Αξιολόγηση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας του συστήματος έρευνας και διάσωσης (sar) στην Ελλάδα υπό το πρίσμα της διαχείρισης κρίσεων

Η Έρευνα και Διάσωση (Search and Rescue – SAR) αποτελεί έναν από τους πλέον κρίσιμους μηχανισμούς προστασίας της ανθρώπινης ζωής, ιδίως σε κράτη με έντονα γεωγραφικά, κλιματολογικά και γεωπολιτικά χαρακτηριστικά, όπως η Ελλάδα. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα του ελληνικού Συστήματος Έρευνας και Διάσωσης, προσεγγίζοντάς το, μέσα από το θεωρητικό και πρακτικό πλαίσιο της διαχείρισης κρίσεων. Στόχος της εργασίας είναι η αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης, η ανάλυση πραγματικών επιχειρησιακών περιστατικών, ο εντοπισμός αδυναμιών και καθυστερήσεων, καθώς και η διατύπωση προτάσεων για τη βελτίωση της συνολικής απόκρισης του συστήματος. Η Ελλάδα διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες περιοχές ευθύνης SAR παγκοσμίως, η οποία εκτείνεται σε χερσαίο, θαλάσσιο και εναέριο περιβάλλον. Η γεωμορφολογία της χώρας, με πολυάριθμα νησιά, εκτεταμένες θαλάσσιες ζώνες, ορεινές περιοχές και δυσπρόσιτα εδάφη, δημιουργεί αυξημένες επιχειρησιακές απαιτήσεις. Παράλληλα, η αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας, η ένταση των μεταναστευτικών ροών, η κλιματική αλλαγή και η συχνότερη εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων επιβαρύνουν περαιτέρω το σύστημα SAR, καθιστώντας αναγκαία τη συνεχή αξιολόγηση και προσαρμογή του. Σε θεωρητικό επίπεδο, η εργασία εδράζεται στις αρχές της διαχείρισης κρίσεων, με έμφαση στις φάσεις της πρόληψης, της ετοιμότητας, της απόκρισης και της αποκατάστασης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη φάση της απόκρισης, όπου το SAR λειτουργεί ως βασικός επιχειρησιακός μηχανισμός. Αναλύονται έννοιες όπως η διαλειτουργικότητα, ο συντονισμός φορέων, η λήψη αποφάσεων υπό συνθήκες αβεβαιότητας, η διαχείριση χρόνου και πληροφοριών, καθώς και ο ανθρώπινος παράγοντας. Το SAR αντιμετωπίζεται όχι ως μεμονωμένη επιχειρησιακή δράση, αλλά ως υποσύστημα ενός ευρύτερου πλαισίου εθνικής διαχείρισης κρίσεων. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίζεται κυρίως σε ποιοτική ανάλυση πραγματικών περιστατικών έρευνας και διάσωσης που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα τα τελευταία έτη. Τα περιστατικά επιλέγονται με κριτήρια τη γεωγραφική διασπορά, το είδος του συμβάντος (αεροπορικό, ναυτικό, χερσαίο), τον αριθμό των εμπλεκόμενων φορέων και τη σοβαρότητα της κρίσης. Μέσα από τη μελέτη αυτών των περιπτώσεων αναλύονται ο χρόνος ενεργοποίησης του μηχανισμού SAR, η ροή της πληροφορίας, ο βαθμός συνεργασίας μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών φορέων, καθώς και τα τελικά επιχειρησιακά αποτελέσματα. Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι το ελληνικό σύστημα SAR διαθέτει υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής εμπειρίας, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και σημαντικές δυνατότητες, ιδιαίτερα σε επίπεδο μέσων και προσωπικού των Ενόπλων Δυνάμεων και του Λιμενικού Σώματος. Ωστόσο, εντοπίζονται και σημαντικές αδυναμίες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι καθυστερήσεις στη διαβίβαση και αξιολόγηση πληροφοριών, η πολυπλοκότητα της διοικητικής δομής, τα προβλήματα διαλειτουργικότητας μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών, καθώς και η έλλειψη ενιαίων και επικαιροποιημένων πρωτοκόλλων σε ορισμένες κατηγορίες περιστατικών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο του συντονισμού, ο οποίος αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας ή αποτυχίας μιας επιχείρησης SAR. Η εργασία καταδεικνύει ότι σε περιπτώσεις όπου υπήρξε σαφής κατανομή ρόλων, κοινή επιχειρησιακή εικόνα και αποτελεσματική επικοινωνία, τα αποτελέσματα ήταν αισθητά καλύτερα. Αντιθέτως, σε περιστατικά όπου παρατηρήθηκε σύγχυση αρμοδιοτήτων ή καθυστερημένη λήψη αποφάσεων, οι επιχειρησιακές επιπτώσεις ήταν σημαντικές. Με βάση τα παραπάνω, η εργασία προτείνει ένα σύνολο μέτρων βελτίωσης του συστήματος SAR. Οι προτάσεις αυτές αφορούν τόσο τον τεχνολογικό όσο και τον οργανωτικό και εκπαιδευτικό τομέα. Συγκεκριμένα, προτείνεται η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως συστήματα κοινής επιχειρησιακής εικόνας, μη επανδρωμένα εναέρια μέσα (UAVs), προηγμένα συστήματα εντοπισμού και ανάλυσης δεδομένων, καθώς και η ενίσχυση της ψηφιακής διασύνδεσης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη για τακτική κοινή εκπαίδευση και ασκήσεις, με στόχο την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και της κουλτούρας συνεργασίας. Συμπερασματικά, η παρούσα διπλωματική εργασία αναδεικνύει τη σημασία της ολοκληρωμένης προσέγγισης της Έρευνας και Διάσωσης ως βασικού πυλώνα της εθνικής διαχείρισης κρίσεων. Η αποτελεσματικότητα του συστήματος SAR δεν εξαρτάται μόνο από τα διαθέσιμα μέσα, αλλά κυρίως από τον τρόπο οργάνωσης, συντονισμού και αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού και της πληροφορίας. Η εργασία φιλοδοξεί να συμβάλει τόσο στον ακαδημαϊκό διάλογο όσο και στον πρακτικό σχεδιασμό πολιτικών και επιχειρησιακών βελτιώσεων, με τελικό στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Authors dc:creator

• Γουρνάς Νικόλαος
• Gournas Nikolaos

• Θετικές Επιστήμες
• Science

Language dc:language

Ελληνικά, Greek, English

Identifier

uoadl:5370889

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5370889