{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5326220"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5326220","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"«Η Έβελιν» του Τζέιμς Τζόυς. Δραματοποιημένες εκδοχές διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στο Λύκειο.","abstract":"Η αφετηρία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στην προσωπική μου εμπειρία από τη σχολική πράξη και τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συστηματική επαφή με τους μαθητές και η παρατήρηση των δυσκολιών τους στην πρόσληψη και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων ανέδειξαν την ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών, βιωματικών και περισσότερο μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προβληματισμού διαμορφώθηκε σταδιακά το ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας μελέτης. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά προσλαμβάνεται από τους μαθητές ως μια διαδικασία δυσπρόσιτη και αποστασιοποιημένη από τη βιωμένη εμπειρία τους. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζονται ως «ερμητικά κλειστά», γεγονός που δυσχεραίνει την κατανόηση των συμβολισμών, της ατμόσφαιρας και του συναισθηματικού τους φορτίου, αλλά και την ερμηνεία των προσώπων, των μεταξύ τους σχέσεων και των βαθύτερων κινήτρων τους. Η δυσκολία αυτή συνδέεται συχνά με έναν λογοκεντρικό και παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας, ο οποίος περιορίζει τον χώρο της φαντασίας, της προσωπικής ανταπόκρισης και της ελεύθερης ερμηνείας των κειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές συχνά εγκλωβίζονται σε μια ορθολογική και πληροφοριακή ανάγνωση, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη κριτικής στάσης απέναντι στη φωνή του ποιητικού υποκειμένου ή του αφηγητή και τη σύνδεση των αξιών και των ιδεολογικών συμφραζομένων του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι καίριο: πώς μπορούν οι μαθητές να προσεγγίσουν τα λογοτεχνικά κείμενα βιωματικά, να τα κατανοήσουν σε βάθος, να στοχαστούν κριτικά πάνω σε αυτά και να απολαύσουν τη λογοτεχνική εμπειρία; Η συνεξέταση της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και η έμφαση στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, ιδίως στις τάξεις του Λυκείου, έχουν ενισχύσει μια εξετασιοκεντρική προσέγγιση του μαθήματος. Ωστόσο, ο σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατανόηση αφηγηματολογικών όρων ή στη μηχανιστική ερμηνεία ή ανάλυση των κειμένων. Αντιθέτως, η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προσωπικής έκφρασης, συναισθηματικής εμπλοκής και στοχασμού, μέσα στον οποίο οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τη φαντασία τους και να διαμορφώσουν τη δική τους ερμηνευτική στάση απέναντι στα κείμενα. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτόν τον προβληματισμό, προτείνοντας μια διαθεματική διδακτική προσέγγιση που αξιοποιεί θεατρικές τεχνικές και τη διερευνητική δραματοποίηση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Βασική παραδοχή της μελέτης είναι ότι το θέατρο, όταν εντάσσεται οργανικά στη διδακτική πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο βαθύτερης κατανόησης των κειμένων και των χαρακτήρων τους, να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση των μαθητών και να συμβάλλει στην ενεργό συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία, καλλιεργώντας τη φαντασία, δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη. Μέσα από τη σωματική έκφραση, την υπόδυση ρόλων, τον αυτοσχεδιασμό και το γράψιμο σε ρόλο, οι μαθητές καλούνται να προσεγγίσουν το λογοτεχνικό κείμενο ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως στατικό αντικείμενο ανάλυσης μέσα στη σχολική τάξη. Η διδακτική εφαρμογή που παρουσιάζεται στην εργασία βασίζεται στο διήγημα Η Έβελιν του Τζέιμς Τζόυς από τη συλλογή Δουβλινέζοι, το οποίο εντάσσεται στον Φάκελο Υλικού της Γ΄ Λυκείου. Το έργο του Τζόυς πραγματεύεται με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα του υπαρξιακού εγκλωβισμού και της αδυναμίας φυγής, θεματικές που συναντώνται και στην ποίηση της Κικής Δημουλά, ιδίως στο ποίημα «Σημείο αναγνωρίσεως. Άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια». Η διακειμενική σύνδεση των κειμένων αυτών προσέφερε το έδαφος για τη διερεύνηση εννοιών όπως η ελευθερία, η καταπίεση και η προσωπική ευθύνη, μέσα από βιωματικές και θεατρικές πρακτικές. Σημειώνεται ότι η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν αποσκοπεί πρωτίστως στη σκηνική παρουσίαση, αλλά στη διδακτική αξιοποίησή τους. Ωστόσο, η βιωματική αυτή διαδικασία δύναται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε συλλογικά καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Στην παρούσα περίπτωση, μετά από επιλογή των μαθητών η εκπαιδευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία θεατρικής παράστασης, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αλκμήνη τον Ιούνιο του 2025. