Vegferðin að fyrstu fasteignakaupum

Það hefur verið í umræðunni síðustu misseri að það sé erfitt fyrir ungt fólk að flytja úr foreldrahúsum og í eigin fasteign. Fasteignaverð hefur hækkað töluvert síðustu þrjú árin, eða um 48,3% (Fasteignaskrá, 2023) og er sú hækkun er ekki í samræmi við laun sem hafa einungis hækkað um 28,5% á sama tíma (Hagstofa Íslands, 2023). Ýmsar vangaveltur hafa verið um orsaka- og áhrifaþætti þess að fasteignaverð hafi hækkað, svo sem stýrivextir, vöntun á framboði á húsnæði, fólksfjölgun, hrunið 2008 og eftirmálar þess, COVID-19, græðgi fasteignasala og fleira. Hvað sem veldur að þá er staðan slík að ekki allir sjá sér fært að kaupa eigin fasteign og margir festast ýmist í foreldrahúsum eða á leigumarkaði þvert á eigin vilja. Leigumarkaðurinn er, líkt og fasteignamarkaðurinn, þungur en leiga og kaup á húsnæði er hvort um sig kostnaðarsamt og hefur í auknum mæli orðið íþyngjandi fyrir marga (Anacker, 2019; Preece o.fl., 2020). Á það ekki eingöngu við um íslenskan markað en heimilismissir er vaxandi vandamál víða í Evrópu og Bandaríkjunum (Davey, 2019; Wilde, 2020). Í niðurstöðum rannsóknar frá 2020 þar sem tekin voru viðtöl við 26 leigjendur og reynt að skilja upplifun þeirra af íslenskum leigumarkaði og öryggi kemur fram að flestir kusu þeir frekar að geta keypt eigið húsnæði en, af ýmsum ástæðum, ekki getað það. Einhverjir þeirra stefndu þó að því og voru að safna fyrir útborgun en ekki allir höfðu þó svigrúm til þess og var það jafnvel svo að sumir þurftu að velja á milli þess að leggja fyrir upp í útborgun til fasteignakaupa og að fæða og klæða fjölskylduna sína. Var það sérstaklega háð hjúskaparstöðu og atvinnu hvers og eins (Már Wolfgang Mixa o.fl., 2021). Má af þessu ætla að staðan sé þung á báðum vígvöllum, leigjenda og kaupenda, og að það sé ekki á allra færi að kaupa fasteign. Fyrir þá sem skilgreina má sem byrjendur á fasteignamarkaðnum, getur leiðin inn á hann virkað sem óskiljanlegur frumskógur með mörgum óþekktum „hættum”. Ef málið er skoðað út frá augum fyrstu kaupenda, sérlega ungs fólks, á aldrinum 20-25 ára, og það hvernig þeir sjái fyrir sér að koma sér á markaðinn og hvaða leiðir standi þeim til boða þá kemur glögglega í ljós að ýmsar hindranir og flækjur verði að greiða úr við fyrstu fasteignakaup. Farið verður hér yfir þau úrræði og aðgerðir stjórnvalda sem ætluð eru til að auðvelda fyrstu kaupendum kaup, lánakjör, þróun fasteignaverð, ólíkar sparnaðarleiðir og stuðning við fasteignakaup. Tekin eru viðtöl við tvo unga einstaklinga sem voru leitendur og kaupendur fyrstu fasteignar árin 2020-2022. Upplifun þeirra á fasteignamarkaðnum er skoðuð, leiðin þeirra inn á hann og jafnframt staða þeirra, nú, eftir kaup. Helstu niðurstöður verða kynntar og bornar saman við rannsóknir fræðimanna og annað sem snýr að leiðinni inn á fasteignamarkaðinn. Er ætlunin að reyna að svara því hvernig unga kynslóðin getur fjárfest í sinni fyrstu eign í dag, á erfiðum fasteignamarkaði.

Author dc:creator

• Dagmar Silja K. Svavarsdóttir 1999-

Contributors dc:contributor

• Háskóli Íslands

• Viðskiptafræði
• Fasteignamarkaður

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/44148

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/44148