης Περιοδοντικών Αναγκών στην Κοινότητα (Community Periodontal Index of Treatment Needs-CPIΤΝ) και ο βαθμός κινητικότητας των δοντιών καταγράφηκε σύμφωνα με την ταξινόμηση κατά Miller. Για την καταγραφή του επιπέδου στοματικής υγιεινής των ενοδόντων χρησιμοποιήθηκε ο Απλοποιημένος Δείκτης Στοματικής Υγιεινής (Simplified Oral Hygiene Index-OHI-S), ενώ για τον έλεγχο της ξηρότητας στόματος χρησιμοποιήθηκε ο Δείκτης Clinical Oral Dryness Score (CODS). Η κλινική εφαρμογή των κινητών προσθετικών αποκαταστάσεων (ΚΠΑ) αξιολογήθηκε βάσει του τροποποιημένου δείκτη Kapur. Σχετικά με την υγιεινή των ΚΠΑ, καταγράφηκε η παρουσία πλάκας ή και τρυγίας σε περισσότερο από το ένα τρίτο της επιφάνειας της ΚΠΑ. Ακόμα, εξετάστηκαν ο νευρομυϊκός συντονισμός κατά τη χρήση των ολικών οδοντοστοιχιών, η κάθετη διάσταση σύγκλεισης μέσω της μεθόδου Willis, η ορθότητα της σύγκλεισης, καθώς και η κατάσταση των βλεννογόνων για την παρουσία στοματίτιδας από ΚΠΑ, πτυχωτής ινώδους υπερπλασίας και τραύματος σχετιζόμενου με ΚΠΑ. Προκειμένου κάθε εξεταζόμενος, ανεξαρτήτως οδοντικής/προσθετικής κατάστασης, να κατηγοριοποιηθεί ως προς το επίπεδο στοματικής υγιεινής, η κατάταξη σε φτωχή στοματική υγιεινή έγινε εάν ίσχυε ένα από τα παρακάτω: α) τιμή OHI-S 3-6, β) παρουσία επιχρίσματος σε περισσότερο από το 50% της ραχιαίας επιφάνειας της γλώσσας, γ) παρουσία υπολειμμάτων τροφών στις ουλοπαρειακές αύλακες και στην υπερώα, δ) παρουσία πλάκας ή και τρυγίας σε περισσότερο από το ένα τρίτο της επιφάνειας σε τουλάχιστον μία ΚΠΑ. Η στατιστική ανάλυση περιλάμβανε περιγραφική στατιστική, διμεταβλητές αναλύσεις και Βηματική Πολλαπλή Διωνυμική Λογιστική Παλινδρόμηση με οπισθοδρομική απαλοιφή μεταβλητών (Stepwise Multiple Binary Logistic Regression with backward elimination) με εξαρτημένη διχοτομική μεταβλητή την κλίμακα CFS με σημείο αποκοπής τη διάμεσο τιμή. Αποτελέσματα Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 130 φιλοξενούμενοι σε πέντε ΜΦΗ (39 άνδρες και 91 γυναίκες) με μέση ηλικία τα 86,4±7,2 έτη. Η μέση τιμή του δείκτη ACCI ήταν 5,6±1,3 ενώ οι φιλοξενούμενοι λάμβαναν κατά μέσο όρο 8,7±3,7 φαρμακευτικές ουσίες. Η Κλινική Κλίμακα Ευπάθειας (CFS) είχε μέση τιμή 5,9±1,4, διάμεσο 6 και εύρος από 2 έως 8. Από τους 130 εξετασθέντες, οι 112 συμμετείχαν στη συνέντευξη. Το 63,7% των ερωτηθέντων ανέφερε μεγάλη ικανοποίηση με την κατάσταση της στοματικής του υγείας. Το ένα τέταρτο περίπου (25,7%) δήλωσε ότι αισθάνεται το στόμα του στεγνό συχνά ή συνέχεια. Το 23,1% των ενοδόντων βούρτσιζε τα δόντια του τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα με το 72,1% εξ αυτών να χρησιμοποιεί οδοντόβουρτσα και φθοριούχο οδοντόπαστα. Όσον αφορά στην υγιεινή των ΚΠΑ, το 21,8% ανέφερε καθαρισμό μετά από κάθε γεύμα, το 10,9% δύο φορές την ημέρα, ενώ μόνο το 41,8% τις αφαιρούσε κατά τον ύπνο. Μόνο το 8,9% δήλωσε ότι επισκέφθηκε οδοντίατρο κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, με