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης, με έμφαση στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, στη θεωρία της πρόσληψης, τον κριτικό εγγραμματισμό και τις θεατροπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και η αναλυτική περιγραφή της διδακτικής εφαρμογής, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την συμμετοχική παρατήρηση αλλά και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν. Τα αποτελέσματα της διδακτικής μου πρότασης, αν και αφορούν ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών και δεν μπορούν να περάσουν σε ασφαλή γενίκευση θεωρώ πως είναι σημαντικά και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό ρόλο του θεάτρου, ως αποτελεσματικής μεθοδολογικής προσέγγισης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της ενσυναίσθησης των μαθητών. Η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και της διερευνητικής δραματοποίησης δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια βιωματική και ενεργητική αναγνωστική εμπλοκή, μέσα από την οποία οι μαθητές προσέγγισαν τα λογοτεχνικά κείμενα, όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά, αισθητικά και κοινωνικά. Υπό το πρίσμα αυτό, υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα επανεξέτασης της θεατρικής αγωγής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως αναγκαίου παιδαγωγικού εργαλείου ή και ξεχωριστού μαθήματος καθώς θα μπορούσε να ενταχθεί συστηματικά σε ποικίλα διαθεματικά προγράμματα εμπλουτίζοντας τις διδακτικές προσεγγίσεις των μαθημάτων.","abstract_html":"Η αφετηρία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στην προσωπική μου εμπειρία από τη σχολική πράξη και τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συστηματική επαφή με τους μαθητές και η παρατήρηση των δυσκολιών τους στην πρόσληψη και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων ανέδειξαν την ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών, βιωματικών και περισσότερο μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προβληματισμού διαμορφώθηκε σταδιακά το ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας μελέτης. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά προσλαμβάνεται από τους μαθητές ως μια διαδικασία δυσπρόσιτη και αποστασιοποιημένη από τη βιωμένη εμπειρία τους. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζονται ως «ερμητικά κλειστά», γεγονός που δυσχεραίνει την κατανόηση των συμβολισμών, της ατμόσφαιρας και του συναισθηματικού τους φορτίου, αλλά και την ερμηνεία των προσώπων, των μεταξύ τους σχέσεων και των βαθύτερων κινήτρων τους. Η δυσκολία αυτή συνδέεται συχνά με έναν λογοκεντρικό και παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας, ο οποίος περιορίζει τον χώρο της φαντασίας, της προσωπικής ανταπόκρισης και της ελεύθερης ερμηνείας των κειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές συχνά εγκλωβίζονται σε μια ορθολογική και πληροφοριακή ανάγνωση, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη κριτικής στάσης απέναντι στη φωνή του ποιητικού υποκειμένου ή του αφηγητή και τη σύνδεση των αξιών και των ιδεολογικών συμφραζομένων του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι καίριο: πώς μπορούν οι μαθητές να προσεγγίσουν τα λογοτεχνικά κείμενα βιωματικά, να τα κατανοήσουν σε βάθος, να στοχαστούν κριτικά πάνω σε αυτά και να απολαύσουν τη λογοτεχνική εμπειρία; Η συνεξέταση της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και η έμφαση στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, ιδίως στις τάξεις του Λυκείου, έχουν ενισχύσει μια εξετασιοκεντρική προσέγγιση του μαθήματος. Ωστόσο, ο σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατανόηση αφηγηματολογικών όρων ή στη μηχανιστική ερμηνεία ή ανάλυση των κειμένων. Αντιθέτως, η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προσωπικής έκφρασης, συναισθηματικής εμπλοκής και στοχασμού, μέσα στον οποίο οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τη φαντασία τους και να διαμορφώσουν τη δική τους ερμηνευτική στάση απέναντι στα κείμενα. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτόν τον προβληματισμό, προτείνοντας μια διαθεματική διδακτική προσέγγιση που αξιοποιεί θεατρικές τεχνικές και τη διερευνητική δραματοποίηση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Βασική παραδοχή της μελέτης είναι ότι το θέατρο, όταν εντάσσεται οργανικά στη διδακτική πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο βαθύτερης κατανόησης των κειμένων και των χαρακτήρων τους, να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση των μαθητών και να συμβάλλει στην ενεργό συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία, καλλιεργώντας τη φαντασία, δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη. Μέσα από τη σωματική έκφραση, την υπόδυση ρόλων, τον αυτοσχεδιασμό και το γράψιμο σε ρόλο, οι μαθητές καλούνται να προσεγγίσουν το λογοτεχνικό κείμενο ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως στατικό αντικείμενο ανάλυσης μέσα στη σχολική τάξη. Η διδακτική εφαρμογή που παρουσιάζεται στην εργασία βασίζεται στο διήγημα Η Έβελιν του Τζέιμς Τζόυς από τη συλλογή Δουβλινέζοι, το οποίο εντάσσεται στον Φάκελο Υλικού της Γ΄ Λυκείου. Το έργο του Τζόυς πραγματεύεται με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα του υπαρξιακού εγκλωβισμού και της αδυναμίας φυγής, θεματικές που συναντώνται και στην ποίηση της Κικής Δημουλά, ιδίως στο ποίημα «Σημείο αναγνωρίσεως. Άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια». Η διακειμενική σύνδεση των κειμένων αυτών προσέφερε το έδαφος για τη διερεύνηση εννοιών όπως η ελευθερία, η καταπίεση και η προσωπική ευθύνη, μέσα από βιωματικές και θεατρικές πρακτικές. Σημειώνεται ότι η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν αποσκοπεί πρωτίστως στη σκηνική παρουσίαση, αλλά στη διδακτική αξιοποίησή τους. Ωστόσο, η βιωματική αυτή διαδικασία δύναται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε συλλογικά καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Στην παρούσα περίπτωση, μετά από επιλογή των μαθητών η εκπαιδευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία θεατρικής παράστασης, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αλκμήνη τον Ιούνιο του 2025. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης, με έμφαση στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, στη θεωρία της πρόσληψης, τον κριτικό εγγραμματισμό και τις θεατροπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και η αναλυτική περιγραφή της διδακτικής εφαρμογής, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την συμμετοχική παρατήρηση αλλά και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν. Τα αποτελέσματα της διδακτικής μου πρότασης, αν και αφορούν ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών και δεν μπορούν να περάσουν σε ασφαλή γενίκευση θεωρώ πως είναι σημαντικά και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό ρόλο του θεάτρου, ως αποτελεσματικής μεθοδολογικής προσέγγισης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της ενσυναίσθησης των μαθητών. Η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και της διερευνητικής δραματοποίησης δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια βιωματική και ενεργητική αναγνωστική εμπλοκή, μέσα από την οποία οι μαθητές προσέγγισαν τα λογοτεχνικά κείμενα, όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά, αισθητικά και κοινωνικά. Υπό το πρίσμα αυτό, υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα επανεξέτασης της θεατρικής αγωγής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως αναγκαίου παιδαγωγικού εργαλείου ή και ξεχωριστού μαθήματος καθώς θα μπορούσε να ενταχθεί συστηματικά σε ποικίλα διαθεματικά προγράμματα εμπλουτίζοντας τις διδακτικές προσεγγίσεις των μαθημάτων.","abstract_has_math":false,"creators":["ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ","KAPETANOU CHRYSOULA"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-07-24T01:01:42Z","subjects":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5326220"],"render_values":[{"text":"uoadl:5326220","href":null,"code":true}]}]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5326220","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ","KAPETANOU CHRYSOULA"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5326220","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5326220"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Η αφετηρία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στην προσωπική μου εμπειρία από τη σχολική πράξη και τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συστηματική επαφή με τους μαθητές και η παρατήρηση των δυσκολιών τους στην πρόσληψη και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων ανέδειξαν την ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών, βιωματικών και περισσότερο μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προβληματισμού διαμορφώθηκε σταδιακά το ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας μελέτης. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά προσλαμβάνεται από τους μαθητές ως μια διαδικασία δυσπρόσιτη και αποστασιοποιημένη από τη βιωμένη εμπειρία τους. