{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/50592"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/50592","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Lyfjaheldni einstaklinga með fjölþættar heilbrigðisáskoranir: Fræðileg samantekt með áherslu á sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun","abstract":"Bakgrunnur: Slök lyfjaheldni er umfangsmikill gæðavandi í nútíma heilbrigðisþjónustu. Afleiðingarnar eru víðtækar sem hefur áhrif á heilsu, lífsgæði, dánartíðni og samfélagslegan kostnað. Ferlið hefst eftir að læknir ávísar lyfseðli og veltur á því hvort einstaklingur sæki lyf sitt í apótekið. Ýmsar orsakir eru fyrir lyfjainntöku sem fer úrskeiðis en ákveðnir skjólstæðingahópar virðast vera í meiri hættu á að fylgja ekki lyfjameðferð samkvæmt ráðleggingum. Tilgangur: Að greina helstu áhrifaþætti slakrar lyfjaheldni meðal einstaklinga með langvinna sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun. Leitast er við að draga fram hvaða skjólstæðingahópar eru í mestri áhættu, helstu orsakir og hvaða úrræði í hjúkrun geta stuðlað að bættri lyfjaheldni. Aðferð: Fræðileg samantekt þar sem heimildaleit fór fram í gagnagrunninum PubMed með kerfisbundnum hætti. Hún markaðist af fræðilegum greinum um niðurstöður megindlegra rannsókna frá árunum 2015-2025. Upplýsingar úr rannsóknunum voru settar fram á skilmerkilegan hátt með ,,matrix” aðferð og niðurstöður samþættar. Við úrvinnslu heimilda var stuðst við PRISMA flæðirit. Niðurstöður: Slök lyfjaheldni á sér fjölbreyttar orsakir, allt frá vitrænni skerðingu, skorti á fræðslu og stuðningi til flókins lyfjaskema og félagslegra þátta eins og einangrunar eða fjárhagslegs óöryggis. Einstaklingar með færniskerðingu og þeir sem taka fjölmörg lyf eru í sérstaklega mikilli áhættu. Einstaklingsmiðað fræðsluefni, áminningar, lyfjayfirlit og aðkoma aðstandenda hafa jákvæð áhrif á lyfjaheldni. Jafnframt gegna hjúkrunarfræðingar lykilhlutverki í skimun og forvörnum. Ályktanir: Ljóst er að skortur er á samræmdum aðferðum við mat og úrvinnslu á slakri lyfjaheldni. Frekari rannsóknir eru nauðsynlegar til að þróa árangursríkar íhlutanir sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa. Brýnt er að rannsaka áhrif einstaklingsmiðaðra inngripa og nýtingu stafrænnar tækni sem styður við lyfjainntöku. Þverfaglegt samstarf og aukin vitund fagfólks eru lykilatriði til að sporna gegn afleiðingum þessa alvarlega gæðavanda. Vitundarvakning er forsenda þess að fagfólk bregðist tímanlega við áskorunni. Lykilorð: Lyfjaheldni, slök lyfjaheldni, eldra fólk, sjúkdómar, fötlun, fjöllyfjanotkun, færniskerðing.","abstract_html":"Bakgrunnur: Slök lyfjaheldni er umfangsmikill gæðavandi í nútíma heilbrigðisþjónustu. Afleiðingarnar eru víðtækar sem hefur áhrif á heilsu, lífsgæði, dánartíðni og samfélagslegan kostnað. Ferlið hefst eftir að læknir ávísar lyfseðli og veltur á því hvort einstaklingur sæki lyf sitt í apótekið. Ýmsar orsakir eru fyrir lyfjainntöku sem fer úrskeiðis en ákveðnir skjólstæðingahópar virðast vera í meiri hættu á að fylgja ekki lyfjameðferð samkvæmt ráðleggingum. Tilgangur: Að greina helstu áhrifaþætti slakrar lyfjaheldni meðal einstaklinga með langvinna sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun. Leitast er við að draga fram hvaða skjólstæðingahópar eru í mestri áhættu, helstu orsakir og hvaða úrræði í hjúkrun geta stuðlað að bættri lyfjaheldni. Aðferð: Fræðileg samantekt þar sem heimildaleit fór fram í gagnagrunninum PubMed með kerfisbundnum hætti. Hún markaðist af fræðilegum greinum um niðurstöður megindlegra rannsókna frá árunum 2015-2025. Upplýsingar úr rannsóknunum voru settar fram á skilmerkilegan hátt með ,,matrix” aðferð og niðurstöður samþættar. Við úrvinnslu heimilda var stuðst við PRISMA flæðirit. Niðurstöður: Slök lyfjaheldni á sér fjölbreyttar orsakir, allt frá vitrænni skerðingu, skorti á fræðslu og stuðningi til flókins lyfjaskema og félagslegra þátta eins og einangrunar eða fjárhagslegs óöryggis. Einstaklingar með færniskerðingu og þeir sem taka fjölmörg lyf eru í sérstaklega mikilli áhættu. Einstaklingsmiðað fræðsluefni, áminningar, lyfjayfirlit og aðkoma