Ποινικοποίηση ενεργειών πληρώματος

Το φαινόμενο της ποινικοποίησης ενεργειών πληρώματος αποτελεί ένα από τα πλέον επίκαιρα και αμφιλεγόμενα ζητήματα που απασχολούν τη ναυτιλιακή κοινότητα · ευρίσκεται δε στο μεταίχμιο μεταξύ ναυτικού και ποινικού δικαίου. Σε διεθνές επίπεδο, παρατηρείται μία διαρκώς αυξανόμενη τάση ποινικοποίησης της ναυτικής εργασίας, η οποία εκδηλώνεται με τη μη χρηστή μεταχείριση των ναυτικών σε περίπτωση εμπλοκής τους σε ναυτικά ατυχήματα. Οι αιτίες του πολυδιάστατου αυτού φαινομένου είναι ποικίλες. Κατ’ αρχάς, η ίδια η φύση του ναυτικού επαγγέλματος συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο εμπλοκής των ναυτικών σε καταστάσεις ποινικώς ενδιαφέρουσες · ο εν λόγω, δηλαδή, κίνδυνος αποτελεί εγγενές στοιχείο της ναυτιλιακής δραστηριότητας. Τούτο, διότι η εκτέλεση ενός ναυτικού πλου συνιστά ένα πολύπλοκο και, συγχρόνως, πολυπρόσωπο φαινόμενο, εντός του οποίου αλληλεπιδρούν πολλαπλά πρόσωπα και φορείς, τα οποία εμπλέκονται, τόσο άμεσα, όσο και έμμεσα στην εκμετάλλευση, τη διαχείριση, αλλά και τη λειτουργία του πλοίου. Ο ρόλος, ιδίως, του πλοιάρχου ως «κυρίαρχου επί του πλοίου», οδηγεί συχνά στην αυθαίρετη αντίληψη μίας οιονεί αντικειμενικής ευθύνης του για οτιδήποτε συμβεί επί του πλοίου · αντίληψη που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές του ποινικού δικαίου. Επιπλέον, εν αντιθέσει με οιοδήποτε άλλο επάγγελμα, ο διεθνής χαρακτήρας της ναυτικής εργασίας καθιστά την ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή των θεμελιωδών δικονομικών και ουσιαστικών εγγυήσεων, όπως αυτό του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη και του τεκμηρίου αθωότητας, εξαιρετικά δυσχερή. Η διαρκής μετάβαση των ναυτικών σε διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες, συνεπάγεται την έκθεσή τους σε αλλοδαπές ποινικές νομοθεσίες και, συνακόλουθα, στη διακριτή ποινική μεταχείριση εκάστης εννόμου τάξεως, προκαλώντας αίσθημα ανασφάλειας δικαίου. Η διεθνής πείρα έχει καταδείξει ότι φαινόμενα ποινικοποίησης της ναυτικής εργασίας παρατηρούνται ολοένα και συχνότερα σε περιπτώσεις ναυτικών ατυχημάτων με περιβαλλοντικές προεκτάσεις, όπως αυτό της θαλάσσιας ρύπανσης, όπου συχνά οι ναυτικοί στοχοποιούνται αδίκως, ενίοτε δε αντιμετωπίζονται και ως τα «εξιλαστήρια θύματα» των δυστυχημάτων για την ικανοποίηση πολιτικών ή κοινωνικών σκοπιμοτήτων, μεταξύ των οποίων και η εκτόνωση της κοινής γνώμης. Εκτός, όμως, από τις περιπτώσεις θαλάσσιας ρύπανσης, περιστατικά αναίτιας ποινικής εμπλοκής των μελών του πληρώματος παρατηρούνται και επί της χρησιμοποίησης του πλοίου, εν αγνοία των προσώπων αυτών, προς μεταφορά ναρκωτικών. Οι ανωτέρω εκφάνσεις του φαινομένου της ποινικοποίησης επηρεάζουν άμεσα τα δικαιώματα και την εργασιακή «ευημερία» (wellbeing) των ναυτικών, υπονομεύοντας, συγχρόνως, την αξιοπιστία και τη βιωσιμότητα της ίδιας της ναυτιλιακής δραστηριότητας εν γένει. Η μη χρηστή ποινική μεταχείριση των μελών του πληρώματος τραυματίζει την ψυχική τους υγεία, πλήττει βάναυσα το τεκμήριο αθωότητας και έχει σοβαρές επιπτώσεις στην επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή, πλήττοντας, σε τελική ανάλυση, την ίδια τη φήμη και τη βιωσιμότητα του ναυτιλιακού κλάδου, αφ’ ης στιγμής η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα αποτρέπουν τους νέους ανθρώπους από την είσοδό τους στην αγορά της ναυτικής εργασίας. Καθίσταται, επομένως, αδήριτη η ανάγκη θέσεως φραγμών στην τάση ποινικοποίησης των ναυτικών. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη της αρχής της δίκαιης μεταχείρισης των ναυτικών ως αναγκαίο αντιστάθμισμα του φαινομένου της άδικης ποινικοποίησής τους. Η εμβέλεια δε της εν λόγω αξιολογικής αρχής, ήτοι το κανονιστικό της εύρος, καλύπτει ολόκληρο το πλαίσιο της δράσης των μελών του πληρώματος, από τον σχηματισμό του αποδεικτικού υλικού και την ερμηνεία και εφαρμογή των ποινικών διατάξεων, μέχρι τη συνολική μεταχείριση του υπόπτου/ενόχου ναυτικού. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι οι ναυτικοί συνιστούν «ειδική κατηγορία εργαζομένων» (special category of workers) και χαρακτηρίζονται ως «εργαζόμενοι σε θέση κλειδί» (key workers), η μελέτη επιχειρεί να σκιαγραφήσει τις εκφάνσεις του φαινομένου της ποινικοποίησης της ναυτικής εργασίας, αποτυπώνοντας, συγχρόνως, τις επιπτώσεις του σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Συγχρόνως, αποσκοπεί στο να καταγράψει τα διαθέσιμα μέσα θεσμικής προστασίας της δράσης των ναυτικών σε διεθνές επίπεδο, καθώς και τα κυριότερα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν στο πεδίο του ναυτικού ποινικού δικαίου, ενόψει της εισαγωγής νέων τεχνολογιών αιχμής στη ναυτιλιακή πραγματικότητα και της σταδιακής ενσωμάτωσης των αυτόνομων πλοίων. Αντί επιλόγου, εξάγονται ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα, με στόχο την ανάσχεση του φαινομένου της άδικης ποινικοποίησης και, συνακόλουθα, τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της ευημερίας, της αξιοπρεπούς μεταχείρισης και του σεβασμού των ναυτικών που – όπως κάθε άνθρωπος – πρέπει να απολαμβάνουν. Είναι, άλλωστε, αδιαμφισβήτητο ότι οι ναυτικοί αποτελούν το ανθρώπινο κεφάλαιο της ναυτιλίας και η μεταχείρισή τους αντανακλά το κοινωνικό αποτύπωμα του ναυτιλιακού κλάδου συνολικά.

Authors dc:creator

• ΓΕΩΡΓΟΥΝΤΖΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ-ΓΕΩΡΓΙΟΣ
• GEORGOUNTZOS ATHANASIOS-GEORGIOS

• Βιβλία

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5326285

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5326285