«Η Έβελιν» του Τζέιμς Τζόυς. Δραματοποιημένες εκδοχές διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στο Λύκειο.

Η αφετηρία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στην προσωπική μου εμπειρία από τη σχολική πράξη και τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συστηματική επαφή με τους μαθητές και η παρατήρηση των δυσκολιών τους στην πρόσληψη και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων ανέδειξαν την ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών, βιωματικών και περισσότερο μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προβληματισμού διαμορφώθηκε σταδιακά το ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας μελέτης. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά προσλαμβάνεται από τους μαθητές ως μια διαδικασία δυσπρόσιτη και αποστασιοποιημένη από τη βιωμένη εμπειρία τους. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζονται ως «ερμητικά κλειστά», γεγονός που δυσχεραίνει την κατανόηση των συμβολισμών, της ατμόσφαιρας και του συναισθηματικού τους φορτίου, αλλά και την ερμηνεία των προσώπων, των μεταξύ τους σχέσεων και των βαθύτερων κινήτρων τους. Η δυσκολία αυτή συνδέεται συχνά με έναν λογοκεντρικό και παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας, ο οποίος περιορίζει τον χώρο της φαντασίας, της προσωπικής ανταπόκρισης και της ελεύθερης ερμηνείας των κειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές συχνά εγκλωβίζονται σε μια ορθολογική και πληροφοριακή ανάγνωση, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη κριτικής στάσης απέναντι στη φωνή του ποιητικού υποκειμένου ή του αφηγητή και τη σύνδεση των αξιών και των ιδεολογικών συμφραζομένων του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι καίριο: πώς μπορούν οι μαθητές να προσεγγίσουν τα λογοτεχνικά κείμενα βιωματικά, να τα κατανοήσουν σε βάθος, να στοχαστούν κριτικά πάνω σε αυτά και να απολαύσουν τη λογοτεχνική εμπειρία; Η συνεξέταση της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και η έμφαση στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, ιδίως στις τάξεις του Λυκείου, έχουν ενισχύσει μια εξετασιοκεντρική προσέγγιση του μαθήματος. Ωστόσο, ο σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατανόηση αφηγηματολογικών όρων ή στη μηχανιστική ερμηνεία ή ανάλυση των κειμένων. Αντιθέτως, η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προσωπικής έκφρασης, συναισθηματικής εμπλοκής και στοχασμού, μέσα στον οποίο οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τη φαντασία τους και να διαμορφώσουν τη δική τους ερμηνευτική στάση απέναντι στα κείμενα. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτόν τον προβληματισμό, προτείνοντας μια διαθεματική διδακτική προσέγγιση που αξιοποιεί θεατρικές τεχνικές και τη διερευνητική δραματοποίηση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Βασική παραδοχή της μελέτης είναι ότι το θέατρο, όταν εντάσσεται οργανικά στη διδακτική πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο βαθύτερης κατανόησης των κειμένων και των χαρακτήρων τους, να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση των μαθητών και να συμβάλλει στην ενεργό συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία, καλλιεργώντας τη φαντασία, δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη. Μέσα από τη σωματική έκφραση, την υπόδυση ρόλων, τον αυτοσχεδιασμό και το γράψιμο σε ρόλο, οι μαθητές καλούνται να προσεγγίσουν το λογοτεχνικό κείμενο ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως στατικό αντικείμενο ανάλυσης μέσα στη σχολική τάξη. Η διδακτική εφαρμογή που παρουσιάζεται στην εργασία βασίζεται στο διήγημα Η Έβελιν του Τζέιμς Τζόυς από τη συλλογή Δουβλινέζοι, το οποίο εντάσσεται στον Φάκελο Υλικού της Γ΄ Λυκείου. Το έργο του Τζόυς πραγματεύεται με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα του υπαρξιακού εγκλωβισμού και της αδυναμίας φυγής, θεματικές που συναντώνται και στην ποίηση της Κικής Δημουλά, ιδίως στο ποίημα «Σημείο αναγνωρίσεως. Άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια». Η διακειμενική σύνδεση των κειμένων αυτών προσέφερε το έδαφος για τη διερεύνηση εννοιών όπως η ελευθερία, η καταπίεση και η προσωπική ευθύνη, μέσα από βιωματικές και θεατρικές πρακτικές. Σημειώνεται ότι η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν αποσκοπεί πρωτίστως στη σκηνική παρουσίαση, αλλά στη διδακτική αξιοποίησή τους. Ωστόσο, η βιωματική αυτή διαδικασία δύναται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε συλλογικά καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Στην παρούσα περίπτωση, μετά από επιλογή των μαθητών η εκπαιδευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία θεατρικής παράστασης, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αλκμήνη τον Ιούνιο του 2025. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης, με έμφαση στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, στη θεωρία της πρόσληψης, τον κριτικό εγγραμματισμό και τις θεατροπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και η αναλυτική περιγραφή της διδακτικής εφαρμογής, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την συμμετοχική παρατήρηση αλλά και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν. Τα αποτελέσματα της διδακτικής μου πρότασης, αν και αφορούν ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών και δεν μπορούν να περάσουν σε ασφαλή γενίκευση θεωρώ πως είναι σημαντικά και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό ρόλο του θεάτρου, ως αποτελεσματικής μεθοδολογικής προσέγγισης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της ενσυναίσθησης των μαθητών. Η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και της διερευνητικής δραματοποίησης δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια βιωματική και ενεργητική αναγνωστική εμπλοκή, μέσα από την οποία οι μαθητές προσέγγισαν τα λογοτεχνικά κείμενα, όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά, αισθητικά και κοινωνικά. Υπό το πρίσμα αυτό, υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα επανεξέτασης της θεατρικής αγωγής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως αναγκαίου παιδαγωγικού εργαλείου ή και ξεχωριστού μαθήματος καθώς θα μπορούσε να ενταχθεί συστηματικά σε ποικίλα διαθεματικά προγράμματα εμπλουτίζοντας τις διδακτικές προσεγγίσεις των μαθημάτων.

Authors dc:creator

• ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ
• KAPETANOU CHRYSOULA

• Γλώσσα – Λογοτεχνία
• Language – Literature

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5326220

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5326220