Το φαινόμενο SLAPP: Από το ευρωπαϊκό κεκτημένο στην ελληνική έννομη τάξη

Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στη διερεύνηση του φαινομένου των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σε ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος, διεθνώς γνωστών υπό το ακρωνύμιο SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation). Η μελέτη εκκινεί από την εννοιολογική οριοθέτηση του φαινομένου και τον προσδιορισμό των δεικτών εκείνων που στοιχειοθετούν τον καταχρηστικό χαρακτήρα μιας τέτοιας αγωγής, προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάγνωσή της. Εν συνεχεία, η εργασία επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος, αναλύοντας διεξοδικά την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069, η οποία αποτελεί πλέον το θεσμικό θεμέλιο για την αποτελεσματική νομική αντιμετώπιση του φαινομένου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεδομένου ότι το φαινόμενο των εν λόγω αγωγών δεν έχει τύχει, επί του παρόντος, εκτενούς νομολογιακής επεξεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η παρούσα εργασία στρέφεται στην πλαισίωσή του μέσα από τις γενικές νομολογιακές αρχές που έχουν «αποκρυσταλλωθεί» στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Οι αρχές αυτές, αν και διαμορφώθηκαν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας της ελευθερίας του λόγου, αποτελούν το απαραίτητο ερμηνευτικό εργαλείο για την εναργέστερη προσέγγιση του ζητήματος. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται κρίσιμες παράμετροι όπως η προστασία του δημόσιου διαλόγου, ο θεσμικός ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και της κοινωνίας των πολιτών, η προάσπιση της καλόπιστης ενημέρωσης και της υπεύθυνης δημοσιογραφίας, καθώς και η συνακόλουθη υποχρέωση των δημοσίων προσώπων, και δη των πολιτικών, να επιδεικνύουν αυξημένη ανοχή στην κριτική. Παράλληλα, συνεκτιμώνται η αρχή της αναλογικότητας των αστικών κυρώσεων, η χρήση του ποινικού δικαίου έναντι της ελευθερίας της έκφρασης και η λεπτή ισορροπία μεταξύ της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και της ελευθερίας της έκφρασης. Η ανάλυση εμπλουτίζεται με τον σχολιασμό των υποθέσεων OOO Memo κατά Ρωσίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και Real Madrid κατά Le Monde του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), οι οποίες αποτελούν τις μοναδικές ευρωπαϊκές αποφάσεις που έχουν επιληφθεί του ζητήματος, εισάγοντας μια πρωτότυπη δικανική συλλογιστική. Στο επόμενο στάδιο, και ενώ εκκρεμεί η ενσωμάτωση της σχετικής Οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη, η εργασία μεταβαίνει στην προσέγγιση του φαινομένου υπό το πρίσμα του ελληνικού δικαίου. Εξετάζεται η δογματική ένταξη των αγωγών SLAPP στο σύστημα του Αστικού Δικαίου, οι έννομες συνέπειες της καταχρηστικότητας, καθώς και οι πρόσφατες τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα. Συγκεκριμένα, αναλύεται πώς η αναμόρφωση των διατάξεων για τη δυσφήμηση αναδιατάσσει το δικαιοπολιτικό τοπίο, ενώ διερευνάται η θεμελίωση του παρανόμου μέσω της παραβίασης των συναλλακτικών υποχρεώσεων του Τύπου, καθώς και το δικαιολογημένο ενδιαφέρον του κοινού ως λόγος άρσης του αδίκου κατά το άρθρο 367 ΠΚ. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την ανάλυση της υπ’ αριθμ. 2833/2024 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (υπόθεση των υποκλοπών), η οποία αποτελεί ορόσημο για τα ελληνικά δεδομένα. Η εν λόγω απόφαση, επιδεικνύοντας μεθοδολογική συνέπεια, ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις κατευθύνσεις του ΕΔΔΑ, απομακρυνόμενη από παρωχημένες ερμηνείες των εγχωρίων δικαστηρίων, όπως η αδυναμία διάκρισης μεταξύ γεγονότων και αξιολογικών κρίσεων ή η προβληματική ερμηνεία του ειδικού σκοπού εξύβρισης. Με τον τρόπο αυτό, η απόφαση αίρει τους περιορισμούς που στο παρελθόν συρρίκνωναν την εμβέλεια της ελευθερίας της έκφρασης και οδηγούσαν σε σωρεία καταδικαστικών αποφάσεων σε βάρος της χώρας μας.

Authors dc:creator

• Γούλας Γεώργιος
• Goulas Georgios

• Κοινωνικές, Πολιτικές και Οικονομικές επιστήμες
• Social, Political and Economic sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5372975

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5372975