Καταναγκαστική αγοραστική συμπεριφορά: ο ρόλος του άγχους, της εικόνας σώματος και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Εισαγωγή: Η διαταραχή των καταναγκαστικών αγορών (shopaholism) αποτελεί μια σύγχρονη έκφανση των συμπεριφορικών εξαρτήσεων, η οποία χαρακτηρίζεται από απώλεια του αυτοελέγχου και τη χρήση της καταναλωτικής πράξης ως μέσου συναισθηματικής αποφόρτισης. Παρά τη ραγδαία εξάπλωση του φαινομένου στην ψηφιακή εποχή, η εμπειρική του διερεύνηση στο πλαίσιο της ελληνικής πραγματικότητας παραμένει περιορισμένη. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη εστίασε στην εξέταση της αλληλεπίδρασης μεταξύ ψυχολογικών παραμέτρων (όπως το άγχος και η εικόνα σώματος) και κοινωνικοπολιτισμικών παραγόντων (όπως η ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) στην εκδήλωση παθολογικών αγοραστικών προτύπων. Μέθοδος: Για τις ανάγκες της έρευνας υιοθετήθηκε ο συγχρονικός σχεδιασμός, με τη συμμετοχή 267 ατόμων από τον γενικό πληθυσμό (66,7% γυναίκες, μέση ηλικία τα 39,4 έτη). Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά, μέσω της χορήγησης των εξής σταθμισμένων ερωτηματολογίων: Κλίμακα Καταναγκαστικών Αγορών (Compulsive Buying Scale - CBS), Κλίμακα Εθισμού στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (Bergen Social Media Addiction Scale - BSMAS), Κλίμακα Εκτίμησης Σώματος (Body Appreciation Scale-2 - BAS-2) και Κλίμακα Κατάθλιψης, Άγχους και Στρες (Depression, Anxiety and Stress Scale - DASS-21). Αποτελέσματα: Σε συνολικό δείγμα 267 συμμετεχόντων (μέσης ηλικίας 39,4 ετών), η μέση βαθμολογία στην κλίμακα των καταναγκαστικών αγορών διαμορφώθηκε στις 27,9 μονάδες (SD=10,1). Από την ανάλυση πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης προέκυψε ότι ο εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί τον ισχυρότερο προβλεπτικό παράγοντα της διαταραχής (β=0,31, p<0,001). Επιπρόσθετοι παράγοντες κινδύνου που εντείνουν την καταναγκαστική συμπεριφορά αναδείχθηκαν η αυξημένη συχνότητα αγορών (β=0,20, p<0,001), η προτίμηση στο διαδικτυακό περιβάλλον αγορών (έναντι των δια ζώσης, p=0,003), καθώς και το γυναικείο φύλο (M=29,2 έναντι M=25,3 στους άνδρες, p=0,004). Επιπλέον, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση της αγοραστικής εξάρτησης με τα αυξημένα επίπεδα άγχους (rho=0,32, p<0,001), στρες (rho=0,34, p<0,001) και κατάθλιψης (rho=0,30, p<0,001). Αντίθετα, η θετική στάση απέναντι στο σώμα αναδείχθηκε ως προστατευτικός παράγοντας (rho=-0,12, p=0,044), ενώ διαπιστώθηκε ότι με την αύξηση της ηλικίας μειώνονται οι τάσεις καταναγκαστικών αγορών, ο εθισμός στα κοινωνικά δίκτυα και η γενικότερη ψυχική δυσφορία. Συμπεράσματα: Η αγοραστική εξάρτηση συνυφαίνεται άρρηκτα με την ψηφιακή καθημερινότητα και την ψυχολογική πίεση. Η θωράκιση της ψυχικής ανθεκτικότητας και της αυτοεκτίμησης μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην εργαλειοποίηση των αγορών ως στρατηγική «διαφυγής». Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα σχεδιασμού προγραμμάτων πρόληψης με έμφαση στον ψηφιακό αλφαβητισμό και τη συναισθηματική ενδυνάμωση των χρηστών.

Authors dc:creator

• Μυλωνά Χριστίνα
• Mylona Christina

• Επιστήμες Υγείας
• Health Sciences

Language dc:language

Ελληνικά, Greek

Identifier

uoadl:5401664

OAI identifier oai:identifier

oai:lib.uoa.gr:uoadl:5401664