Réttindi barna í forsjársviptingarmálum : þurfa börn að líða fyrir endalaus tækifæri foreldra til að bæta sig?

Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 er kveðið á um friðhelgi fjölskyldunnar en af ákvæðinu leiðir að foreldrar hafa rétt til að fara með forsjá barna sinna, sbr. 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. Foreldar hafa þá rétt til að taka ákvarðanir um það hvernig heimilisaðstæðum er háttað. Í 3. mgr. sömu lagagreinar er kveðið á um að heimilt sé að takmarka friðhelgi fjölskyldunnar með sérstakri lagaheimild ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra. Einstaklingar undir 18 ára aldri flokkast undir börn samkvæmt íslenskum lögum og eru því ekki lögráða sbr. 1. mgr. 3. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í 1. gr. bvl. er kveðið á um að börn eigi rétt á vernd og umönnun og að þeim skuli sýnd virðing og umhyggja af hálfu forsjáraðila. Þó svo réttur foreldra til að fara með forsjá barns síns sé varinn í stjórnarskránni getur hið opinbera þurft að stíga inn í ef heimilsaðstæður barns eru óviðunandi, það er því í höndum hins opinbera að tryggja öryggi barnsins. Með umsjón á þessu fyrir hið opinbera fara barnaverndarnefndir sem starfa samkvæmt barnaverndarlögum en þeirra hlutverk er að fylgjast með og grípa inn í ef öryggi barns er í húfi. Ef barnaverndarnefnd telur öryggi barns í húfi er hlutverk þeirra að aðstoða foreldra með ýmis konar stuðningsúrræðum sbr. 24. – 26. gr. bvl. Ef slík stuðningsúrræði duga ekki til getur barnaverndarnefnd gripið til meira íþyngjandi aðgerða, s.s. svipta foreldra forsjá yfir barni sínu sbr. 29. gr. bvl. Þar sem fjölskyldan nýtur friðhelgi sbr. 71. gr. stjskr. er nauðsynlegt að gætt sé meðalhófs við forsjársviptingu sbr. 2. mgr. 29. gr. bvl, þ.e. nauðsynlegt er að reyna vægari úrræði áður en gripið er til forsjársviptingar foreldra. Megináhersla þessarar ritgerðar er réttur barna í forsjársviptingarmálum og hvort þau þurfi að líða fyrir endalaus tækifæri foreldra sinna til að bæta sig. Ritgerðinni verður skipt niður í átta meginkafla að undanskildum lokaorðum og inngangi. Að inngangi loknum er gert grein fyrir réttindum barna á vernd í íslenskum rétti. Stuðst verður við barnaverndarlögin, barnalögin, stjórnarskránna auk Samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 18/1992 . Í þriðja kafla verður fjallað um barnaverndarnefndirnar, hlutverk þeirra og þau úrræði sem barnaverndarnefnd getur gripið til þegar þess þarf. Í þessum kafla verður stuðst við barnaverndarlögin auk upplýsinga af bvs.is þ.e. heimasíðu Barna- og fjölskyldustofu. Í fjórða kafla verður meðalhófsreglan skoðuð, bæði meðalhófsregla stjórnsýslulaga og meðalhófsregla barnaverndarlaga. Síðan verður farið út í beitingu meðalhófsreglunnar við töku ákvarðana um forsjársviptingu foreldra. Hér verður stuðst við stjórnsýslulögin og barnaverndarlögin. Í fimmta kafla verður fjallað um forsjársviptingarmál, þá verða hugtökin forsjá og forsjársvipting skilgreind auk þess sem nýlegir dómar í forsjársviptingarmálum verða reifaðir og tengdir við viðfangsefni ritgerðarinnar. Í sjötta kafla verður fjallað lauslega um Mannréttindadómstól Evrópu og dómar frá þeim skoðaðir og bornir saman við dóma frá íslenskum dómstólum sem snúa að forsjársviptingum. Í sjöunda kaflanum verður viðhorf almennings til barnaverndarnefndar skoðað en höfundur lagði fyrir almenning stutta spurningakönnun um málefnið. Í áttunda og síðasta kaflanum að lokaorðum undanskildum mun höfundur kryfja viðtöl við starfsmenn barnaverndar og reyna eftir bestu getu að gera grein fyrir viðhorfi starfsmanna barnaverndar hvað varðar forsjársviptingu barna, hvort þeir telji að nægilega snemma sé gripið inn í með forsjársviptingu og hvort það sé eitthvað sem betur megi fara. Ritgerðarskrif hófust í janúar og miðast tilvísanir höfundar í barnaverndarlögin við lögin eins og þau voru á þeim tíma, þ.e. fyrir nýlegar lagabreytingar enda hafa ekki allar breytingar laganna tekið gildi á þeim tíma sem ritgerðinni er skilað.

Author dc:creator

• Sólveig Ásta Bergvinsdóttir 1995-

Contributors dc:contributor

• Háskólinn á Bifröst

• Meistaraprófsritgerðir
• Lögfræði
• Börn
• Forsjármál
• Réttindi barna

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/43452

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/43452