την Προσθετική να αποτελεί τη συχνότερα αναφερόμενη αιτία επίσκεψης (53,6%). Ο αριθμός των φυσικών δοντιών ήταν 8,8±9,3 (εύρος 0-27). Το 38,5% των φιλοξενούμενων εμφάνιζαν ολική νωδότητα, ενώ τουλάχιστον 20 δόντια καταγράφηκαν στο ένα πέμπτο (20,8%). Ο δείκτης DMFT είχε μέση τιμή 21,5±7,0 και εύρος 5-28. Παρουσία τουλάχιστον μίας υπολειμματικής ρίζας βρέθηκε στο 45% των ενοδόντων, ενώ παρουσία τερηδονισμένων δοντιών σε μύλη ή και ρίζα στο αντίστοιχο 72,5%. Το 30,8% εμφάνιζε καλή ή μέτρια, ενώ το 69,2% φτωχή στοματική υγιεινή. Επιπροσθέτως, ο δείκτης CODS είχε μέση τιμή 4,6±2,5 και εύρος από 0 έως 8. Κινητικότητα βαθμού ΙΙ ή και ΙΙΙ σε περισσότερο από το 10% των δοντιών του φραγμού παρατηρήθηκε στο 22,5% των ενοδόντων, ενώ στο 57,5% βρέθηκε η παρουσία τουλάχιστον ενός δοντιού προς εξαγωγή. Επί όσων υπολογίστηκε ο δείκτης CPITN, το 20,9% εμφάνιζε πλάκα και τρυγία, το 28,4% περιοδοντικούς θυλάκους βάθους τεσσάρων έως πέντε χιλιοστών, ενώ το 50,7% θυλάκους βάθους άνω των πέντε χιλιοστών. Παρουσία τουλάχιστον μίας ακίνητης προσθετικής αποκατάστασης παρατηρήθηκε στο 60% των ενοδόντων και τουλάχιστον μίας ΚΠΑ στο 43,1% (n=56) του δείγματος, ενώ μεταξύ των ολικά νωδών ατόμων, μόνο το 64% έφερε ζεύγος ολικών οδοντοστοιχιών. Η κλινική εφαρμογή των ΚΠΑ βρέθηκε κακή στο 53,6% όσων τις χρησιμοποιούσαν, ενώ η υγιεινή τους φτωχή στο 67,9%. Στοματίτιδα από ΚΠΑ παρατηρήθηκε στο 51,8% επί όσων έφεραν ΚΠΑ, πτυχωτή ινώδης υπερπλασία στο 21,4% και τραύμα από ΚΠΑ στο 25%. Αντικειμενική ανάγκη για οδοντιατρική φροντίδα παρατηρήθηκε στο 94,6%. Ωστόσο μόνο το 45,5% των εξετασθέντων ανέφερε ότι έχει κάποιο πρόβλημα στο στόμα και ότι χρήζει οδοντιατρικής επίσκεψης, με τις συχνότερα δηλωθείσες ανάγκες να είναι η επιδιόρθωση των κινητών προσθετικών αποκαταστάσεων (28,8%), η κατασκευή κινητών προσθετικών αποκαταστάσεων (25%) και η θεραπεία περιοδοντικής νόσου (28,8%), ενώ μόνο το 8,9% εξέφρασε την απαίτηση για οδοντιατρική φροντίδα. Τα συχνότερα αναφερόμενα εμπόδια στην οδοντιατρική περίθαλψη ήταν η δυσκολία πρόσβασης στο οδοντιατρείο, η μοιρολατρία για τη στοματική υγεία και οι οικονομικοί περιορισμοί. Η διαφορά μεταξύ της αντικειμενικής και της υποκειμενική ανάγκης για οδοντιατρική φροντίδα καταγράφεται και από τα εξής ευρήματα. Μόνο το 36,7% επί όσων εμφάνιζαν κακή εφαρμογή των κινητών προσθέσεων δήλωσε ότι χρειάζεται αναπροσαρμογή ή κατασκευή καινούριων αποκαταστάσεων, ενώ μόνο το 29,5% επί όσων είχαν κάτω από δέκα μεικτές συνολικές συγκλεισιακές επαφές δήλωσε ότι χρήζει προσθετικής αποκατάστασης. Ακόμα μικρότερα ποσοστά βρέθηκαν σχετικά με την αντιλαμβανόμενη ανάγκη για εξαγωγή σε όσους είχαν δόντια προς εξαγωγή (22%), για περιοδοντική θεραπεία σε όσους είχαν CPITN δύο έως τέσσερα (20%) και για εμφράξεις σε όσους είχαν ενεργό τερηδόνα (5%). Όσον αφορά στο φύλο, μεταξύ των ενοδόντων οι γυναίκες είχαν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό ακίνητων