{"id":{"repo_id":"uwtsd","oai_identifier":"oai:repository.uwtsd.ac.uk:2057"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/uwtsd/oai:repository.uwtsd.ac.uk:2057","repository":{"repo_id":"uwtsd","name":"University of Wales Trinity Saint David","base_url":"https://repository.uwtsd.ac.uk/cgi/oai2"},"display":{"title":"Datblygiad yr eglwysi Annibynnol yn ne-orllewin Cymru, c.1790-1837, gyda sylw arbennig i gyfraniad David Davies, Abertawe (1763-1816), Morgan Jones, Tre-lech (1768-1835) a David Peter, Caerfyrddin (1765-1837)","abstract":"Cyfnod rhwng dau gyfnod, sef cyfnod yr Hen Ymneilltuaeth a chyfnod yr Ymneilltuaeth Newydd, oedd 1790-1837, blynyddoedd a welodd newidiadau mawr yn hanes cymdeithasol Cymru a thwf aruthrol yn hanes yr eglwysi Ymneilltuol. Mae’r traethawd yn darlunio bywyd a gwaith tri arweinydd Annibynnol, sef David Davies, Morgan Jones, a David Peter, a fu’n allweddol yn y newid hwn, gan ddadansoddi arwyddocâd eu cyfraniad. Dewiswyd de-orllewin Cymru yn faes yr astudiaeth fel enghraifft daleithiol o’r hyn a oedd yn digwydd yn genedlaethol, ac er mwyn tanlinellu pwysigrwydd tri ffigur na chafodd sylw eang gan haneswyr hyd yn hyn. Roedd gweinidogaethau y tri yn cwmpasu eglwysi yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin, Abertawe a’i chyffiniau sef ardal oedd yn prysur ddatblygu’n ddiwydiannol ar y pryd, a chanolfan drefol bwysig, sef tref Caerfyrddin. Tafolir nodweddion y gwahanol fathau o Galfiniaeth efengylaidd a arddelwyd gan y tri, a’i heffeithiolwrydd yn wyneb yr Arminiaeth a’r Ariaeth resymoliaethol a oedd yn datblygu ar y pryd. Rhoir sylw arbennig i yrfa David Peter fel Pennaeth Academi Caerfyrddin, a’i ran mewn cymedroli’r hen Uchel-Galfiniaeth a goleddwyd gan lawer o’r Hen Ymneilltuwyr gynt, a lledu dylanwad Calfiniaeth Fodern ‘y System Newydd’, diwinyddiaeth y daeth mwyafrif gweinidogion yr Annibynwyr i’w harddel erbyn canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’r tri yn cynrychioli math newydd o weinidogion, yn lletach eu gorwelion ac yn fwy egnïol eu gweithgaredd na’r rhai a fu o’u blaen, a fynnent hyrwyddo achos y genhadaeth dramor yn ogystal ag estyn tiriogaeth Ymneilltuaeth gartref trwy efengylu’n rymus a phlannu toreth o eglwysi newydd. Bu’r tri yn gweinidogaethu yn ystod tymhorau o ddiwygiad ac ar anterth oes aur pregethu yng Nghymru, a chyfrannent yn helaeth at ffyniant yr Ymneilltuaeth dorfol a fu’n fynegiant mor bwerus o Gristnogaeth werinol Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg.","abstract_html":"Cyfnod rhwng dau gyfnod, sef cyfnod yr Hen Ymneilltuaeth a chyfnod yr Ymneilltuaeth Newydd, oedd 1790-1837, blynyddoedd a welodd newidiadau mawr yn hanes cymdeithasol Cymru a thwf aruthrol yn hanes yr eglwysi Ymneilltuol. Mae’r traethawd yn darlunio bywyd a gwaith tri arweinydd Annibynnol, sef David Davies, Morgan Jones, a David Peter, a fu’n allweddol yn y newid hwn, gan ddadansoddi arwyddocâd eu cyfraniad. Dewiswyd de-orllewin Cymru yn faes yr astudiaeth fel enghraifft daleithiol o’r hyn a oedd yn digwydd yn genedlaethol, ac er mwyn tanlinellu pwysigrwydd tri ffigur na chafodd sylw eang gan haneswyr hyd yn hyn. Roedd gweinidogaethau y tri yn cwmpasu eglwysi yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin, Abertawe a’i chyffiniau sef ardal oedd yn prysur ddatblygu’n ddiwydiannol ar y pryd, a chanolfan drefol bwysig, sef tref Caerfyrddin. Tafolir nodweddion y gwahanol fathau o Galfiniaeth efengylaidd a arddelwyd gan y tri, a’i heffeithiolwrydd yn wyneb yr Arminiaeth a’r Ariaeth resymoliaethol a oedd yn datblygu ar y pryd. Rhoir sylw arbennig i yrfa David Peter fel Pennaeth Academi Caerfyrddin, a’i ran mewn cymedroli’r hen Uchel-Galfiniaeth a goleddwyd gan lawer o’r Hen Ymneilltuwyr gynt, a lledu dylanwad Calfiniaeth Fodern ‘y System Newydd’, diwinyddiaeth y daeth mwyafrif gweinidogion yr Annibynwyr i’w harddel erbyn canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’r tri yn cynrychioli math newydd o weinidogion, yn lletach eu gorwelion ac yn fwy egnïol eu gweithgaredd na’r rhai a fu o’u blaen, a fynnent