aðstandenda hafa jákvæð áhrif á lyfjaheldni. Jafnframt gegna hjúkrunarfræðingar lykilhlutverki í skimun og forvörnum. Ályktanir: Ljóst er að skortur er á samræmdum aðferðum við mat og úrvinnslu á slakri lyfjaheldni. Frekari rannsóknir eru nauðsynlegar til að þróa árangursríkar íhlutanir sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa. Brýnt er að rannsaka áhrif einstaklingsmiðaðra inngripa og nýtingu stafrænnar tækni sem styður við lyfjainntöku. Þverfaglegt samstarf og aukin vitund fagfólks eru lykilatriði til að sporna gegn afleiðingum þessa alvarlega gæðavanda. Vitundarvakning er forsenda þess að fagfólk bregðist tímanlega við áskorunni. Lykilorð: Lyfjaheldni, slök lyfjaheldni, eldra fólk, sjúkdómar, fötlun, fjöllyfjanotkun, færniskerðing.","abstract_has_math":false,"creators":["Melkorka Elín Sigurðardóttir 1998-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025-06-12T08:11:48Z","date_published":"2025-06-12T08:11:48Z","updated_at":"2026-07-27T21:41:20Z","subjects":["Hjúkrunarfræði","Lyf","Lyfjanotkun","Heilbrigðisþjónusta"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/50592","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Melkorka Elín Sigurðardóttir 1998-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2025-06-12T08:11:47Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2025-06-12T08:11:47Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2025-06-12T08:11:48Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Hjúkrunarfræði","Lyf","Lyfjanotkun","Heilbrigðisþjónusta"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/50592"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Bakgrunnur: Slök lyfjaheldni er umfangsmikill gæðavandi í nútíma heilbrigðisþjónustu. Afleiðingarnar eru víðtækar sem hefur áhrif á heilsu, lífsgæði, dánartíðni og samfélagslegan kostnað. Ferlið hefst eftir að læknir ávísar lyfseðli og veltur á því hvort einstaklingur sæki lyf sitt í apótekið. Ýmsar orsakir eru fyrir lyfjainntöku sem fer úrskeiðis en ákveðnir skjólstæðingahópar virðast vera í meiri hættu á að fylgja ekki lyfjameðferð samkvæmt ráðleggingum. Tilgangur: Að greina helstu áhrifaþætti slakrar lyfjaheldni meðal einstaklinga með langvinna sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun. Leitast er við að draga fram hvaða skjólstæðingahópar eru í mestri áhættu, helstu orsakir og hvaða úrræði í hjúkrun geta stuðlað að bættri lyfjaheldni. Aðferð: Fræðileg samantekt þar sem heimildaleit fór fram í gagnagrunninum PubMed með kerfisbundnum hætti. Hún markaðist af fræðilegum greinum um niðurstöður megindlegra rannsókna frá árunum 2015-2025. Upplýsingar úr rannsóknunum voru settar fram á skilmerkilegan hátt með ,,matrix” aðferð og niðurstöður samþættar. Við úrvinnslu heimilda var stuðst við PRISMA flæðirit. Niðurstöður: Slök lyfjaheldni á sér fjölbreyttar orsakir, allt frá vitrænni skerðingu, skorti á fræðslu og stuðningi til flókins lyfjaskema og félagslegra þátta eins og einangrunar eða fjárhagslegs óöryggis. Einstaklingar með færniskerðingu og þeir sem taka fjölmörg lyf eru í sérstaklega mikilli áhættu. Einstaklingsmiðað fræðsluefni, áminningar, lyfjayfirlit og aðkoma aðstandenda hafa jákvæð áhrif á lyfjaheldni. Jafnframt gegna hjúkrunarfræðingar lykilhlutverki í skimun og forvörnum. Ályktanir: Ljóst er að skortur er á samræmdum aðferðum við mat og úrvinnslu á slakri lyfjaheldni. Frekari rannsóknir eru nauðsynlegar til að þróa árangursríkar íhlutanir sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa. Brýnt er að rannsaka áhrif einstaklingsmiðaðra inngripa og nýtingu stafrænnar tækni sem styður við lyfjainntöku. Þverfaglegt samstarf og aukin vitund fagfólks eru lykilatriði til að sporna gegn afleiðingum þessa alvarlega gæðavanda. Vitundarvakning er forsenda þess að fagfólk bregðist tímanlega við áskorunni. Lykilorð: Lyfjaheldni, slök lyfjaheldni, eldra fólk, sjúkdómar, fötlun, fjöllyfjanotkun, færniskerðing.","Background: Medication nonadherence represents a significant quality issue in modern healthcare. The consequences are extensive, impacting health outcomes, quality of life, mortality rates, and societal costs. The