{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/52792"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/52792","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Geðheilbrigðisþjónusta og utanaðkomandi stuðningsúrræði í íslenskum fangelsum: Upplifun fyrrum fanga og sjónarhorn fangavarða og starfsmanna utanaðkomandi úrræða","abstract":"Andleg heilsa þeirra sem sitja í fangelsi er almennt bágborin sem má meðal annars rekja til vímuefnaneyslu, áfalla, geðraskana og erfiðra aðstæðna í fangelsi. Þrátt fyrir þær staðreyndir er geðheilbrigðisþjónusta ófullnægjandi og afar takmörkuð víðs vegar um heiminn og Ísland þar engin undantekning. Leitast var við að fá upplifun fyrrum fanga, fangavarða og annarra úr utanaðkomandi stuðningsúrræðum á geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi úrræðum. Notast var við eigindlega rannsóknaraðferð og hálfopin viðtöl tekin við þrjá viðmælendahópa: fangaverði, fyrrum fanga, þar af einn í samfélagsþjónustu og formann í utanaðkomandi úrræði. Þau lýstu öll manneklu, takmörkuðu aðgengi og skorti á viðeigandi geðheilbrigðis- og meðferðarþjónustu. Samfella í þjónustu ásamt undirbúningi fyrir afturkomu í samfélagið reyndist einnig vera af skornum skammti. Þrátt fyrir þessar áskoranir lýstu fangaverðir og fyrrum fangar jákvæðum upplifunum af þjónustu Geðheilsuteymisins. Niðurstöður rannsóknarinnar benda jafnframt til þess að utanaðkomandi stuðningsúrræði gegni mikilvægu hlutverki í að minnka einhæfar og einangrandi aðstæður í fangelsum með því að veita félagslegan- og tilfinningalegan stuðning sem og hagnýtan stuðning eftir afplánun.Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi bæði geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi stuðningsúrræða fyrir fanga. Þá benda þær jafnframt til þess að úrræði sem koma inn í fangelsin geti að einhverju leyti brugðist við þeim skorti sem er í þjónustu við fanga. Lykilorð: Geðheilbrigðisþjónusta, fangelsi, fyrrum fangar, utanaðkomandi stuðningsúrræði, fangaverðir, upplifun","abstract_html":"Andleg heilsa þeirra sem sitja í fangelsi er almennt bágborin sem má meðal annars rekja til vímuefnaneyslu, áfalla, geðraskana og erfiðra aðstæðna í fangelsi. Þrátt fyrir þær staðreyndir er geðheilbrigðisþjónusta ófullnægjandi og afar takmörkuð víðs vegar um heiminn og Ísland þar engin undantekning. Leitast var við að fá upplifun fyrrum fanga, fangavarða og annarra úr utanaðkomandi stuðningsúrræðum á geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi úrræðum. Notast var við eigindlega rannsóknaraðferð og hálfopin viðtöl tekin við þrjá viðmælendahópa: fangaverði, fyrrum fanga, þar af einn í samfélagsþjónustu og formann í utanaðkomandi úrræði. Þau lýstu öll manneklu, takmörkuðu aðgengi og skorti á viðeigandi geðheilbrigðis- og meðferðarþjónustu. Samfella í þjónustu ásamt undirbúningi fyrir afturkomu í samfélagið reyndist einnig vera af skornum skammti. Þrátt fyrir þessar áskoranir lýstu fangaverðir og fyrrum fangar jákvæðum upplifunum af þjónustu Geðheilsuteymisins. Niðurstöður rannsóknarinnar benda jafnframt til þess að utanaðkomandi stuðningsúrræði gegni mikilvægu hlutverki í að minnka einhæfar og einangrandi aðstæður í fangelsum með því að veita félagslegan- og tilfinningalegan stuðning sem og hagnýtan stuðning eftir afplánun.Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi bæði geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi stuðningsúrræða fyrir fanga. Þá benda þær jafnframt til þess að úrræði sem koma inn í fangelsin geti að einhverju leyti brugðist við þeim skorti sem er í þjónustu við fanga. Lykilorð: Geðheilbrigðisþjónusta, fangelsi, fyrrum fangar, utanaðkomandi stuðningsúrræði, fangaverðir, upplifun","abstract_has_math":false,"creators":["Alda Marín Ómarsdóttir 1999-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026-05-05T09:09:41Z","date_published":"2026-05-05T09:09:41Z","updated_at":"2026-07-27T21:36:33Z","subjects":["Afbrotafræði","Fangelsi","Geðheilsa","Stuðningsúrræði","Heilbrigðisþjónusta"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/52792","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Alda