hyrwyddo achos y genhadaeth dramor yn ogystal ag estyn tiriogaeth Ymneilltuaeth gartref trwy efengylu’n rymus a phlannu toreth o eglwysi newydd. Bu’r tri yn gweinidogaethu yn ystod tymhorau o ddiwygiad ac ar anterth oes aur pregethu yng Nghymru, a chyfrannent yn helaeth at ffyniant yr Ymneilltuaeth dorfol a fu’n fynegiant mor bwerus o Gristnogaeth werinol Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg.","abstract_has_math":false,"creators":["Evans, Emyr Gwyn"],"institution":"University of Wales Trinity Saint David","degree_name":"phd","degree_level":"doctoral","degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022-05","date_published":"2022-05","updated_at":"2026-07-24T05:52:56Z","subjects":["BX Enwadau Cristnogol","DA Prydain Fawr"],"languages":[],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier.grantnumber","label":"Dc Identifier Grantnumber","values":["UWTSD"],"render_values":[{"text":"UWTSD","href":null,"code":true}]}]},"links":{"outbound_url":"https://doi.org/10.82227/repository.uwtsd.ac.uk.00002057","outbound_label":"DOI","outbound_source":"dc:identifier.doi"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor.sponsor","label":"Sponsor","values":["University of Wales Trinity Saint David"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Evans, Emyr Gwyn"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2022-05-18"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2022-05"]},{"key":"dc:publisher.commercial","label":"Dc Publisher Commercial","values":["University of Wales Trinity Saint David"]},{"key":"dc:publisher.department","label":"Dc Publisher Department","values":["Traethodau PhD","Institute of Education and Humanities"]},{"key":"dc:publisher.institution","label":"Dc Publisher Institution","values":["University of Wales Trinity Saint David"]},{"key":"dc:relation.isreferencedby","label":"Dc Relation Isreferencedby","values":["https://repository.uwtsd.ac.uk/id/eprint/2057/"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Gosodiad"]},{"key":"dc:type.qualificationlevel","label":"Dc Type Qualificationlevel","values":["doctoral"]},{"key":"dc:type.qualificationname","label":"Dc Type Qualificationname","values":["phd"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["BX Enwadau Cristnogol","DA Prydain Fawr"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.doi","label":"DOI","values":["10.82227/repository.uwtsd.ac.uk.00002057"]},{"key":"dc:identifier.grantnumber","label":"Dc Identifier Grantnumber","values":["UWTSD"]},{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://repository.uwtsd.ac.uk/id/eprint/2057/1/2057%20Evans%2C%20E.%20Datblygiad%20%282022%29.pdf"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Cyfnod rhwng dau gyfnod, sef cyfnod yr Hen Ymneilltuaeth a chyfnod yr Ymneilltuaeth Newydd, oedd 1790-1837, blynyddoedd a welodd newidiadau mawr yn hanes cymdeithasol Cymru a thwf aruthrol yn hanes yr eglwysi Ymneilltuol. Mae’r traethawd yn darlunio bywyd a gwaith tri arweinydd Annibynnol, sef David Davies, Morgan Jones, a David Peter, a fu’n allweddol yn y newid hwn, gan ddadansoddi arwyddocâd eu cyfraniad. Dewiswyd de-orllewin Cymru yn faes yr astudiaeth fel enghraifft daleithiol o’r hyn a oedd yn digwydd yn genedlaethol, ac er mwyn tanlinellu pwysigrwydd tri ffigur na chafodd sylw eang gan haneswyr hyd yn hyn. Roedd gweinidogaethau y tri yn cwmpasu eglwysi yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin, Abertawe a’i chyffiniau sef ardal oedd yn prysur ddatblygu’n ddiwydiannol ar y pryd, a chanolfan drefol bwysig, sef tref Caerfyrddin. Tafolir nodweddion y gwahanol fathau o Galfiniaeth efengylaidd a arddelwyd gan y tri, a’i heffeithiolwrydd yn wyneb yr Arminiaeth a’r Ariaeth resymoliaethol a oedd yn datblygu ar y pryd. Rhoir sylw arbennig i yrfa David Peter fel Pennaeth Academi Caerfyrddin, a’i ran mewn cymedroli’r hen Uchel-Galfiniaeth a goleddwyd gan lawer o’r Hen Ymneilltuwyr gynt, a lledu dylanwad Calfiniaeth Fodern ‘y System Newydd’, diwinyddiaeth y daeth mwyafrif gweinidogion yr Annibynwyr i’w harddel erbyn canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’r tri yn cynrychioli math newydd o weinidogion, yn lletach eu gorwelion ac yn fwy egnïol eu gweithgaredd na’r rhai a fu o’u blaen, a fynnent hyrwyddo achos y genhadaeth dramor yn ogystal ag estyn tiriogaeth Ymneilltuaeth gartref trwy efengylu’n rymus a phlannu toreth o eglwysi newydd. Bu’r tri yn gweinidogaethu yn ystod tymhorau o ddiwygiad ac ar anterth oes aur pregethu yng Nghymru, a chyfrannent yn helaeth at ffyniant yr Ymneilltuaeth dorfol a fu’n fynegiant mor bwerus o Gristnogaeth werinol Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg."]