Mat á talgreiningu fullorðinna kuðungsígræðsluþega: Þróun íslenskra matslista

Á Íslandi fer hópur fullorðinna kuðungsígræðsluþega stöðugt stækkandi. Eitt af því sem ígræðsluþegar binda hvað mestar vonir við er að greina og skilja talað mál. Fyrir ígræðslu er talgreining þeirra metin með þar til gerðum prófalistum og að ígræðslu lokinni hefst endurhæfingarferli þar sem um endurteknar prófanir er að ræða á sambærilegum listum. Það próf sem nú er notað til talgreiningar á Íslandi er komið vel til ára sinna auk þess sem hluti þess er ekki staðlaður. Með betri tækni hefur færni til talgreiningar aukist og hafa því talgreiningapróf víða erlendis verið endurskoðuð og uppfærð. Í ljósi þess var talið tímabært að þróa nýja talgreiningalista fyrir íslenska fullorðna kuðungsígræðsluþega og var tilgangur þessa verkefnis að búa til slíka lista. Ákveðið var að listarnir yrðu unnir út frá erlendri fyrirmynd þar sem reynsla og rannsóknir lágu að baki. Þeir listar nefnast Minimum Speech Test Battery (MSTB) og hefur sérstaklega verið mælt með þeim listum í Bandaríkjunum jafnt í klínískum tilgangi og við rannsóknir. Um er að ræða bæði orða- og setningalista en ekki var hægt að þýða listana beint þar sem þeir þurfa að byggja á íslensku hljóð- og málkerfi. Því voru búnar til formúlur fyrir uppbyggingu orða- og setningalista sem unnar voru út frá hljóðkerfis- og setningafræðilegum þáttum. Auk þess voru bæði fengnir sérfræðingar og óháðir aðilar til að meta eðlileika setninga. Þegar listarnir voru tilbúnir voru þeir teknir upp þar sem helmingur hvers lista var lesinn upp af konu og hinn helmingurinn af karli. Við þróun talgeiningalista þarf sérstaklega að huga að því að erfiðleikastig allra lista sé það sama, þ.e. listarnir þurfa að vera jafngildir. Jafngildi lista var rannsakað með forprófun á tíu fullheyrandi einstaklingum en tilgangur forprófunar var einnig að varpa ljósi á og greina þau atriði sem helst væru rangt skynjuð. Niðurstöður forprófunar sýndu ekki marktækan mun, hvorki á orða- né setningalistum, sem bendir til að um jafngilda lista sé að ræða. Þrátt fyrir að talgreiningarskor beggja lista hafi verið afar svipað kom í ljós að skor setningalista var marktækt hærra en orðalista og er það í takt við erlendar niðurstöður. Þegar horft er til orðalistanna áttu þátttakendur einna helst í erfiðleikum með að greina á milli málhljóða sem höfðu sama myndunarhátt og þá sérstaklega á milli f og þ. Einna erfiðast var að greina orðleysur og málhljóð í framstöðu. Í setningalistum komu helst fram villur þar sem setningafræðileg uppbygging var í flóknara lagi en þær setningar sem oftast voru rangt greindar höfðu einnig verið metnar síður eðlilegar í mati óháðra aðila. Áframhaldandi rannsókna er þörf í átt til stöðlunar en vonir standa til að með nýjum íslenskum talgreiningalistum verði hægt að bera saman íslenska og bandaríska kuðungsígræðsluþega, bæði þegar kemur að klínískri vinnu og rannsóknum.

Author dc:creator

• Sigríður Eir Guðmundsdóttir 1981-

Contributors dc:contributor

• Háskóli Íslands

• Talmeinafræði
• Kuðungsígræðsla
• Fullorðnir
• Málskilningur

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/31343

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/31343