{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/51440"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/51440","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Íðorðastarf og þýðingar: Sérstaða Hugtakasafns þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins","abstract":"Umfjöllunarefni þessarar ritgerðar er Hugtakasafn þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins en það er 35 ára á þessu ári. Þetta er eitt stærsta íðorðasafn landsins sem inniheldur yfir 83 000 tvímála færslur á ensku og íslensku. Það á upphaf sitt í þýðingunni á EES-samningnum og EES-gerðum tengdum honum. Þetta efni hefur ekki verið skoðað skipulega áður þótt drepið hafi verið á einstaka þætti þess í ýmsum umfjöllunum. Hér er farið yfir sögu safnsins og ástæðu þess að söfnun íðorða í það hófst. Einnig er rýnt í ákveðna þætti í starfsemi þess. Í tengslum við Hugtakasafnið er fjallað sérstaklega um vensl íðorðafræði og þýðingafræði. Fræðilegur grunnur þessara greina er gaumgæfður og einnig hagnýt hlið þeirra, þ.e. þýðingar og íðorðastarf. Það er aðallega við þýðingar á nytjatexta sem þörf er á íðorðavinnu og því er fjallað um kenningar um texta á sérhæfðum sviðum. Þar sem EES-samningurinn og gerðir sem falla undir hann eru lagatextar er litið sérstaklega til textagreiningar, meðal annars með tilliti til lagamáls. Þá er skoðað hvernig íðorðastarfið og þýðingarnar tengjast málstefnu, bæði á Íslandi og í Evrópusambandinu. Þeir þættir sem teknir eru til skoðunar varðandi Hugtakasafnið eru upphaf þess og þróun, meðal annars uppbygging, skipulag, tæknimál og birting þess á netinu. Þá er skoðað íðorðastarfið er lýtur að samstarfi við sérfræðinga og leit að jafnheitum fyrir sérhæfðan orðaforða í frumtextum. Einnig er safnið skoðað út frá kenningum um þýðingamiðuð íðorðasöfn. Að lokum er fjallað um þætti varðandi gæðastýringu safnsins, það er verklag og mikilvægi endurskoðunar.","abstract_html":"Umfjöllunarefni þessarar ritgerðar er Hugtakasafn þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins en það er 35 ára á þessu ári. Þetta er eitt stærsta íðorðasafn landsins sem inniheldur yfir 83 000 tvímála færslur á ensku og íslensku. Það á upphaf sitt í þýðingunni á EES-samningnum og EES-gerðum tengdum honum. Þetta efni hefur ekki verið skoðað skipulega áður þótt drepið hafi verið á einstaka þætti þess í ýmsum umfjöllunum. Hér er farið yfir sögu safnsins og ástæðu þess að söfnun íðorða í það hófst. Einnig er rýnt í ákveðna þætti í starfsemi þess. Í tengslum við Hugtakasafnið er fjallað sérstaklega um vensl íðorðafræði og þýðingafræði. Fræðilegur grunnur þessara greina er gaumgæfður og einnig hagnýt hlið þeirra, þ.e. þýðingar og íðorðastarf. Það er aðallega við þýðingar á nytjatexta sem þörf er á íðorðavinnu og því er fjallað um kenningar um texta á sérhæfðum sviðum. Þar sem EES-samningurinn og gerðir sem falla undir hann eru lagatextar er litið sérstaklega til textagreiningar, meðal annars með tilliti til lagamáls. Þá er skoðað hvernig íðorðastarfið og þýðingarnar tengjast málstefnu, bæði á Íslandi og í Evrópusambandinu. Þeir þættir sem teknir eru til skoðunar varðandi Hugtakasafnið eru upphaf þess og þróun, meðal annars uppbygging, skipulag, tæknimál og birting þess á netinu. Þá er skoðað íðorðastarfið er lýtur að samstarfi við sérfræðinga og leit að jafnheitum fyrir sérhæfðan orðaforða í frumtextum. Einnig er safnið skoðað út frá kenningum um þýðingamiðuð íðorðasöfn. Að lokum er fjallað um þætti varðandi gæðastýringu safnsins, það er verklag og mikilvægi endurskoðunar.","abstract_has_math":false,"creators":["Gunnhildur Stefánsdóttir 1962-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025-09-03T15:29:05Z","date_published":"2025-09-03T15:29:05Z","updated_at":"2026-07-27T21:36:01Z","subjects":["Þýðingafræði","Íðorðafræði"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/51440","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Gunnhildur Stefánsdóttir 