},{"key":"dc:format","label":"Dc Format","values":["text"]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Datblygiad yr eglwysi Annibynnol yn ne-orllewin Cymru, c.1790-1837, gyda sylw arbennig i gyfraniad David Davies, Abertawe (1763-1816), Morgan Jones, Tre-lech (1768-1835) a David Peter, Caerfyrddin (1765-1837)"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor.sponsor":["University of Wales Trinity Saint David"],"dc:creator":["Evans, Emyr Gwyn"],"dc:date":["2022-05-18"],"dc:date.issued":["2022-05"],"dc:description.abstract":["Cyfnod rhwng dau gyfnod, sef cyfnod yr Hen Ymneilltuaeth a chyfnod yr Ymneilltuaeth Newydd, oedd 1790-1837, blynyddoedd a welodd newidiadau mawr yn hanes cymdeithasol Cymru a thwf aruthrol yn hanes yr eglwysi Ymneilltuol. Mae’r traethawd yn darlunio bywyd a gwaith tri arweinydd Annibynnol, sef David Davies, Morgan Jones, a David Peter, a fu’n allweddol yn y newid hwn, gan ddadansoddi arwyddocâd eu cyfraniad. Dewiswyd de-orllewin Cymru yn faes yr astudiaeth fel enghraifft daleithiol o’r hyn a oedd yn digwydd yn genedlaethol, ac er mwyn tanlinellu pwysigrwydd tri ffigur na chafodd sylw eang gan haneswyr hyd yn hyn. Roedd gweinidogaethau y tri yn cwmpasu eglwysi yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin, Abertawe a’i chyffiniau sef ardal oedd yn prysur ddatblygu’n ddiwydiannol ar y pryd, a chanolfan drefol bwysig, sef tref Caerfyrddin. Tafolir nodweddion y gwahanol fathau o Galfiniaeth efengylaidd a arddelwyd gan y tri, a’i heffeithiolwrydd yn wyneb yr Arminiaeth a’r Ariaeth resymoliaethol a oedd yn datblygu ar y pryd. Rhoir sylw arbennig i yrfa David Peter fel Pennaeth Academi Caerfyrddin, a’i ran mewn cymedroli’r hen Uchel-Galfiniaeth a goleddwyd gan lawer o’r Hen Ymneilltuwyr gynt, a lledu dylanwad Calfiniaeth Fodern ‘y System Newydd’, diwinyddiaeth y daeth mwyafrif gweinidogion yr Annibynwyr i’w harddel erbyn canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’r tri yn cynrychioli math newydd o weinidogion, yn lletach eu gorwelion ac yn fwy egnïol eu gweithgaredd na’r rhai a fu o’u blaen, a fynnent hyrwyddo achos y genhadaeth dramor yn ogystal ag estyn tiriogaeth Ymneilltuaeth gartref trwy efengylu’n rymus a phlannu toreth o eglwysi newydd. Bu’r tri yn gweinidogaethu yn ystod tymhorau o ddiwygiad ac ar anterth oes aur pregethu yng Nghymru, a chyfrannent yn helaeth at ffyniant yr Ymneilltuaeth dorfol a fu’n fynegiant mor bwerus o Gristnogaeth werinol Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg."],"dc:format":["text"],"dc:identifier.doi":["10.82227/repository.uwtsd.ac.uk.00002057"],"dc:identifier.grantnumber":["UWTSD"],"dc:identifier.uri":["https://repository.uwtsd.ac.uk/id/eprint/2057/1/2057%20Evans%2C%20E.%20Datblygiad%20%282022%29.pdf"],"dc:publisher.commercial":["University of Wales Trinity Saint David"],"dc:publisher.department":["Traethodau PhD","Institute of Education and Humanities"],"dc:publisher.institution":["University of Wales Trinity Saint David"],"dc:relation.isreferencedby":["https://repository.uwtsd.ac.uk/id/eprint/2057/"],"dc:subject":["BX Enwadau Cristnogol","DA Prydain Fawr"],"dc:title":["Datblygiad yr eglwysi Annibynnol yn ne-orllewin Cymru, c.1790-1837, gyda sylw arbennig i gyfraniad David Davies, Abertawe (1763-1816), Morgan Jones, Tre-lech (1768-1835) a David Peter, Caerfyrddin (1765-1837)"],"dc:type":["Gosodiad"],"dc:type.qualificationlevel":["doctoral"],"dc:type.qualificationname":["phd"]},"updated_at":"2026-07-24T05:52:56Z"}