Marín Ómarsdóttir 1999-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2026-05-05T09:09:36Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2026-05-05T09:09:36Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2026-05-05T09:09:41Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Afbrotafræði","Fangelsi","Geðheilsa","Stuðningsúrræði","Heilbrigðisþjónusta"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/52792"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Andleg heilsa þeirra sem sitja í fangelsi er almennt bágborin sem má meðal annars rekja til vímuefnaneyslu, áfalla, geðraskana og erfiðra aðstæðna í fangelsi. Þrátt fyrir þær staðreyndir er geðheilbrigðisþjónusta ófullnægjandi og afar takmörkuð víðs vegar um heiminn og Ísland þar engin undantekning. Leitast var við að fá upplifun fyrrum fanga, fangavarða og annarra úr utanaðkomandi stuðningsúrræðum á geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi úrræðum. Notast var við eigindlega rannsóknaraðferð og hálfopin viðtöl tekin við þrjá viðmælendahópa: fangaverði, fyrrum fanga, þar af einn í samfélagsþjónustu og formann í utanaðkomandi úrræði. Þau lýstu öll manneklu, takmörkuðu aðgengi og skorti á viðeigandi geðheilbrigðis- og meðferðarþjónustu. Samfella í þjónustu ásamt undirbúningi fyrir afturkomu í samfélagið reyndist einnig vera af skornum skammti. Þrátt fyrir þessar áskoranir lýstu fangaverðir og fyrrum fangar jákvæðum upplifunum af þjónustu Geðheilsuteymisins. Niðurstöður rannsóknarinnar benda jafnframt til þess að utanaðkomandi stuðningsúrræði gegni mikilvægu hlutverki í að minnka einhæfar og einangrandi aðstæður í fangelsum með því að veita félagslegan- og tilfinningalegan stuðning sem og hagnýtan stuðning eftir afplánun.Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi bæði geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi stuðningsúrræða fyrir fanga. Þá benda þær jafnframt til þess að úrræði sem koma inn í fangelsin geti að einhverju leyti brugðist við þeim skorti sem er í þjónustu við fanga. Lykilorð: Geðheilbrigðisþjónusta, fangelsi, fyrrum fangar, utanaðkomandi stuðningsúrræði, fangaverðir, upplifun","The mental health of individuals in prison is generally poor, with substance abuse, trauma, mental disorders, and challenging prison conditions among key contributing factors. Despite this, access to mental health services remains limited and often inadequate worldwide, including in Iceland. This study employed a qualitative research design, using semi-structured interviews with three groups of participants: prison guards, former prisoners (including one individual serving a community sentence), and the chairperson of an external support service. Across all groups, participants described staff shortages, limited access to services, and a lack of appropriate mental health and substance abuse treatment. A lack of continuity in care, as well as insufficient preparation for reintegration into society, were also identified as significant challenges. Despite these limitations, both prison officers and former prisoners reported positive experiences with the services provided by the prison Mental Health Team (Geðheilsuteymi). The findings further indicate that external support organizations play an important role in reducing isolating and monotonous conditions in prisons by offering social, expressive, and instrumental support, including assistance following release.Overall, the results highlight the importance of both mental health services and external support for prisoners, suggesting that external support organizations contribute to addressing gaps in mental health care. Keywords: Mental health services, prison, former prisoners, external support services, prison guards, experience"]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Geðheilbrigðisþjónusta og utanaðkomandi stuðningsúrræði í íslenskum fangelsum: Upplifun fyrrum fanga og sjónarhorn fangavarða og starfsmanna utanaðkomandi úrræða"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Alda Marín Ómarsdóttir 1999-"],"dc:date.accessioned":["2026-05-05T09:09:36Z"],"dc:date.available":["2026-05-05T09:09:36Z"],"dc:date.issued":["2026-05-05T09:09:41Z"],"dc:description.abstract":["Andleg heilsa þeirra sem sitja í fangelsi er almennt bágborin sem má meðal annars rekja til vímuefnaneyslu, áfalla, geðraskana og erfiðra aðstæðna í fangelsi. Þrátt fyrir þær staðreyndir er geðheilbrigðisþjónusta ófullnægjandi og afar takmörkuð víðs vegar um heiminn og Ísland þar engin undantekning. Leitast var við að fá upplifun fyrrum fanga, fangavarða og annarra úr utanaðkomandi stuðningsúrræðum á geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi úrræðum. Notast var við eigindlega rannsóknaraðferð og hálfopin viðtöl tekin við þrjá viðmælendahópa: fangaverði, fyrrum fanga, þar af einn í samfélagsþjónustu og formann í utanaðkomandi úrræði. Þau lýstu öll manneklu, takmörkuðu aðgengi og skorti á viðeigandi geðheilbrigðis- og meðferðarþjónustu. Samfella í þjónustu ásamt undirbúningi fyrir afturkomu í samfélagið reyndist einnig vera af skornum skammti. Þrátt fyrir þessar áskoranir lýstu fangaverðir og fyrrum fangar jákvæðum upplifunum af þjónustu Geðheilsuteymisins. Niðurstöður rannsóknarinnar benda jafnframt til þess að utanaðkomandi stuðningsúrræði gegni mikilvægu hlutverki í að minnka einhæfar og einangrandi aðstæður í fangelsum með því að veita félagslegan- og tilfinningalegan stuðning sem og hagnýtan stuðning eftir afplánun.Niðurstöðurnar undirstrika mikilvægi bæði geðheilbrigðisþjónustu og utanaðkomandi stuðningsúrræða fyrir fanga. Þá benda þær jafnframt til þess að úrræði sem koma inn í fangelsin geti að einhverju leyti brugðist við þeim skorti sem er í þjónustu við fanga. Lykilorð: Geðheilbrigðisþjónusta, fangelsi, fyrrum fangar, utanaðkomandi stuðningsúrræði, fangaverðir, upplifun","The mental health of individuals in prison is generally poor, with substance abuse, trauma, mental disorders, and challenging prison conditions among key contributing factors. Despite this, access to mental health services remains limited and often inadequate worldwide, including in Iceland. This study employed a qualitative research design, using semi-structured interviews with three groups of participants: prison guards, former prisoners (including one individual serving a community sentence), and the chairperson of an external support service. Across all groups, participants described staff shortages, limited access to services, and a lack of appropriate mental health and substance abuse treatment. A lack of continuity in care, as well as insufficient preparation for reintegration into society, were also identified as significant challenges. Despite these limitations, both prison officers and former prisoners reported positive experiences with the services provided by the prison Mental Health Team (Geðheilsuteymi). The findings further indicate that external support organizations play an important role in reducing isolating and monotonous conditions in prisons by offering social, expressive, and instrumental support, including assistance following release.Overall, the results highlight the importance of both mental health services and external support for prisoners, suggesting that external support organizations contribute to addressing gaps in mental health care. Keywords: Mental health services, prison, former prisoners, external support services, prison guards, experience"],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/52792"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Afbrotafræði","Fangelsi","Geðheilsa","Stuðningsúrræði","Heilbrigðisþjónusta"],"dc:title":["Geðheilbrigðisþjónusta og utanaðkomandi stuðningsúrræði í íslenskum fangelsum: Upplifun fyrrum fanga og sjónarhorn fangavarða og starfsmanna utanaðkomandi úrræða"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:36:33Z"}