Hlutlæg bótaábyrgð íslenska ríkisins vegna Guðmundar- og Geirfinnsmála. Réttur þess sem saklaus hefur hlotið dóm í sakamáli til skaðabóta á grundvelli 246. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

Guðmundar- og Geirfinnsmálið er viðamikið sakamál sem að snýst um þá Guðmund Einarsson og Geirfinn Einarsson, sem báðir hurfu sporlaust árið 1974. Um sex árum frá hvarfi þeirra kvað Hæstiréttur upp dóm í málinu þar sem hópur ungmenna var fundin sekur um að hafa myrt, eða átt þátt í að hylma yfir morð þeirra Guðmundar og Geirfinns. Árið 2017 úrskurðaði endurupptökunefnd að endurupptekin skyldu mál fimm þeirra sem sakfelldir voru áratugum áður fyrir Hæstarétti og voru hinir sömu í kjölfarið sýknaðir fyrir Hæstarétti 38 árum síðar. Réttur frelsissviptra manna til skaðabóta er tryggður í Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og Mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. Bótaábyrgð íslenska ríkisins í slíkum málum er tryggð í 5. mgr. 67. gr. stjskr. og 5. mgr. 5. gr. MSE. Þar að auki er réttur manna til bóta, sem hafa verið bornir sökum í sakamáli, sakfelldir að ósekju eða sætt tilteknum þvingunarráðstöfunum vegna rannsóknar sakamáls, tryggður í XXXIX. kafla laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 ef málið hefur verið fellt niður eða þeir verið sýknaðir með endanlegum dómi og ástæða þess er ekki að þeir hafi verið taldir ósakhæfir. Reynt var að komast að samkomulagi við hina sýknuðu um bætur þeim til handa í kjölfar Guðmundar- og Geirfinnsmálsins og voru þeim greiddar bætur á grundvelli laga nr. 128/2019 um heimild til að greiða bætur vegna dóms Hæstaréttar í máli nr. 521/2017. Ekki náðust sáttir þrátt fyrir að íslenska ríkið hafi greitt þeim hæstu bætur sem greiddar hafa verið vegna sakamáls hér á landi. Hinir sýknuðu höfðuðu í kjölfarið mál fyrir dómstólum þar sem þeir fóru fram á bætur samkvæmt 246. gr. sml. og féll af þeim sökum í hlut héraðsdóms og Landsréttar að skera úr um fjárhæð bóta þeim til handa vegna málsins. Markmið ritgerðarinnar er að skoða skilyrði hlutlægrar bótaábyrgðar íslenska ríkisins á grundvelli 246. gr. sml. og kanna til hvaða atriða var litið við ákvörðun bóta í Guðmundar- og Geirfinnsmálum í samanburði við fyrri dómaframkvæmd í sambærilegum málum. Í upphafi verður fjallað almennt um bætur vegna sakamála. Verður í fyrsta lagi farið yfir hvernig réttur manna til bóta, sem hafa verið sviptir frelsi að ósekju, er tryggður í Stjórnarskrá Íslands og Mannréttindasáttmála Evrópu. Í öðru lagi verður gerð grein fyrir bótareglum laga um meðferð sakamála og fjallað um þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt svo unnt sé að fallast á hlutlæga ábyrgð íslenska ríkisins á grundvelli XXXIX. kafla sml. Þá verður gerð grein fyrir þeim atriðum sem litið hefur verið til í dómaframkvæmd við ákvörðun bóta á grundvelli 246. gr. sml. Þar á eftir verður gerð grein fyrir Guðmundar- og Geirfinnsmálinu og skýrt hvernig til þess kom að bótaskylda íslenska ríkisins stofnaðist. Loks verður farið yfir þær bætur sem voru greiddar vegna málanna og til hvaða atriða Landsréttur og héraðsdómur litu við ákvörðun bóta í nýlegri dómaframkvæmd Guðmundar- og Geirfinnsmála.

Author dc:creator

• Mónika Rós Thorarensen 1996-

Contributors dc:contributor

• Háskóli Íslands

• Lögfræði
• Skaðabætur
• Ríkisvald
• Bótaábyrgð

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/43538

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/43538