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζονται ως «ερμητικά κλειστά», γεγονός που δυσχεραίνει την κατανόηση των συμβολισμών, της ατμόσφαιρας και του συναισθηματικού τους φορτίου, αλλά και την ερμηνεία των προσώπων, των μεταξύ τους σχέσεων και των βαθύτερων κινήτρων τους. Η δυσκολία αυτή συνδέεται συχνά με έναν λογοκεντρικό και παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας, ο οποίος περιορίζει τον χώρο της φαντασίας, της προσωπικής ανταπόκρισης και της ελεύθερης ερμηνείας των κειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές συχνά εγκλωβίζονται σε μια ορθολογική και πληροφοριακή ανάγνωση, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη κριτικής στάσης απέναντι στη φωνή του ποιητικού υποκειμένου ή του αφηγητή και τη σύνδεση των αξιών και των ιδεολογικών συμφραζομένων του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι καίριο: πώς μπορούν οι μαθητές να προσεγγίσουν τα λογοτεχνικά κείμενα βιωματικά, να τα κατανοήσουν σε βάθος, να στοχαστούν κριτικά πάνω σε αυτά και να απολαύσουν τη λογοτεχνική εμπειρία; Η συνεξέταση της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και η έμφαση στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, ιδίως στις τάξεις του Λυκείου, έχουν ενισχύσει μια εξετασιοκεντρική προσέγγιση του μαθήματος. Ωστόσο, ο σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατανόηση αφηγηματολογικών όρων ή στη μηχανιστική ερμηνεία ή ανάλυση των κειμένων. Αντιθέτως, η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προσωπικής έκφρασης, συναισθηματικής εμπλοκής και στοχασμού, μέσα στον οποίο οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τη φαντασία τους και να διαμορφώσουν τη δική τους ερμηνευτική στάση απέναντι στα κείμενα. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτόν τον προβληματισμό, προτείνοντας μια διαθεματική διδακτική προσέγγιση που αξιοποιεί θεατρικές τεχνικές και τη διερευνητική δραματοποίηση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Βασική παραδοχή της μελέτης είναι ότι το θέατρο, όταν εντάσσεται οργανικά στη διδακτική πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο βαθύτερης κατανόησης των κειμένων και των χαρακτήρων τους, να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση των μαθητών και να συμβάλλει στην ενεργό συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία, καλλιεργώντας τη φαντασία, δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη. Μέσα από τη σωματική έκφραση, την υπόδυση ρόλων, τον αυτοσχεδιασμό και το γράψιμο σε ρόλο, οι μαθητές καλούνται να προσεγγίσουν το λογοτεχνικό κείμενο ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως στατικό αντικείμενο ανάλυσης μέσα στη σχολική τάξη. Η διδακτική εφαρμογή που παρουσιάζεται στην εργασία βασίζεται στο διήγημα Η Έβελιν του Τζέιμς Τζόυς από τη συλλογή Δουβλινέζοι, το οποίο εντάσσεται στον Φάκελο Υλικού της Γ΄ Λυκείου. Το έργο του Τζόυς πραγματεύεται με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα του υπαρξιακού εγκλωβισμού και της αδυναμίας φυγής, θεματικές που συναντώνται και στην ποίηση της Κικής Δημουλά, ιδίως στο ποίημα «Σημείο αναγνωρίσεως. Άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια». Η διακειμενική σύνδεση των κειμένων αυτών προσέφερε το έδαφος για τη διερεύνηση εννοιών όπως η ελευθερία, η καταπίεση και η προσωπική ευθύνη, μέσα από βιωματικές και θεατρικές πρακτικές. Σημειώνεται ότι η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν αποσκοπεί πρωτίστως στη σκηνική παρουσίαση, αλλά στη διδακτική αξιοποίησή τους. Ωστόσο, η βιωματική αυτή διαδικασία δύναται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε συλλογικά καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Στην παρούσα περίπτωση, μετά από επιλογή των μαθητών η εκπαιδευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία θεατρικής παράστασης, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αλκμήνη τον Ιούνιο του 2025. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης, με έμφαση στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, στη θεωρία της πρόσληψης, τον κριτικό εγγραμματισμό και τις θεατροπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και η αναλυτική περιγραφή της διδακτικής εφαρμογής, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την συμμετοχική παρατήρηση αλλά και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν. Τα αποτελέσματα της διδακτικής μου πρότασης, αν και αφορούν ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών και δεν μπορούν να περάσουν σε ασφαλή γενίκευση θεωρώ πως είναι σημαντικά και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό ρόλο του θεάτρου, ως αποτελεσματικής μεθοδολογικής