Ψυχιατρικοί λόγοι ακυρότητας δικαιοπραξιών

Εισαγωγή: Η ικανότητα των προσώπων για ελεύθερη διαμόρφωση της βούλησής τους και των εννόμων σχέσεων μεταξύ τους στο πλαίσιο του ιδιωτικού δικαίου σχετίζεται άμεσα με την δικαιοπρακτική ικανότητά τους, δηλαδή την ικανότητα κατάρτισης δικαιοπραξιών. Ωστόσο, εξαιτίας της ψυχικής ή της διανοητικής κατάστασης του προσώπου ή εξαιτίας έλλειψης συνείδησης των πράξεών του, η πραγματική βούλησή του μπορεί να αποκλίνει από το περιεχόμενο της έννομης σχέσης που δημιουργεί. Έτσι, για την προστασία του προσώπου αυτού, αλλά και του Δικαίου και των συναλλαγών, ο Ελληνικός Αστικός Κώδικας θέτει περιορισμούς στην αυτοπρόσωπη κατάρτιση δικαιοπραξιών του προσώπου αυτού, καθώς και προβλέπει ακυρότητα των δικαιοπραξιών αυτών, που καταρτίστηκαν παρά τους περιορισμούς αυτούς. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση των ψυχιατρικών λόγων, για τους οποίους, σε ένδικες διαφορές, αναγνωρίζεται η ακυρότητα προσβαλλόμενων δικαιοπραξιών, με την καταγραφή των βασικών αποδεικτικών μέσων και στοιχείων που μνημονεύονται στις εξεταζόμενες δικαστικές αποφάσεις, καθώς και ο προσδιορισμός της σημαντικότητάς τους στην διαμόρφωση της δικανικής κρίσης σχετικά με την αναγνώριση ή μη της ακυρότητας της εκάστοτε προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας. Μέθοδος: Το δείγμα αποτελείται από εβδομήντα πέντε (75) αποφάσεις του Αρείου Πάγου, που δημοσιεύθηκαν κατά τα έτη 2008 έως 2025. Η συλλογή του πραγματοποιήθηκε μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών: «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ» – Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών, με λήμμα αναζήτησης τις φράσεις: «131 & δεν είχε συνείδηση των πράξεών του ή βρισκόταν σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή», «131 & δεν είχε συνείδηση των πραττομένων του ή βρισκόταν σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή» και «1719 & δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή βρίσκονται σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή», και στις οποίες ως αντικείμενο της δίκης ή ως παρεμπιπτόντως εξεταζόμενο ζήτημα ήταν η ακυρότητα δικαιοπραξίας. Από την παραπάνω αναζήτηση, αρχικά, ανευρέθηκαν συνολικά ογδόντα (80) αποφάσεις του Αρείου Πάγου, οι οποίες δημοσιεύθηκαν κατά τα έτη 2008 έως 2025. Κατά την μελέτη αυτών, αποκλείστηκαν, λόγω έλλειψης συνάφειας με τον σκοπό της έρευνας, πέντε (5) αποφάσεις, οι οποίες δεν είχαν ως αντικείμενο δίκης ή ως παρεμπιπτόντως εξεταζόμενο ζήτημα την ακυρότητα κάποιας δικαιοπραξίας, και προέκυψε το τελικό δείγμα των εβδομήντα πέντε (75) αποφάσεων. Σε δώδεκα (12) από τις παραπάνω εβδομήντα πέντε (75) αποφάσεις προσβάλλονται περισσότερες από μία δικαιοπραξίες. Συνολικά, προσβλήθηκαν για το κύρος τους, λόγω έλλειψης συνείδησης ή ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής στο πρόσωπο αυτών που τις κατήρτισαν, εκατό (100) δικαιοπραξίες. Τα δεδομένα των παραπάνω δικαστικών αποφάσεων καταγράφηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν σε μεταβλητές, και, στην συνέχεια, ακολούθησε περιγραφική στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων και πραγματοποιήθηκε σύγκριση και συσχετισμός των μεταβλητών που αφορούν τον έλεγχο των ερευνητικών ερωτημάτων της παρούσας έρευνας. Αποτελέσματα: Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, όπως αυτά προέκυψαν με την ανάλυση των καταγεγραμμένων δεδομένων, διαπιστώθηκαν τα εξής: Παρατηρήθηκε ότι οι διάδικοι στις υπ’ όψιν ένδικες διαφορές ήταν στην συντριπτική πλειονότητα συγγενείς μεταξύ τους και, συχνότερα, με την κληρονομική τους ιδιότητα. Στατιστικά σημαντικά με την αναγνώριση ή μη ακυρότητας της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας προέκυψε ότι συσχετίζεται η ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκε το πρόσωπο που κατήρτισε την προσβαλλόμενη δικαιοπραξία, η λήψη φαρμακευτικής αγωγής κατά τον χρόνο κατάρτισης της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας, το πόρισμα της ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης, η μνεία κατάθεσης μάρτυρα διαδίκου, αντίθετης με τους ισχυρισμούς του διαδίκου αυτού στην εξεταζόμενη ένδικη διαφορά, η μνεία άλλης δικαστικής απόφασης, που έκρινε υπέρ ή κατά της ύπαρξης ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής στο πρόσωπο αυτού που κατήρτισε την προσβαλλόμενη δικαιοπραξία, και η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Στατιστικά οριακά μη σημαντικά προέκυψε ότι συσχετίζεται με την αναγνώριση ή μη ακυρότητας της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας η μνεία νοσηλείας του προσώπου που κατήρτισε την προσβαλλόμενη δικαιοπραξία για νευροψυχιατρικούς λόγους, η αναφορά περί ύπαρξης ή μη ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής στο βιβλιάριο υγείας του προσώπου αυτού, η μνεία αν το πρόσωπο τέθηκε σε δικαστική συμπαράσταση εν ζωή, και η μνεία αν εκκρεμούσε κατά τον χρόνο κατάρτισης της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας η διαδικασία για να τεθεί σε καθεστώς δικαστικής συμπαράστασης, και δεν ολοκληρώθηκε λόγω θανάτου του. Δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση με την αναγνώριση ή μη ακυρότητας της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας της γνωμάτευσης ψυχιάτρου ή νευρολόγου ή ψυχολόγου από Δημόσιο φορέα περί δικαιοπρακτικής ανικανότητας, μετά την κατάρτισή της, της γνωμάτευσης ψυχιάτρου ή νευρολόγου ή ψυχολόγου από Δημόσιο φορέα περί ύπαρξης ή μη ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, πριν την κατάρτιση της προσβαλλόμενης δικαιοπραξίας, του πορίσματος γραφολογικής έκθεσης περί ανικανότητας, της έκθεσης κοινωνικού λειτουργού περί ύπαρξης ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, και της ομολογία διαδίκου για την ψυχική κατάσταση του προσώπου που κατήρτισε την προσβαλλόμενη δικαιοπραξία. Επιπλέον, ως συχνότερη ψυχική/διανοητική διαταραχή, που οδήγησε το δικαστήριο στην αναγνώριση ακυρότητας, προέκυψε η άνοια, ενώ ως συχνότερη αιτία έλλειψης συνείδησης, που οδήγησε το δικαστήριο στην αναγνώριση ακυρότητας, προέκυψε, επίσης, η άνοια και ακολούθως ο καρκίνος. Συζήτηση/Συμπεράσματα: Από την επισκόπηση και μελέτη των παραπάνω αποφάσεων του δείγματος παρατηρήθηκε ότι για την αναγνώριση ακυρότητας δικαιοπραξίας που κατήρτισε πρόσωπο, το οποίο, κατά τον χρόνο κατάρτισή της, είχε έλλειψη συνείδησης των πράξεών του ή έπασχε από ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιόριζε αποφασιστικά την λειτουργία της βούλησής του, τα δικαστήρια προβαίνουν σε λεπτομερή αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού, καταλήγοντας σε πλήρη δικανική πεποίθηση, κατόπιν συνδυασμού και συναξιολόγησης διαφορετικών αποδεικτικών μέσων. Μόνο μερικά από αυτά, και σε συνδυασμό μεταξύ τους, μπορεί να θεωρηθούν ότι, εκ του αποτελέσματος, έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην διαμόρφωση της δικανικής κρίσης, χωρίς απαραίτητα η βαρύτητα αυτή να ταυτίζεται και με την αποδεικτική δύναμή τους βάσει των δικονομικών κανόνων. Όσον αφορά δε τα ευρήματα της παρούσας έρευνας, αυτά άλλοτε συμφωνούν και άλλοτε αποκλίνουν από αντίστοιχα ευρήματα προγενέστερων, σχετικής θεματολογίας, ερευνών από την ελληνική και την διεθνή βιβλιογραφία.

Authors dc:creator

• Χρόνης Μιχαήλ
• Chronis Michail

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5370665

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5370665