Το άτομο με αναπηρία μέσα απο τα σχολικά εγχειρίδια του ελληνικού δημοτικού σχολείου

Η παρούσα εργασία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η αναπηρία αναπαρίσταται στα σχολικά εγχειρίδια Γλώσσας του ελληνικού δημοτικού σχολείου, με έμφαση στη σχέση ανάμεσα στο εκπαιδευτικό υλικό, την κοινωνική ταυτότητα και το στίγμα. Η αναπηρία δεν προσεγγίζεται μόνο ως βιολογική ή λειτουργική κατάσταση αλλά ως κοινωνικό φαινόμενο που διαμορφώνεται μέσα από θεσμούς, αντιλήψεις και πρακτικές αναγνώρισης ή αποκλεισμού, και το εκπαιδευτικό υλικό εξετάζεται ως ένας από τους χώρους μέσα στους οποίους αυτές οι αντιλήψεις παράγονται και αναπαράγονται σε ηλικία κατά την οποία οι κοινωνικές κατηγορίες αρχίζουν να εδραιώνονται. Το θεωρητικό πλαίσιο αναπτύσσει τις βασικές προσεγγίσεις της αναπηρίας και την ιστορική μετάβαση από τη φιλανθρωπική και ιατροβιολογική λογική προς τη δικαιωματική και συμπεριληπτική, τις εκπαιδευτικές δομές ειδικής αγωγής και συνεκπαίδευσης, καθώς και τις έννοιες της κοινωνικής ταυτότητας, του στίγματος και των στερεοτύπων σε σχέση με τον ρόλο του σχολείου και του σχολικού εγχειριδίου ως φορέων επίσημης κοινωνικής γνώσης. Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, όπου ο θεσμός του ενιαίου εγχειριδίου εξασφαλίζει ότι το ίδιο ακριβώς υλικό φτάνει αυτούσιο σε κάθε μαθητή της χώρας, αυτές οι επιλογές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Το ερευνητικό μέρος εφαρμόζει ποιοτική ανάλυση περιεχομένου στα Βιβλία Μαθητή και τα Τετράδια Εργασιών του μαθήματος της Γλώσσας όλων των τάξεων του δημοτικού, συνολικά 29 τεύχη, με μονάδα ανάλυσης κάθε αυτοτελή κειμενική, δραστηριακή ή εικονογραφική ενότητα που περιλαμβάνει ρητή και αναγνωρίσιμη αναφορά σε πρόσωπο ή κατηγορία προσώπων με αναπηρία. Από την ανάλυση προέκυψαν 18 κωδικοποιήσιμες μονάδες, οι οποίες εξετάστηκαν ως προς την κατανομή τους ανά τάξη και είδος εγχειριδίου, τον τύπο αναπηρίας που παρουσιάζουν, τον τρόπο απεικόνισης του προσώπου με αναπηρία και το μοντέλο αναπηρίας που αντανακλούν, με τις κατηγορίες ανάλυσης να αντλούνται από το θεωρητικό πλαίσιο χωρίς να επιβάλλονται εκεί που το υλικό δεν τις υποστηρίζει. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η παρουσία της αναπηρίας είναι περιορισμένη και άνισα κατανεμημένη ανά τάξη, με κυρίαρχες τις ορατές σωματικές και αισθητηριακές μορφές, ενώ η νοητική αναπηρία, ο αυτισμός και οι μαθησιακές δυσκολίες απουσιάζουν εντελώς από το εξεταζόμενο υλικό, γεγονός που από μόνο του αποτελεί εύρημα με ερμηνευτική βαρύτητα. Οι αναπαραστάσεις δεν είναι ενιαίες: σε ορισμένες περιπτώσεις το άτομο με αναπηρία εμφανίζεται με δράση και κοινωνική παρουσία, ενώ σε άλλες παρουσιάζεται μέσα από τη λογική της φροντίδας, της βλάβης ή της ειδικής μεταχείρισης, χωρίς η κατανομή αυτή να ακολουθεί αναγνωρίσιμη παιδαγωγική λογική ανά τάξη ή τύπο εγχειριδίου. Η εσωτερική ανομοιογένεια των αναπαραστάσεων δεν μειώνει αλλά ενισχύει το κεντρικό συμπέρασμα ότι τα σχολικά εγχειρίδια Γλώσσας δεν συγκροτούν σταθερά συμπεριληπτική εικόνα της αναπηρίας, αναδεικνύοντας την ανάγκη πιο συστηματικής και παιδαγωγικά επεξεργασμένης παρουσίας των ατόμων με αναπηρία στο εκπαιδευτικό υλικό της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Authors dc:creator

• Σακκομήτρου Ιωάννα
• Sakkomitrou Ioanna

• Κοινωνικές, Πολιτικές και Οικονομικές επιστήμες
• Social, Political and Economic sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5425950

OAI record oai:identifier

https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5425950