προσέγγισης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της ενσυναίσθησης των μαθητών. Η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και της διερευνητικής δραματοποίησης δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια βιωματική και ενεργητική αναγνωστική εμπλοκή, μέσα από την οποία οι μαθητές προσέγγισαν τα λογοτεχνικά κείμενα, όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά, αισθητικά και κοινωνικά. Υπό το πρίσμα αυτό, υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα επανεξέτασης της θεατρικής αγωγής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως αναγκαίου παιδαγωγικού εργαλείου ή και ξεχωριστού μαθήματος καθώς θα μπορούσε να ενταχθεί συστηματικά σε ποικίλα διαθεματικά προγράμματα εμπλουτίζοντας τις διδακτικές προσεγγίσεις των μαθημάτων.","The starting point of the present research is rooted in my personal experience of classroom practice and my long-term engagement with the teaching of literature in secondary education. Continuous interaction with students and systematic observation of the difficulties they encounter in the reception and interpretation of literary texts revealed the need to explore alternative, experiential, and more student-centered teaching approaches. Through this reflective process, the research focus of the present study gradually took shape. In contemporary educational practice, the teaching of literature in secondary education is often perceived by students as an inaccessible process detached from their lived experience. Many literary texts are approached as “hermetically sealed,” a fact that hinders the understanding of symbolism, atmosphere, and emotional resonance, as well as the interpretation of characters, their relationships, and their underlying motivations. This difficulty is frequently associated with a logocentric and traditional teaching model, which restricts space for imagination, personal response, and free interpretation of texts. Within this framework, students are often confined to a rationalistic and informational mode of reading, which impedes the development of a critical stance toward the voice of the poetic subject or the narrator and limits the connection between the values and ideological contexts of the literary work and contemporary reality or students’ personal experiences. The question that emerges is therefore crucial: how can students approach literary texts experientially, understand them in depth, reflect critically upon them, and enjoy the literary experience? The joint teaching of Modern Greek Language and Literature and the emphasis on the production of interpretive essays—particularly in upper secondary education—have reinforced an exam-oriented approach to the subject. However, the purpose of teaching literature cannot be confined to the comprehension of narratological terminology or the mechanical interpretation and analysis of texts. On the contrary, literature can function as a space for personal expression, emotional engagement, and reflection, within which students are given the opportunity to cultivate their imagination and shape their own interpretive stance toward literary works. The present study seeks to contribute to this discussion by proposing an interdisciplinary teaching approach that employs theatrical techniques and process drama in the teaching of literature. A central assumption of the study is that theatre, when organically integrated into teaching practice, can function as a means of deeper understanding of texts and characters, foster empathy, and promote active student participation, while cultivating imagination and creativity. Through bodily expression, role-taking, improvisation, and writing-in-role, students are invited to approach the literary text as a living experience rather than as a static object of classroom analysis. The teaching application presented in this study is based on the short story “Eveline” by James Joyce from the collection Dubliners, which is included in the teaching material of the third grade of upper secondary education. Joyce’s work addresses with particular intensity the theme of existential entrapment and the inability to escape—motifs that are also encountered in the poetry of Kiki Dimoula, especially in the poem “Point of Recognition. Statue of a Woman with Bound Hands.” The intertextual connection between these texts provided fertile ground for exploring concepts such as freedom, oppression, and personal responsibility through experiential and theatrical practices. It should be noted that the use of theatrical techniques in the literature classroom does not primarily aim at stage performance, but at their