1962-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2025-09-03T15:29:00Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2025-09-03T15:29:00Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2025-09-03T15:29:05Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Þýðingafræði","Íðorðafræði"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/51440"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Umfjöllunarefni þessarar ritgerðar er Hugtakasafn þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins en það er 35 ára á þessu ári. Þetta er eitt stærsta íðorðasafn landsins sem inniheldur yfir 83 000 tvímála færslur á ensku og íslensku. Það á upphaf sitt í þýðingunni á EES-samningnum og EES-gerðum tengdum honum. Þetta efni hefur ekki verið skoðað skipulega áður þótt drepið hafi verið á einstaka þætti þess í ýmsum umfjöllunum. Hér er farið yfir sögu safnsins og ástæðu þess að söfnun íðorða í það hófst. Einnig er rýnt í ákveðna þætti í starfsemi þess. Í tengslum við Hugtakasafnið er fjallað sérstaklega um vensl íðorðafræði og þýðingafræði. Fræðilegur grunnur þessara greina er gaumgæfður og einnig hagnýt hlið þeirra, þ.e. þýðingar og íðorðastarf. Það er aðallega við þýðingar á nytjatexta sem þörf er á íðorðavinnu og því er fjallað um kenningar um texta á sérhæfðum sviðum. Þar sem EES-samningurinn og gerðir sem falla undir hann eru lagatextar er litið sérstaklega til textagreiningar, meðal annars með tilliti til lagamáls. Þá er skoðað hvernig íðorðastarfið og þýðingarnar tengjast málstefnu, bæði á Íslandi og í Evrópusambandinu. Þeir þættir sem teknir eru til skoðunar varðandi Hugtakasafnið eru upphaf þess og þróun, meðal annars uppbygging, skipulag, tæknimál og birting þess á netinu. Þá er skoðað íðorðastarfið er lýtur að samstarfi við sérfræðinga og leit að jafnheitum fyrir sérhæfðan orðaforða í frumtextum. Einnig er safnið skoðað út frá kenningum um þýðingamiðuð íðorðasöfn. Að lokum er fjallað um þætti varðandi gæðastýringu safnsins, það er verklag og mikilvægi endurskoðunar.","The subject of this thesis is the terminology database of the Translation Centre of the Ministry for Foreign Affairs, which this year marks its 35th anniversary. It is one of the largest terminology collections in the country, containing over 83,000 bilingual entries in English and Icelandic. The terms come from the EEA Agreement and associated EEA acts. This material has not been examined systematically, although individual aspects of it have been discussed in various contexts. In this thesis, the history of the database and the reasons for starting the term collection are examined, and how the terminology work is conducted. Particular attention is given to the relationship between terminology studies and translation studies. The theoretical foundations of these fields are examined, as well as their practical dimensions, namely translation and terminology work. Terminology work is primarily required in the context of translating scientific and technical texts, and theories on text analysis in specialised domains are therefore addressed. Since the EEA Agreement and the acts pertaining to it are legal texts, special consideration is given to text analysis, including characteristics of legal language. Furthermore, the study explores how terminology work and translation are linked to language policy, both in Iceland and within the European Union. The aspects of the term base that are examined include its origins and development, with particular emphasis on its structure, organisation, technical issues, and online publication. The focus is also on collaboration with subject-matter experts regarding terminolgoy and the search for equivalents for specialised terms in the source texts. In addition, the database is examined in light of theories on translation-oriented terminology collections. Finally, issues relating to the quality management of the term base are addressed, including work procedures and the importance of systematic revision."