Καθήλωση ψυχικά πασχόντων σε δομές παροχής ψυχικής υγείας: Aξιολόγηση της Ελληνικής πρακτικής υπό το πρίσμα του Διεθνούς Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Εισαγωγή: Το δικαίωμα στη υγεία περιλαμβάνει το δικαίωμα στην ψυχική υγεία. Τα άτομα ωστόσο αντιμετωπίζουν ακόμη και σήμερα σημαντικά εμπόδια στην απόλαυση του δικαιώματος αυτού, εξαιτίας μίας de facto ανισορροπίας δυναμικών εξουσίας αγώγιμης σε πρακτικές εξαναγκασμού, βίας και παραβίασης των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων στην αυτονομία, την ενημερωμένη συναίνεση και την προστασία από απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και τα βασανιστήρια. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ιδιαίτερος προβληματισμός εντοπίζεται στην πρακτική της καθήλωσης των ασθενών, παρά την ύπαρξη ενός ισχυρού νομοθετικού πλέγματος για την προστασία των δικαιωμάτων τους και τις αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη χρήση μέσων καθήλωσης Εντούτοις, τα δεδομένα των τελευταίων ετών παρέμειναν αποθαρρυντικά. Κατόπιν επισκόπησης της διαθέσιμης βιβλιογραφίας, ουδεμία σχετική έρευνα έχει λάβει χώρα στην Ελλάδα έως και σήμερα όσον αφορά το επίπεδο συμμόρφωσης των πρακτικών καθήλωσης με τις διεθνείς προδιαγραφές του δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτές έχουν τεθεί. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να διερευνηθεί κατά πόσον η επιβολή του μέτρου του προστατευτικού κλινοστατισμού (καθήλωσης) των ασθενών σε μία δομή παροχής ψυχιατρικής περίθαλψης στην Αθήνα, και συγκεκριμένα στην Β’ Ψυχιατρική Κλινική του ΠΓΝΑ “Αττικόν” συμβαδίζει με τα δικαιώματα των ασθενών υπό το πρίσμα του δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να αξιολογηθεί η ποιότητα φροντίδας και παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας προς τους ασθενείς, σύμφωνα με τα δικαιώματα που ορίζονται στις διεθνείς συμβάσεις, με τη χρήση του εργαλείου Quality Rights του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Μέθοδος: Για τους σκοπούς της έρευνας ως εργαλείο συλλογής δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το εργαλείο QualityRights Toolkit του Π.Ο.Υ.. Η αξιολόγηση της δομής βασίστηκε σε συνεντεύξεις με το προσωπικό (νοσηλευτές και ιατρούς) και τους ασθενείς, σε παρατήρηση των χώρων και σε επισκόπηση αρχειακού υλικού και ιατρικών φακέλων. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο του 2025. Για την αξιολόγηση της δομής εξετάστηκαν οι λόγοι επιβολής της καθήλωσης ή άλλων περιοριστικών μέτρων, το είδος της (μηχανική, χημική ή συνδυασμός), η συχνότητά της, η διάρκειά της, η χρήση άλλων πρακτικών αποκλιμάκωσης πριν την επιβολή του μέτρου, κατά πόσον έλαβε χώρα τακτικός έλεγχος και επαναξιολόγηση του ασθενούς προτού αποφασιστεί η παράταση του μέτρου και από ποιον, εάν ο ασθενής οδηγείτο σε ένα ασφαλές μέρος που εξασφάλιζε το δικαίωμα του στην ιδιωτικότητα, όπως επίσης κατά πόσον υπήρχε μέριμνα για την προσωπική φροντίδα και περιποίηση του ασθενούς κατά την καθήλωση του, ιδιαιτέρως εφόσον αυτή ήτο παρατεταμένη για μακρό χρονικό διάστημα. Εξετάστηκε επίσης η επιμέλεια τήρησης αρχείου και ο βαθμός στον οποίο διασφαλίζεται έτσι η διαφάνεια και συνεπώς η διασφάλιση της δυνατότητας απόδοσης ευθύνης ή αναζήτησης του αρμοδίου προσώπου σε περίπτωση που ο ασθενής ή τα οικεία του πρόσωπα επιθυμούν να διαμαρτυρηθούν για την επιβολή του μέτρου. Η προαναφερθείσα αξιολόγηση έγινε υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ήτοι, από τις υφιστάμενες συμβάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες και τη νομολογία συναφών διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων. Αποτελέσματα: Παρά την ύπαρξη ενός ισχυρού διεθνούς και εθνικού νομοθετικού πλαισίου, σημειώνονται ισχυρά κενά στην καθημερινή πρακτική όσον αφορά στην ρεαλιστική συστηματική χρήση τεχνικών αποκλιμάκωσης και στην παροχή επαρκούς ενημέρωσης των ασθενών ως προς τα δικαιώματά τους και στην παροχή πρακτικής δυνατότητας προς την ενάσκηση αυτών. Οι τεχνικές αποκλιμάκωσης και η ορθή τήρηση των διεθνών προδιαγραφών σε περιπτώσεις καθηλώσεων προσκρούουν στην συστημική υποστελέχωση των δομών και στην έλλειψη συνεχούς εκπαίδευσης στο νοσηλευτικό προσωπικό. Σημειώθηκε μεγάλη διαφορά στην αντιμετώπιση των εκούσιων ασθενών σε σχέση με τους ακούσιους, στους οποίους και σημειώνονται τα μεγαλύτερα ποσοστά καθήλωσης. Επικρατεί η αντίληψη ότι η ακούσιοι ασθενείς δεν έχουν τη δυνατότητα να αντιταχθούν στη νοσηλεία ή τη θεραπεία, παρά το ότι δεν στερούνται δικαιοπρακτικής ικανότητας. Υπάρχει ανάγκη για ευρύτερη και συστηματική συνεργασία των ψυχιατρικών κλινικών που νοσηλεύουν άτομα παρά την θέληση τους με ανεξάρτητους εποπτικούς φορείς και στην ανάπτυξη στρατηγικών διευκόλυνσης της πρόσβασης των ασθενών σε διαδικασίες υποβολής παραπόνων. Συζήτηση / Συμπεράσματα: Το εργαλείο QualityRights μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο βοήθημα στην αξιολόγηση δομών παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στην ανάπτυξη καλών πρακτικών και πολιτικών ενδυνάμωσης των ασθενών και προάσπισης των δικαιωμάτων τους. Για τη μέγιστη αξιοποίησή του, απαιτείται περαιτέρω επεξεργασία του για την εναρμόνισή του με την ελληνική γλώσσα και κουλτούρα, ενώ κατά τη χρήση των εργαλείων και την ανάπτυξη πολιτικών θα πρέπει να εξασφαλιστεί η ενεργός και ουσιαστική συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μερών, με έμφαση στην ενδυνάμωση της φωνής των ασθενών.

Authors dc:creator

• Παπαδήμα Σοφία
• Papadima Sofia

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5326667

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5326667