didactic exploitation. Nevertheless, this experiential process may, under certain conditions, lead to collective artistic projects. In the present case, following the students’ choice, the educational process culminated in the creation of a theatrical performance, which was presented at the Alkmene Theatre in June 2025. The following chapters present the theoretical framework of the study, with emphasis on reader-response theory, reception theory, critical literacy, and theatre pedagogy approaches, as well as a detailed description of the teaching application, the presentation of findings based on participatory observation, and the conclusions drawn from the study. Although the results of the teaching proposal concern a limited number of students and cannot be generalized, they are considered significant, as they highlight the pedagogical role of theatre as an effective methodological approach in the teaching of literature in secondary education. The use of theatrical techniques and process drama created the conditions for experiential and active reading engagement, through which students approached literary texts not only cognitively, but also emotionally, aesthetically, and socially. From this perspective, the study underscores the necessity of re-examining theatre education in secondary education as an essential pedagogical tool—or even as a distinct subject—since it could be integrated into a variety of interdisciplinary programs, enriching teaching approaches across the curriculum."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["«Η Έβελιν» του Τζέιμς Τζόυς. Δραματοποιημένες εκδοχές διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στο Λύκειο."]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["ΚΑΠΕΤΑΝΟΥ ΧΡΥΣΟΥΛΑ","KAPETANOU CHRYSOULA"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Η αφετηρία της παρούσας έρευνας εντοπίζεται στην προσωπική μου εμπειρία από τη σχολική πράξη και τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συστηματική επαφή με τους μαθητές και η παρατήρηση των δυσκολιών τους στην πρόσληψη και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων ανέδειξαν την ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών, βιωματικών και περισσότερο μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία προβληματισμού διαμορφώθηκε σταδιακά το ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας μελέτης. Στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά προσλαμβάνεται από τους μαθητές ως μια διαδικασία δυσπρόσιτη και αποστασιοποιημένη από τη βιωμένη εμπειρία τους. Πολλά λογοτεχνικά κείμενα αντιμετωπίζονται ως «ερμητικά κλειστά», γεγονός που δυσχεραίνει την κατανόηση των συμβολισμών, της ατμόσφαιρας και του συναισθηματικού τους φορτίου, αλλά και την ερμηνεία των προσώπων, των μεταξύ τους σχέσεων και των βαθύτερων κινήτρων τους. Η δυσκολία αυτή συνδέεται συχνά με έναν λογοκεντρικό και παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας, ο οποίος περιορίζει τον χώρο της φαντασίας, της προσωπικής ανταπόκρισης και της ελεύθερης ερμηνείας των κειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές συχνά εγκλωβίζονται σε μια ορθολογική και πληροφοριακή ανάγνωση, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη κριτικής στάσης απέναντι στη φωνή του ποιητικού υποκειμένου ή του αφηγητή και τη σύνδεση των αξιών και των ιδεολογικών συμφραζομένων του έργου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προσωπικές τους εμπειρίες. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι καίριο: πώς μπορούν οι μαθητές να προσεγγίσουν τα λογοτεχνικά κείμενα βιωματικά, να τα κατανοήσουν σε βάθος, να στοχαστούν κριτικά πάνω σε αυτά και να απολαύσουν τη λογοτεχνική εμπειρία; Η συνεξέταση της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και η έμφαση στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, ιδίως στις τάξεις του Λυκείου, έχουν ενισχύσει μια εξετασιοκεντρική προσέγγιση του μαθήματος. Ωστόσο, ο σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας δεν μπορεί να εξαντλείται στην κατανόηση αφηγηματολογικών όρων ή στη μηχανιστική ερμηνεία ή ανάλυση των κειμένων. Αντιθέτως, η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προσωπικής έκφρασης, συναισθηματικής εμπλοκής και στοχασμού, μέσα στον οποίο οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τη φαντασία τους και να διαμορφώσουν τη δική τους ερμηνευτική στάση απέναντι στα κείμενα. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτόν τον προβληματισμό, προτείνοντας μια διαθεματική διδακτική προσέγγιση που αξιοποιεί θεατρικές τεχνικές και τη διερευνητική δραματοποίηση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Βασική παραδοχή της μελέτης είναι ότι το θέατρο, όταν εντάσσεται οργανικά στη διδακτική πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο βαθύτερης κατανόησης των κειμένων και των χαρακτήρων τους, να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση των μαθητών και να συμβάλλει στην ενεργό συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία, καλλιεργώντας τη φαντασία, δημιουργικότητα και την κριτική τους σκέψη. Μέσα από τη σωματική έκφραση, την υπόδυση ρόλων, τον αυτοσχεδιασμό και το γράψιμο σε ρόλο, οι μαθητές καλούνται να προσεγγίσουν το λογοτεχνικό κείμενο ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως στατικό αντικείμενο ανάλυσης μέσα στη σχολική τάξη. Η διδακτική εφαρμογή που παρουσιάζεται στην εργασία βασίζεται στο διήγημα Η Έβελιν του Τζέιμς Τζόυς από τη συλλογή Δουβλινέζοι, το οποίο εντάσσεται στον Φάκελο Υλικού της Γ΄ Λυκείου. Το έργο του Τζόυς πραγματεύεται με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα του υπαρξιακού εγκλωβισμού και της αδυναμίας φυγής, θεματικές που συναντώνται και στην ποίηση της Κικής Δημουλά, ιδίως στο ποίημα «Σημείο αναγνωρίσεως. Άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια». Η διακειμενική σύνδεση των κειμένων αυτών προσέφερε το έδαφος για τη διερεύνηση εννοιών όπως η ελευθερία, η καταπίεση και η προσωπική ευθύνη, μέσα από βιωματικές και θεατρικές πρακτικές. Σημειώνεται ότι η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών στο μάθημα της λογοτεχνίας δεν αποσκοπεί πρωτίστως στη σκηνική παρουσίαση, αλλά στη διδακτική αξιοποίησή τους. Ωστόσο, η βιωματική αυτή διαδικασία δύναται, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσει και σε συλλογικά καλλιτεχνικά εγχειρήματα. Στην παρούσα περίπτωση, μετά από επιλογή των μαθητών η εκπαιδευτική διαδικασία ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία θεατρικής παράστασης, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Αλκμήνη τον Ιούνιο του 2025. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται το θεωρητικό πλαίσιο της μελέτης, με έμφαση στη θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης, στη θεωρία της πρόσληψης, τον κριτικό εγγραμματισμό και τις θεατροπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, καθώς και η αναλυτική περιγραφή της διδακτικής εφαρμογής, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την συμμετοχική παρατήρηση αλλά και των συμπερασμάτων που προέκυψαν από αυτήν. Τα αποτελέσματα της διδακτικής μου πρότασης, αν και αφορούν ένα περιορισμένο αριθμό μαθητών και δεν μπορούν να περάσουν σε ασφαλή γενίκευση θεωρώ πως είναι σημαντικά και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό ρόλο του θεάτρου, ως αποτελεσματικής μεθοδολογικής προσέγγισης στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με σκοπό την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημιουργικότητας και της ενσυναίσθησης των μαθητών. Η αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και της διερευνητικής δραματοποίησης δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια βιωματική και ενεργητική αναγνωστική εμπλοκή, μέσα από την οποία οι μαθητές προσέγγισαν τα λογοτεχνικά κείμενα, όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά, αισθητικά και κοινωνικά. Υπό το πρίσμα αυτό, υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα επανεξέτασης της θεατρικής αγωγής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως αναγκαίου παιδαγωγικού εργαλείου ή και ξεχωριστού μαθήματος καθώς θα μπορούσε να ενταχθεί συστηματικά σε ποικίλα διαθεματικά προγράμματα εμπλουτίζοντας τις διδακτικές προσεγγίσεις των μαθημάτων.","The starting point of the present research is rooted in my personal experience of classroom practice and my long-term engagement with the teaching of literature in secondary education. Continuous interaction with students and systematic observation of the difficulties they encounter in the reception and interpretation of literary texts revealed the need to explore alternative, experiential, and more student-centered teaching approaches. Through this reflective process, the research focus of the present study gradually took shape. In contemporary educational practice, the teaching of literature in secondary education is often perceived by students as an inaccessible process detached from their lived experience. Many literary texts are approached as “hermetically sealed,” a fact that hinders the understanding of symbolism, atmosphere, and emotional resonance, as well as the interpretation of characters, their relationships, and their underlying motivations. This difficulty is frequently associated with a logocentric and traditional teaching model, which restricts space for imagination, personal