process begins once a physician prescribes medication and depends on whether the individual fills the prescription at the pharmacy. Various factors contribute to inadequate medication intake and certain patient groups appear to be at greater risk of failing to adhere to their prescribed treatment regimens. Objective: To analyze the main factors influencing medication nonadherence among individuals with chronic illnesses, disabilities, functional impairments and polypharmacy. Furthermore to identify which patient groups are at greatest risk, what the main causes are, and which nursing interventions can promote better adherence. Method: A literature review was conducted using a systematic search in the PubMed database. The review included scholarly articles reporting findings from quantitative research conducted between 2015 and 2025. Data from the studies were presented clearly using a matrix method, with integration of results. The PRISMA flow diagram was used for source analysis. Results: Medication nonadherence is caused by a variety of factors, including cognitive impairment, lack of education and support, complex medication regimens and social factors such as isolation or financial insecurity. Individuals with functional impairments and those taking multiple medications are at particularly high risk. Interventions such as personalized educational materials, reminders, medication reviews, and involvement of caregivers show positive effects on adherence. Nurses are found to play a key role in screening and prevention. Conclusions: There is a clear lack of standardized methods for assessing and managing poor medication adherence. Further research is needed to develop effective interventions tailored to the needs of vulnerable groups. It is crucial to investigate the impact of personalized strategies and the use of digital technologies that support medication intake. Interdisciplinary collaboration and increased awareness among healthcare professionals are needed to address the consequences of this serious quality issue. Raising awareness is essential for healthcare professionals to respond proactively to this challenge. Keywords: Medication adherence, medication nonadherence, older adults, diseases, disability, polypharmacy, functional impairment."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Lyfjaheldni einstaklinga með fjölþættar heilbrigðisáskoranir: Fræðileg samantekt með áherslu á sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun","Medication adherence among individuals with complex health challenges: A systematic literature review with emphasis on diseases, disabilities, functional impairment and polypharmacy"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Melkorka Elín Sigurðardóttir 1998-"],"dc:date.accessioned":["2025-06-12T08:11:47Z"],"dc:date.available":["2025-06-12T08:11:47Z"],"dc:date.issued":["2025-06-12T08:11:48Z"],"dc:description.abstract":["Bakgrunnur: Slök lyfjaheldni er umfangsmikill gæðavandi í nútíma heilbrigðisþjónustu. Afleiðingarnar eru víðtækar sem hefur áhrif á heilsu, lífsgæði, dánartíðni og samfélagslegan kostnað. Ferlið hefst eftir að læknir ávísar lyfseðli og veltur á því hvort einstaklingur sæki lyf sitt í apótekið. Ýmsar orsakir eru fyrir lyfjainntöku sem fer úrskeiðis en ákveðnir skjólstæðingahópar virðast vera í meiri hættu á að fylgja ekki lyfjameðferð samkvæmt ráðleggingum. Tilgangur: Að greina helstu áhrifaþætti slakrar lyfjaheldni meðal einstaklinga með langvinna sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun. Leitast er við að draga fram hvaða skjólstæðingahópar eru í mestri áhættu, helstu orsakir og hvaða úrræði í hjúkrun geta stuðlað að bættri lyfjaheldni. Aðferð: Fræðileg samantekt þar sem heimildaleit fór fram í gagnagrunninum PubMed með kerfisbundnum hætti. Hún markaðist af fræðilegum greinum um niðurstöður megindlegra rannsókna frá árunum 2015-2025. Upplýsingar úr rannsóknunum voru settar fram á skilmerkilegan hátt með ,,matrix” aðferð og niðurstöður samþættar. Við úrvinnslu heimilda var stuðst við PRISMA flæðirit. Niðurstöður: Slök lyfjaheldni á sér fjölbreyttar orsakir, allt frá