Η συνεισφορά της εκπαίδευσης σε ζητήματα διατροφής στο πλαίσιο κοινωνικοεπιστημονικής προσέγγισης

Στο πλαίσιο της σύγχρονης πραγματικότητας, η διατροφή αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως ένα σύνθετο κοινωνικοεπιστημονικό ζήτημα (Socioscientific Issue – SSI). Υπερβαίνει τα όρια της ατομικής βιολογικής αναγκαιότητας και συνδέεται στενά με τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και τις πολιτικές διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο των σύγχρονων προσεγγίσεων της «Ενιαίας Υγείας» (One Health), η διατροφή αναδεικνύεται σε κεντρικό σημείο σύγκλισης κρίσιμων προκλήσεων του 21ου αιώνα, όπως η επισιτιστική ασφάλεια, η απώλεια βιοποικιλότητας, η κλιματική αλλαγή και η συστημική αλληλεπίδραση μεταξύ παχυσαρκίας, υποθρεψίας και κλιματικής αλλαγής, φαινόμενο που περιγράφεται στη διεθνή βιβλιογραφία ως «global syndemic». Υπό αυτό το πρίσμα, η ανάγκη για μετασχηματιστικές αλλαγές στη διεθνή διακυβέρνηση των συστημάτων τροφίμων (global food governance) καθίσταται πλέον αδιαμφισβήτητη. Η βιολογική παιδεία, πέρα από την εκπαίδευση των μελλοντικών επιστημόνων, αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για την αντίληψη των βιοπολιτικών διαστάσεων της διατροφής, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης μέσω της διαμόρφωσης ενεργών και κοινωνικά υπεύθυνων πολιτών. Σε θεσμικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανταποκρίνεται μέσω του Ευρωπαϊκού Πράσινου Συμφώνου (European Green Deal) και της στρατηγικής Farm to Fork, στοχεύοντας στη μετάβαση προς ένα δίκαιο και υγιεινό σύστημα τροφίμων. Παράλληλα, το πλαίσιο ικανοτήτων GreenComp προωθεί την καλλιέργεια δεξιοτήτων βιωσιμότητας στους πολίτες αναδεικνύοντας τον ρόλο της εκπαίδευσης ως βασικό μοχλό αυτής της μετάβασης. Η κοινωνικοεπιστημονική προσέγγιση στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών προσφέρει το κατάλληλο παιδαγωγικό πλαίσιο ώστε οι μαθητές και μελλοντικοί επιστήμονες να αναπτύξουν κριτική σκέψη και ικανότητα συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο, ευθυγραμμιζόμενοι με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) των Ηνωμένων Εθνών. Παρά τη σημασία του θέματος, η διεθνής βιβλιογραφία παρουσιάζει έλλειμμα ερευνητικών εργαλείων που να αποτυπώνουν τις στάσεις των φοιτητών απέναντι στις κοινωνικές, πολιτικές και ηθικές διαστάσεις της διατροφής. Η παρούσα μελέτη, εντασσόμενη στο πεδίο της Διδακτικής της Βιολογίας, επιδιώκει να συμβάλει στη γεφύρωση αυτού του κενού. Σκοπός της μελέτης είναι η χαρτογράφηση των στάσεων και των αντιλήψεων πρωτοετών φοιτητών και φοιτητριών Βιολογίας σχετικά με τη διατροφή ως SSI, πριν από την έναρξη της πανεπιστημιακής τους εκπαίδευσης. Η μελέτη εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι φοιτητές αντιλαμβάνονται τη διατροφή σε σχέση με ζητήματα δημόσιας υγείας, βιωσιμότητας, κοινωνικών ανισοτήτων, τεχνολογικής παρέμβασης και κρατικής ρύθμισης, αναγνωρίζοντας ότι οι διατροφικές επιλογές δεν αποτελούν αποκλειστικά ατομικές αποφάσεις αλλά διαμορφώνονται μέσα σε ένα ευρύτερο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Για την υλοποίηση της έρευνας αναπτύχθηκε ένα πρωτότυπο ερευνητικό εργαλείο βασισμένο στη μεθοδολογία των μικροσενάριων (vignettes). Τα μικροσενάρια παρουσιάζουν ρεαλιστικές καταστάσεις και διλήμματα, επιτρέποντας την αποτύπωση στάσεων σε αυθεντικά κοινωνικά συμφραζόμενα. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, αναλύθηκαν με διερευνητική παραγοντική ανάλυση (Exploratory Factor Analysis), με στόχο την ανάδειξη των λανθανουσών διαστάσεων που συγκροτούν τη σκέψη των φοιτητών απέναντι στις σύνθετες πτυχές των ζητημάτων. Η συμβολή της παρούσας έρευνας έγκειται αφενός στην εργαλειοποίηση της διατροφής ως SSI μέσω της ανάπτυξης ενός καινοτόμου ερευνητικού εργαλείου που γεφυρώνει τη θεωρία των κοινωνικοεπιστημονικών ζητημάτων με την εμπειρική μέτρηση στάσεων και αφετέρου στη χαρτογράφηση της «κοινωνικοεπιστημονικής ωριμότητας» των φοιτητών απέναντι σε ζητήματα διατροφής, βιωσιμότητας και δημόσιας πολιτικής. Τα ευρήματα φιλοδοξούν να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό εκπαιδευτικών παρεμβάσεων και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων πολιτικών που προωθούν τη βιώσιμη διατροφή και την προαγωγή της υγείας. Συνολικά, η εργασία αναδεικνύει τη σημασία της Βιολογίας, για την κατανόηση και διαχείριση των σύνθετων διατροφικών προκλήσεων του 21ου αιώνα. Μέσα από την κοινωνικοεπιστημονική προσέγγιση, η Διδακτική της Βιολογίας μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργού πολιτειότητας και στη διαμόρφωση επιστημονικά εγγράμματων και κοινωνικά υπεύθυνων πολιτών, ικανών να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο για ζητήματα δημόσιας υγείας, βιωσιμότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης που διαμορφώνουν το συλλογικό μέλλον.

Authors dc:creator

• ΧΑΝΙΩΤΟΥ ΖΩΗ
• CHANIOTOU ZOI

• Θετικές Επιστήμες
• Science

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5372359

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5372359