Διερεύνηση της συμμετοχής νηπίων με και χωρίς αναπηρίες σε αφηγηματικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της προσχολικής εκπαίδευσης: έρευνα δράσης

Η σύγχρονη προσχολική εκπαίδευση εστιάζει ολοένα και περισσότερο στην ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής όλων των παιδιών, αναγνωρίζοντας τη συμμετοχή ως βασική προϋπόθεση μάθησης και κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο της ενταξιακής εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο αυτό, η μάθηση προσεγγίζεται ως μια πολυδιάστατη διαδικασία, όπου η έκφραση των παιδιών δεν περιορίζεται στον προφορικό λόγο, αλλά εκδηλώνεται με πολλαπλούς τρόπους. Οι αφηγηματικές δραστηριότητες αναδεικνύονται ως ένα ιδιαίτερα πρόσφατο παιδαγωγικό μέσο, καθώς προάγουν τη συμμετοχή, τη συνεργασία και την κοινωνική αλληλεπίδραση, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ενταξιακού μαθησιακού περιβάλλοντος. Η παρούσα έρευνα εξετάζει τη συμμετοχή των νηπίων, με και χωρίς αναπηρίες, σε αφηγηματικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της προσχολικής εκπαίδευσης, με έμφαση στον ενταξιακό και πολυτροπικό χαρακτήρα της μάθησης. Το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας, στηριζόμενο σε εκτενής βιβλιογραφική επισκόπηση, βασίζεται στις σύγχρονες προσεγγίσεις της ενταξιακής εκπαίδευσης, της ενεργού συμμετοχής των παιδιών και της πολυτροπικότητας, αναδεικνύοντας τη σημασία της αξιοποίησης διαφορετικών τρόπων έκφρασης στη μαθησιακή διαδικασία και της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων στην τάξη της προσχολικής εκπαίδευσης. Επιπλέον, αναδεικνύεται ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού στην ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής όλων των παιδιών με συνέπεια την προώθηση ενός ενταξιακού κλίματος στην τάξη. Σκοπός της έρευνας ήταν η διερεύνηση και η ενίσχυση της συμμετοχής των νηπίων σε αφηγηματικές δραστηριότητες μέσα από την εφαρμογή διαφοροποιημένων και πολυτροπικών διδακτικών πρακτικών. Αφετέρου, ο αναδυόμενος στόχος της, είναι ο αναστοχασμός των εκπαιδευτικών αναφορικά με τις παιδαγωγικές πρακτικές που εφαρμόζουν στα σχολικά πλαίσιά τους αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την ύπαρξη και τη φωνή των ίδιων των αναπήρων. Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα επικεντρώθηκαν: (α) στις μορφές συμμετοχής των νηπίων κατά τη διάρκεια των αφηγηματικών δραστηριοτήτων, (β) στις παιδαγωγικές πρακτικές που επηρεάζουν τη συμμετοχή τους και (γ) στον βαθμό στον οποίο η εφαρμογή ενταξιακών και πολυτροπικών δραστηριοτήτων συμβάλλει στην ενεργό εμπλοκή όλων των παιδιών. Η μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθήθηκε ήταν η ποιοτική και συγκεκριμένα η έρευνα δράσης, η οποία υλοποιήθηκε μέσα από διαδοχικούς κύκλους σχεδιασμού, δράσης, παρατήρησης και αναστοχασμού. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με τη μέθοδο της τριγωνοποίησης διασφαλίζοντας στοιχεία από την οπτική της εκπαιδευτικού ερευνήτριας, της κριτικής φίλης και την οπτική των παιδιών σε συνδυασμό με τη χρήση τριών διαφορετικών ερευνητικών εργαλείων. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκαν η συμμετοχική παρατήρηση, η ημιδομιμένη συνέντευξη, καθώς και η ανάλυση των έργων των παιδιών. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσε μια ομάδα δώδεκα (12) νηπίων ενός τμήματος προσχολικής εκπαίδευσης ενός ιδιωτικού νηπιαγωγείου, στην οποία συμμετείχαν παιδιά με και χωρίς αναπηρίες και στο οποίο εκπαιδευτικός της τάξης ήταν η εκπαιδευτικός ερευνήτρια. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης, μέσα στην οποία αναδείχθηκαν βασικοί άξονες με μορφή πινάκων που σχετίζονται με τη συμμετοχή των παιδιών. Τα ευρήματα της έρευνας κατέδειξαν ότι η συμμετοχή των νηπίων δεν περιορίζεται στη λεκτική έκφραση, αλλά εκδηλώνεται μέσα από ποικίλες μορφές, όπως η μη λεκτική επικοινωνία, η εικονογράφηση και η δραματοποίηση. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι η εφαρμογή πολυτροπικών και διαφοροποιημένων δραστηριοτήτων ενίσχυσε σημαντικά την ενεργό συμμετοχή όλων των παιδιών, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός πιο ενταξιακού μαθησιακού περιβάλλοντος. Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα που διαπιστώθηκε ήταν ότι οι διαφοροποιημένες αφηγηματικές δραστηριότητες ενίσχυσαν τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση μεταξύ των παιδιών με και χωρίς αναπηρίες και ο ρόλος της εκπαιδευτικού υπήρξε καθοριστικός στην επίτευξη αυτού του σκοπού. Ιδιαίτερα τα παιδιά με αναπηρίες εμφάνισαν αυξημένα επίπεδα εμπλοκής, σε αντίθεση με την αρχική εκτίμηση της κατάστασης, γεγονός που αποδίδεται στην αξιοποίηση εναλλακτικών τρόπων έκφρασης και στη συνεργατική φύση των δραστηριοτήτων. Συνολικά, η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία της πολυτροπικότητας και της διαφοροποίησης ως βασικών παραγόντων ενίσχυσης της συμμετοχής των νηπίων, επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο του/της εκπαιδευτικού στη διαμόρφωση ενός ενταξιακού και συμμετοχικού περιβάλλοντος.

Authors dc:creator

• ΜΟΥΤΣΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ
• MUCA KRISTINA

• Εκπαίδευση – Αθλητισμός
• Education - Sport science

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5374040

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5374040