Ntsongohato Eka Xitsonga (Dimunitives in Xitsonga)
Xikongomelokulu xa ndzavisiso lowu i ku lavisisa ntsongohato eka Xitsonga. Ndzavisiso lowu wu simekiwile ehenhla ka pharadayimi ya ntiyiso naswona wu landzelela xivumbeko xa nkoka, leswi vulaka leswaku wu langutisa eka timhaka ta nkoka leti hlamuseriwaka hi ntsongohato kungari tinomboro. Mahungu ma hlengeletiwile hi ku tirhisa maendlelo ma khopasi, hi ku tsavula mahungu eka matsalwa ya ntlhanu ya tinovhele. Eka tinovhele ku tsavuriwile swivulwa leswi nga ni ntsongohato kutani swi tirhisiwa tanihi mahungu ma ndzavisiso. Swivulwa leswi tsavuriweke eka tinovhele swi xopaxopiwile hi ku tirhisa nxopaxopo wa vundzeni bya tsalwa. Swivulwa leswi tsavuriweke swi hleriwile hi ku landzelela thiyori ya “optimality” leyi tumbuluxiweke hi Prince na Smolensky. Thiyori ya “optimality” yi kongomisa eka leswaku mavumbelo ya ririmi ma fambelana na mpfumelelo lowu nga va kona ehenhla ka swipimelo swo karhi. Ndzavisiso a wu langutile eka swiyenge swa mune ku nga xiyenge xa xivumbeko, mofofonoloji, vulongoloxamarito, na tinhlamuselo swa ntsongohato hi ku kongomisa eka maviti, maendli, maengeteri, mabumabumeri, na maencisi. Ndzavisiso wu kumile leswaku ntsongohato wu nga vumbiwa hi tindlela ta tsevu, hi ku tirhisa xirhangi xi-/swi- na xilandzi -ana, xirhangi xi-/swi- na xilandzi -nyana, xirhangi xi-/swi- na xilandzi -etana, xirhangi xi-/swi- na swilandzi -ana na -nyana, xilandzi -ana ntsena na xilandzi -nyana ntsena. Ndlela leyi nga toloveka swinene ngopfu ku va yi tirhisiwa ku vumba ntsongohato i yo lungelela xilandzi -nyana ntsena. Eka xiyenge xa mofofonoloji ku kumiwile leswaku ku hundzuka ngopfu mipfumawulo ya marito hi ku va yi ndzin’wihatiwa, nomuhatiwa no ndzakahatiwa, loko ku vumbiwa ntsongohato hi ku lungelela xirhangi xi-/swi- na xilandzi -ana. Kasi loko ku vumbiwa ntsongohato hi ku lungelela xirhangi xi-/swi- na xilandzi -etana a swi tolovelekangi ngopfu ku va mipfumawulo yi hundzuka hikuva yo ndzakahatiwa ntsena. Eka xiyenge xa vulongoloxamarito ndzavisiso wu kumile leswaku eka tinxaka tinharhu ta swivulwa: xivulwan’we, xivulwampfilungano, na xivulwankatsano, marito lama nga tsongohatiwa ma xaxamela swinene ngopfu eka xivulwan’we. Eka xiyenge xa tinhlamuselo ku kumiwile tinhlamuselo ta tsevu ku nga nhlamuselo ya ntsongohato wo komba vutsongo hi xivumbeko, vutsongo hi mpimo, vutsongo hi ntalo, vutsongo hi vukhale, ku sola na ku tsakela. Nhlamuselo leyi nga toloveka swinene ngopfu i nhlamuselo ya ntsongohato wo komba vutsongo hi xivumbeko.
Ntsongohato, Maviti, Riendli, Riengeteri, Mabumabumeri, Maencisi, Xivumbeko, Mofofonoloji, Vulo ngoloxamarito na tinhlamuselo, UCTD
Networked Digital Library of Theses and Dissertations