vitrænni skerðingu, skorti á fræðslu og stuðningi til flókins lyfjaskema og félagslegra þátta eins og einangrunar eða fjárhagslegs óöryggis. Einstaklingar með færniskerðingu og þeir sem taka fjölmörg lyf eru í sérstaklega mikilli áhættu. Einstaklingsmiðað fræðsluefni, áminningar, lyfjayfirlit og aðkoma aðstandenda hafa jákvæð áhrif á lyfjaheldni. Jafnframt gegna hjúkrunarfræðingar lykilhlutverki í skimun og forvörnum. Ályktanir: Ljóst er að skortur er á samræmdum aðferðum við mat og úrvinnslu á slakri lyfjaheldni. Frekari rannsóknir eru nauðsynlegar til að þróa árangursríkar íhlutanir sem taka mið af þörfum viðkvæmra hópa. Brýnt er að rannsaka áhrif einstaklingsmiðaðra inngripa og nýtingu stafrænnar tækni sem styður við lyfjainntöku. Þverfaglegt samstarf og aukin vitund fagfólks eru lykilatriði til að sporna gegn afleiðingum þessa alvarlega gæðavanda. Vitundarvakning er forsenda þess að fagfólk bregðist tímanlega við áskorunni. Lykilorð: Lyfjaheldni, slök lyfjaheldni, eldra fólk, sjúkdómar, fötlun, fjöllyfjanotkun, færniskerðing.","Background: Medication nonadherence represents a significant quality issue in modern healthcare. The consequences are extensive, impacting health outcomes, quality of life, mortality rates, and societal costs. The process begins once a physician prescribes medication and depends on whether the individual fills the prescription at the pharmacy. Various factors contribute to inadequate medication intake and certain patient groups appear to be at greater risk of failing to adhere to their prescribed treatment regimens. Objective: To analyze the main factors influencing medication nonadherence among individuals with chronic illnesses, disabilities, functional impairments and polypharmacy. Furthermore to identify which patient groups are at greatest risk, what the main causes are, and which nursing interventions can promote better adherence. Method: A literature review was conducted using a systematic search in the PubMed database. The review included scholarly articles reporting findings from quantitative research conducted between 2015 and 2025. Data from the studies were presented clearly using a matrix method, with integration of results. The PRISMA flow diagram was used for source analysis. Results: Medication nonadherence is caused by a variety of factors, including cognitive impairment, lack of education and support, complex medication regimens and social factors such as isolation or financial insecurity. Individuals with functional impairments and those taking multiple medications are at particularly high risk. Interventions such as personalized educational materials, reminders, medication reviews, and involvement of caregivers show positive effects on adherence. Nurses are found to play a key role in screening and prevention. Conclusions: There is a clear lack of standardized methods for assessing and managing poor medication adherence. Further research is needed to develop effective interventions tailored to the needs of vulnerable groups. It is crucial to investigate the impact of personalized strategies and the use of digital technologies that support medication intake. Interdisciplinary collaboration and increased awareness among healthcare professionals are needed to address the consequences of this serious quality issue. Raising awareness is essential for healthcare professionals to respond proactively to this challenge. Keywords: Medication adherence, medication nonadherence, older adults, diseases, disability, polypharmacy, functional impairment."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/50592"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Hjúkrunarfræði","Lyf","Lyfjanotkun","Heilbrigðisþjónusta"],"dc:title":["Lyfjaheldni einstaklinga með fjölþættar heilbrigðisáskoranir: Fræðileg samantekt með áherslu á sjúkdóma, fötlun, færniskerðingu og fjöllyfjanotkun","Medication adherence among individuals with complex health challenges: A systematic literature review with emphasis on diseases, disabilities, functional impairment and polypharmacy"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:41:20Z"}