response, and free interpretation of texts. Within this framework, students are often confined to a rationalistic and informational mode of reading, which impedes the development of a critical stance toward the voice of the poetic subject or the narrator and limits the connection between the values and ideological contexts of the literary work and contemporary reality or students’ personal experiences. The question that emerges is therefore crucial: how can students approach literary texts experientially, understand them in depth, reflect critically upon them, and enjoy the literary experience? The joint teaching of Modern Greek Language and Literature and the emphasis on the production of interpretive essays—particularly in upper secondary education—have reinforced an exam-oriented approach to the subject. However, the purpose of teaching literature cannot be confined to the comprehension of narratological terminology or the mechanical interpretation and analysis of texts. On the contrary, literature can function as a space for personal expression, emotional engagement, and reflection, within which students are given the opportunity to cultivate their imagination and shape their own interpretive stance toward literary works. The present study seeks to contribute to this discussion by proposing an interdisciplinary teaching approach that employs theatrical techniques and process drama in the teaching of literature. A central assumption of the study is that theatre, when organically integrated into teaching practice, can function as a means of deeper understanding of texts and characters, foster empathy, and promote active student participation, while cultivating imagination and creativity. Through bodily expression, role-taking, improvisation, and writing-in-role, students are invited to approach the literary text as a living experience rather than as a static object of classroom analysis. The teaching application presented in this study is based on the short story “Eveline” by James Joyce from the collection Dubliners, which is included in the teaching material of the third grade of upper secondary education. Joyce’s work addresses with particular intensity the theme of existential entrapment and the inability to escape—motifs that are also encountered in the poetry of Kiki Dimoula, especially in the poem “Point of Recognition. Statue of a Woman with Bound Hands.” The intertextual connection between these texts provided fertile ground for exploring concepts such as freedom, oppression, and personal responsibility through experiential and theatrical practices. It should be noted that the use of theatrical techniques in the literature classroom does not primarily aim at stage performance, but at their didactic exploitation. Nevertheless, this experiential process may, under certain conditions, lead to collective artistic projects. In the present case, following the students’ choice, the educational process culminated in the creation of a theatrical performance, which was presented at the Alkmene Theatre in June 2025. The following chapters present the theoretical framework of the study, with emphasis on reader-response theory, reception theory, critical literacy, and theatre pedagogy approaches, as well as a detailed description of the teaching application, the presentation of findings based on participatory observation, and the conclusions drawn from the study. Although the results of the teaching proposal concern a limited number of students and cannot be generalized, they are considered significant, as they highlight the pedagogical role of theatre as an effective methodological approach in the teaching of literature in secondary education. The use of theatrical techniques and process drama created the conditions for experiential and active reading engagement, through which students approached literary texts not only cognitively, but also emotionally, aesthetically, and socially. From this perspective, the study underscores the necessity of re-examining theatre education in secondary education as an essential pedagogical tool—or even as a distinct subject—since it could be integrated into a variety of interdisciplinary programs, enriching teaching approaches across the curriculum."],"dc:identifier":["uoadl:5326220","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5326220"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Γλώσσα – Λογοτεχνία","Language – Literature"],"dc:title":["«Η Έβελιν» του Τζέιμς Τζόυς. Δραματοποιημένες εκδοχές διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στο Λύκειο."],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-07-24T01:01:42Z"}