αποκαταστάσεων και μικρότερο αριθμό δοντιών με τερηδόνα μύλης. Επίσης, μεταξύ των φερόντων ΚΠΑ, οι άνδρες εμφάνιζαν σε μεγαλύτερο ποσοστό στοματίτιδα σχετιζόμενη με ΚΠΑ. Ως προς την ηλικία, όσοι εμφάνιζαν καλή ή μέτρια στοματική υγιεινή είχαν στατιστικά σημαντικά μικρότερη ηλικία συγκριτικά με όσους είχαν φτωχή υγιεινή. Μεταξύ των ενοδόντων, η μέση ηλικία όσων είχαν τουλάχιστον ένα τερηδονισμένο στήριγμα ήταν στατιστικά σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με όσους δεν είχαν τερηδόνα στα στηρίγματα. Μεταξύ των φερόντων ΚΠΑ, η μέση ηλικία όσων εμφάνιζαν πτυχωτή ινώδη υπερπλασία ήταν στατιστικά σημαντικά μικρότερη συγκριτικά με την ηλικία όσων δεν είχαν υπερπλασία. Το μοντέλο Βηματικής Πολλαπλής Διωνυμικής Λογιστικής Παλινδρόμησης με οπισθοδρομική απαλοιφή μεταβλητών έδειξε στατιστικά σημαντική επίδραση της ηλικίας (p=0,045, OR=1,08), του δείκτη ACCI (p=0,026, OR=1,69, του δείκτη CODS (p=0,027, OR=1,24), του αριθμού των συνολικών μεικτών συγκλεισιακών επαφών (p=0,047, OR=0,90) και της στοματικής υγιεινής (p=0,008, OR=0,27) στην κλίμακα CFS με τη μορφή διχοτόμου μεταβλητής (CFS<6 και CFS≥6). Συμπεράσματα Η στοματική υγεία των φιλοξενούμενων σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων της Αττικής είναι πολύ φτωχή. Oι γυναίκες είχαν στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό ακίνητων αποκαταστάσεων, μικρότερο αριθμό δοντιών με τερηδόνα μύλης και εμφάνιζαν στατιστικά σημαντικά μικρότερη συχνότητα στοματίτιδας σχετιζόμενης με ΚΠΑ. Όσοι εμφάνιζαν καλή ή μέτρια στοματική υγιεινή είχαν στατιστικά σημαντικά μικρότερη ηλικία συγκριτικά με όσους είχαν φτωχή υγιεινή. Η μέση ηλικία όσων είχαν τουλάχιστον ένα τερηδονισμένο στήριγμα και όσων εμφάνιζαν πτυχωτή ινώδη υπερπλασία ήταν στατιστικά σημαντικά μικρότερη σε σύγκριση με όσους δεν είχαν τερηδόνα στα στηρίγματα και δεν παρουσίαζαν υπερπλασία. Μεγαλύτερη ηλικία, μεγαλύτερη τιμή του δείκτη ACCI, φτωχή στοματική υγιεινή, μεγαλύτερη τιμή του δείκτη CODS και μικρότερος αριθμός μεικτών συνολικών συγκλεισιακών επαφών συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα η κλίμακα CFS να είναι από 6 και άνω. Χρειάζονται περαιτέρω μελέτες για την καταγραφή της κατάστασης στοματικής υγείας των φιλοξενούμενων σε Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων ευρύτερα στην Ελλάδα, καθώς και για τη διερεύνηση της συσχέτισης της στοματικής υγείας και της στοματικής λειτουργικότητας με την ευπάθεια. Επίσης, είναι αναγκαία η ανάπτυξη κεντρικών πολιτικών για την προαγωγή της στοματικής των ευάλωτων ηλικιωμένων ατόμων, η εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού και των φροντιστών στη φροντίδα στόματος και η ενίσχυση της εκπαίδευσης των οδοντιάτρων στη Γηροδοντιατρική.

Authors dc:creator

• Κωνσταντοπούλου Καλλιόπη
• Konstantopoulou Kalliopi

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5374346

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5374346