A new digital path for spatial archaeology: A critical overview

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον μετασχηματισμό της χωρικής αρχαιολογίας μέσω της ενσωμάτωσης ψηφιακών τεχνολογιών, εστιάζοντας κυρίως στα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), την τηλεπισκόπηση και το LiDAR ως αλληλένδετα μεθοδολογικά και ερμηνευτικά πλαίσια. Αντί να προσεγγίζονται ως μεμονωμένα τεχνικά εργαλεία, οι τεχνολογίες αυτές διερευνώνται ως μέσα που αναδιαμορφώνουν την αρχαιολογική πρακτική, τη χωρική ανάλυση και την παραγωγή αρχαιολογικής γνώσης στο σύγχρονο ερευνητικό περιβάλλον. Το θεωρητικό μέρος της εργασίας εξετάζει την ανάπτυξη της χωρικής αρχαιολογίας και τη γενικότερη «ψηφιακή στροφή» του κλάδου, παρακολουθώντας την εξέλιξη της αρχαιολογικής σκέψης από τις διαδικαστικές προσεγγίσεις, που έδιναν έμφαση στην ποσοτική και περιβαλλοντική ανάλυση, έως πιο πρόσφατες ερμηνευτικές και φαινομενολογικές προσεγγίσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάδειξη των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) ως κεντρικής αναλυτικής πλατφόρμας, ικανής να ενσωματώνει χωρικά, περιβαλλοντικά και αρχαιολογικά δεδομένα σε ενιαία συστήματα ανάλυσης. Παράλληλα, εξετάζεται η εξέλιξη των μεθόδων τηλεπισκόπησης και η αυξανόμενη σημασία του LiDAR στην αρχαιολογία τοπίου, ιδιαίτερα σε σχέση με τη μη επεμβατική έρευνα, την τρισδιάστατη αποτύπωση και τη χωρική ερμηνεία μεγάλης κλίμακας. Μεθοδολογικά, η εργασία υιοθετεί ένα κριτικό και συγκριτικό πλαίσιο βασισμένο στην ανάλυση μελετών περίπτωσης, τη βιβλιογραφική έρευνα και την πρακτική ενασχόληση με ψηφιακές ροές εργασίας. Οι επιλεγμένες μελέτες περίπτωσης αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο τα GIS, η τηλεπισκόπηση και το LiDAR εφαρμόζονται στην αρχαιολογική έρευνα και πώς οι αναλυτικές τους διαδικασίες επηρεάζουν την ερμηνεία. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη μεθοδολογική ενοποίηση, στη δομή των ροών εργασίας, στη χωρική μοντελοποίηση και στη σχέση μεταξύ ψηφιακών αποτελεσμάτων και αρχαιολογικής ερμηνείας. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν επεκτείνει σημαντικά την κλίμακα και το εύρος της αρχαιολογικής έρευνας. Τα GIS διευκολύνουν την πολυκλιμακωτή χωρική ανάλυση και την προγνωστική μοντελοποίηση, ενώ η τηλεπισκόπηση επιτρέπει τον εντοπισμό αρχαιολογικών και περιβαλλοντικών ανωμαλιών πέρα από τα όρια της άμεσης επιφανειακής παρατήρησης. Το LiDAR ενισχύει περαιτέρω αυτή τη μεταβολή μέσω της παραγωγής εξαιρετικά λεπτομερών ψηφιακών μοντέλων εδάφους, ικανών να αποκαλύψουν ανεπαίσθητες ανθρωπογενείς τροποποιήσεις και μέχρι πρότινος άγνωστα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Συνολικά, οι τεχνολογίες αυτές συμβάλλουν στην ανάπτυξη ολοένα και πιο διεπιστημονικών, βασισμένων σε δεδομένα και προσανατολισμένων στο τοπίο προσεγγίσεων στην αρχαιολογία. Παράλληλα, η εργασία υποστηρίζει ότι τα ψηφιακά συστήματα δεν αποτελούν ουδέτερους ή πλήρως αντικειμενικούς μηχανισμούς καταγραφής. Οι χωρικές αναλύσεις, οι οπτικοποιήσεις, οι ταξινομήσεις και τα υπολογιστικά μοντέλα επηρεάζονται από θεωρητικές παραδοχές, μεθοδολογικές επιλογές, την ποιότητα των δεδομένων και τα ερμηνευτικά πλαίσια. Για τον λόγο αυτό, η έρευνα εξετάζει κριτικά τους περιορισμούς, τα ηθικά ζητήματα και τους ερμηνευτικούς κινδύνους που συνδέονται με την ψηφιακή αρχαιολογία, όπως οι αλγοριθμικές προκαταλήψεις, οι τεχνολογικές ανισότητες, η προσβασιμότητα των δεδομένων, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η πειστική δύναμη των ψηφιακών αναπαραστάσεων. Τελικά, η εργασία υποστηρίζει ότι η σημασία της ψηφιακής χωρικής αρχαιολογίας δεν έγκειται απλώς στην τεχνολογική καινοτομία, αλλά στην ικανότητά της να μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο η αρχαιολογία αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τον χώρο, το τοπίο και τη σχέση ανθρώπου–περιβάλλοντος. Το μέλλον της αρχαιολογίας εξαρτάται όχι μόνο από τη συνεχή ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών, αλλά και από την κριτική, αναστοχαστική και θεωρητικά τεκμηριωμένη ενσωμάτωσή τους στο ευρύτερο πλαίσιο της αρχαιολογικής πρακτικής.

Authors dc:creator

• Αξιώτης Αλέξανδρος
• Axiotis Alexandros

• Αρχαιολογία
• Archaeology

Language dc:language

Ελληνικά, English, Greek

Identifier

uoadl:5427062

OAI record oai:identifier

https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh?verb=GetRecord&metadataPrefix=oai_dc&identifier=oai%3Alib.uoa.gr%3Auoadl%3A5427062