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Íðorðastarf og þýðingar: Sérstaða Hugtakasafns þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Gunnhildur Stefánsdóttir 1962-"],"dc:date.accessioned":["2025-09-03T15:29:00Z"],"dc:date.available":["2025-09-03T15:29:00Z"],"dc:date.issued":["2025-09-03T15:29:05Z"],"dc:description.abstract":["Umfjöllunarefni þessarar ritgerðar er Hugtakasafn þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins en það er 35 ára á þessu ári. Þetta er eitt stærsta íðorðasafn landsins sem inniheldur yfir 83 000 tvímála færslur á ensku og íslensku. Það á upphaf sitt í þýðingunni á EES-samningnum og EES-gerðum tengdum honum. Þetta efni hefur ekki verið skoðað skipulega áður þótt drepið hafi verið á einstaka þætti þess í ýmsum umfjöllunum. Hér er farið yfir sögu safnsins og ástæðu þess að söfnun íðorða í það hófst. Einnig er rýnt í ákveðna þætti í starfsemi þess. Í tengslum við Hugtakasafnið er fjallað sérstaklega um vensl íðorðafræði og þýðingafræði. Fræðilegur grunnur þessara greina er gaumgæfður og einnig hagnýt hlið þeirra, þ.e. þýðingar og íðorðastarf. Það er aðallega við þýðingar á nytjatexta sem þörf er á íðorðavinnu og því er fjallað um kenningar um texta á sérhæfðum sviðum. Þar sem EES-samningurinn og gerðir sem falla undir hann eru lagatextar er litið sérstaklega til textagreiningar, meðal annars með tilliti til lagamáls. Þá er skoðað hvernig íðorðastarfið og þýðingarnar tengjast málstefnu, bæði á Íslandi og í Evrópusambandinu. Þeir þættir sem teknir eru til skoðunar varðandi Hugtakasafnið eru upphaf þess og þróun, meðal annars uppbygging, skipulag, tæknimál og birting þess á netinu. Þá er skoðað íðorðastarfið er lýtur að samstarfi við sérfræðinga og leit að jafnheitum fyrir sérhæfðan orðaforða í frumtextum. Einnig er safnið skoðað út frá kenningum um þýðingamiðuð íðorðasöfn. Að lokum er fjallað um þætti varðandi gæðastýringu safnsins, það er verklag og mikilvægi endurskoðunar.","The subject of this thesis is the terminology database of the Translation Centre of the Ministry for Foreign Affairs, which this year marks its 35th anniversary. It is one of the largest terminology collections in the country, containing over 83,000 bilingual entries in English and Icelandic. The terms come from the EEA Agreement and associated EEA acts. This material has not been examined systematically, although individual aspects of it have been discussed in various contexts. In this thesis, the history of the database and the reasons for starting the term collection are examined, and how the terminology work is conducted. Particular attention is given to the relationship between terminology studies and translation studies. The theoretical foundations of these fields are examined, as well as their practical dimensions, namely translation and terminology work. Terminology work is primarily required in the context of translating scientific and technical texts, and theories on text analysis in specialised domains are therefore addressed. Since the EEA Agreement and the acts pertaining to it are legal texts, special consideration is given to text analysis, including characteristics of legal language. Furthermore, the study explores how terminology work and translation are linked to language policy, both in Iceland and within the European Union. The aspects of the term base that are examined include its origins and development, with particular emphasis on its structure, organisation, technical issues, and online publication. The focus is also on collaboration with subject-matter experts regarding terminolgoy and the search for equivalents for specialised terms in the source texts. In addition, the database is examined in light of theories on translation-oriented terminology collections. Finally, issues relating to the quality management of the term base are addressed, including work procedures and the importance of systematic revision."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/51440"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Þýðingafræði","Íðorðafræði"],"dc:title":["Íðorðastarf og þýðingar: Sérstaða Hugtakasafns þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:36:01Z"}