Το στρες των γονέων, οι πρακτικές σίτισης που χρησιμοποιούν και η συσχέτιση τους με το αυξημένο βάρος των παιδιών

ΣΚΟΠΟΣ Η παιδική παχυσαρκία παραμένει μια επίμονη πρόκληση για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, με τις μεσογειακές χώρες, όπως η Ελλάδα, να συνεχίζουν να παρουσιάζουν δυσανάλογα υψηλά ποσοστά. Παρά την εκτενή διεθνή έρευνα, η συνδυασμένη επίδραση της ψυχολογικής λειτουργίας των γονέων, των πρακτικών σίτισης, των κοινωνικοδημογραφικών παραγόντων και των βιολογικών δεικτών στρες στα σωματομετρικά αποτελέσματα των παιδιών δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο να εξετάσει πώς η ψυχολογική κατάσταση των γονέων, το μορφωτικό επίπεδο και οι πρακτικές σίτισης σχετίζονται με την κατάσταση σωματικού βάρους των παιδιών σε ελληνικό δείγμα. Επιπλέον, συμπεριλήφθηκε μια πιλοτική αξιολόγηση της κορτιζόλης σιέλου, με σκοπό να διερευνηθεί η πιθανή αξία της ως αντικειμενικού βιοδείκτη του γονεϊκού στρες, συμπληρωματικού προς τις αυτοαναφερόμενες μετρήσεις. ΥΛΙΚΑ-ΜΕΘΟΔΟΣ Συνολικά συμμετείχαν 103 ζεύγη γονέα–παιδιού, η πλειονότητα των οποίων ήταν μητέρες. Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) των παιδιών ταξινομήθηκε βάσει των προτύπων ανάπτυξης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Η ψυχολογική κατάσταση των γονέων αξιολογήθηκε μέσω της Κλίμακας Κατάθλιψης, Άγχους και Στρες (DASS–21) και του Ερωτηματολογίου για το Αντιλαμβανόμενο Στρες (PSS– 14), ενώ οι πρακτικές σίτισης αξιολογήθηκαν με το Ερωτηματολόγιο για τις Γονεϊκές Πρακτικές Σίτισης του παιδιού (CFPQ). Οι στατιστικές αναλύσεις περιλάμβαναν συσχετίσεις Pearson, ανάλυση διακύμανσης (ANOVA), ελέγχους «Mann–Whitney U» και τεστ «chi-square». Ένα μικρότερο υπόδειγμα παρείχε δείγματα σιέλου για την μέτρηση κορτιζόλης, με στόχο την αξιολόγηση της εφικτότητας της διαδικασίας συλλογής δειγμάτων στο οικιακό περιβάλλον (συμμόρφωση των συμμετεχόντων, τήρηση των οδηγιών και δυνατότητα αξιοπιστίας δειγμάτων), καθώς και τη διερεύνηση πιθανών συσχετίσεων με το γονεϊκό στρες και τις πρακτικές σίτισης. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ο ΔΜΣ των γονέων παρουσίασε ισχυρή θετική συσχέτιση με τον ΔΜΣ των παιδιών, σε συμφωνία με τα διεθνή ευρήματα σχετικά με τη διαγενεακή μετάδοση του κινδύνου παχυσαρκίας. Υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης στους γονείς συνδέθηκαν επίσης με αυξημένο ΔΜΣ των παιδιών, υποδηλώνοντας ότι το ευρύτερο ψυχολογικό κλίμα στο σπίτι μπορεί να επηρεάζει το σωματικό βάρος των παιδιών πέρα των άμεσων διατροφικών πρακτικών. Οι περιοριστικές και συναισθηματικά καθοδηγούμενες πρακτικές σίτισης συσχετίστηκαν με υψηλότερο ΔΜΣ παιδιού, ενώ η παρακολούθηση και η καθοδήγηση προς υγιεινή διατροφή φάνηκαν προστατευτικές. Το χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο των γονέων σχετίστηκε με υψηλότερο ΔΜΣ τόσο στους ίδιους όσο και στα παιδιά τους, καθώς και με μεγαλύτερη χρήση περιοριστικών στρατηγικών, αντικατοπτρίζοντας διεθνή πρότυπα κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων στην παιδική παχυσαρκία. Οι διαφορές φύλου ήταν περιορισμένες και αφορούσαν κυρίως τον ΔΜΣ των γονέων και τις πρακτικές παρακολούθησης. Η ταξινόμηση της κατάστασης σωματικού βάρους με βάση τα πρότυπα ανάπτυξης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organization – WHO growth charts) ανέδειξε υψηλότερα ποσοστά υπερβάλλοντος σωματικού βάρους και παχυσαρκίας σε σύγκριση με τα κριτήρια των «Centers for Disease Control and Prevention (CDC)», υπογραμμίζοντας ότι η επιλογή συστήματος ταξινόμησης μπορεί να επηρεάσει την εκτίμηση της έκτασης του φαινομένου. Δεν εντοπίστηκαν σημαντικές συσχετίσεις με τον τόπο κατοικίας ή την κορτιζόλη σιέλου, πιθανότατα λόγω του περιορισμένου μεγέθους του πιλοτικού δείγματος. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η παρούσα μελέτη προσφέρει νέα και σημαντικά δεδομένα από την Ελλάδα, ενσωματώνοντας ψυχολογικούς, συμπεριφορικούς και προκαταρκτικούς βιολογικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον κίνδυνο παιδικής παχυσαρκίας. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ψυχική υγεία των γονέων, το μορφωτικό επίπεδο, τις πρακτικές σίτισης και τον ΔΜΣ των παιδιών. Αξιοσημείωτο είναι ότι η εργασία αυτή προσθέτει στη σχετικά περιορισμένη διεθνή βιβλιογραφία που συνδυάζει βιοδείκτες στρες με γονεϊκές συμπεριφορές/πρακτικές και σωματομετρικά δεδομένα παιδιών σε πληθυσμιακό επίπεδο. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για προληπτικά πλαίσια που στηρίζουν την ψυχολογική ευημερία των γονέων, προωθούν ανταποκρινόμενες πρακτικές σίτισης και λαμβάνουν υπόψη κοινωνικοοικονομικές ανισότητες. Μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να αξιοποιήσουν μεγαλύτερα και πιο ετερογενή δείγματα, καθώς και επικυρωμένα πρωτόκολλα βιοδεικτών, ώστε να διευκρινιστούν οι αιτιώδεις μηχανισμοί και να καθοδηγηθούν ολοκληρωμένες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας.

Authors dc:creator

• Στυμφαλιάδη Βλασία
• Stymfaliadi Vlasia

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5358041

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5358041