{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/50521"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/50521","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Áhættuþættir fyrir samtíma og ósamtíma æxlum í ristli og endaþarmi","abstract":"Inngangur: Ristil- og endaþarmskrabbamein eru meðal algengustu krabbameina á heimsvísu og áætlað að um 5% íslendinga muni greinast með slíkt mein á lífsleiðinni. Lítill hluti sjúklinga greinast með fleiri en eitt æxli, annaðhvort samtímis (e. synchronous) eða ósamtímis það er seinna á ævinni (e.metachronous). Lítið er vitað um eðli æxla hjá þessum sjúklingum. Markmið rannsóknarinnar var að meta tíðni samtíma og ósamtíma æxla á Íslandi ásamt áhættuþáttum fyrir myndun þeirra. Aðferðir: Rannsókin var afturskyggn ferilrannsókn byggð á gögnum frá Krabbameinsskrá Íslands sem tók til allra sjúklinga sem greinst höfðu með ristil- og endaþarmskrabbamein á árunum 2000-2019. Notast var við fyrirliggjandi gögn úr fyrri rannsóknum á ristil- og endaþarmskrabbameinum. Einstaklingar með samtíma og ósamtíma æxli voru bornir saman við einstaklinga sem fengu eingöngu eitt æxli á tímabilinu. Niðurstöður: Af 2680 einstaklingum greindust 46 (1,7%) með samtíma æxli og 39 (1,5%) með ósamtíma æxli. Af þeim sem greindust með samtíma æxli og höfðu farið í erfðagreiningu reyndust 89% hafa Lynch heilkenni. Hjá sjúklingum með ósamtíma æxli var meðallengd á milli greininga tæp 7 ár þar sem 60% einstaklinga greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðull (Charlson index > 2) var marktækt algengari meðal hópsins sem fékk aftur æxli á tímabilinu, 22% vs 6,9% (p < 0,001). Ályktanir: Algengi greininga á fleiri en einu ristilkrabbameini var fremur lágt líkt og í fyrri rannsóknum. Lynch er áhættuþáttur samtíma æxla og undirstrikar það mikilvægi erfðagreiningar. Meirihluti einstaklinga sem greindust með annað æxli greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðll gæti bent til þess að sameiginlegir áhættuþættir geti haft áhrif á myndun síðkominna æxla.","abstract_html":"Inngangur: Ristil- og endaþarmskrabbamein eru meðal algengustu krabbameina á heimsvísu og áætlað að um 5% íslendinga muni greinast með slíkt mein á lífsleiðinni. Lítill hluti sjúklinga greinast með fleiri en eitt æxli, annaðhvort samtímis (e. synchronous) eða ósamtímis það er seinna á ævinni (e.metachronous). Lítið er vitað um eðli æxla hjá þessum sjúklingum. Markmið rannsóknarinnar var að meta tíðni samtíma og ósamtíma æxla á Íslandi ásamt áhættuþáttum fyrir myndun þeirra. Aðferðir: Rannsókin var afturskyggn ferilrannsókn byggð á gögnum frá Krabbameinsskrá Íslands sem tók til allra sjúklinga sem greinst höfðu með ristil- og endaþarmskrabbamein á árunum 2000-2019. Notast var við fyrirliggjandi gögn úr fyrri rannsóknum á ristil- og endaþarmskrabbameinum. Einstaklingar með samtíma og ósamtíma æxli voru bornir saman við einstaklinga sem fengu eingöngu eitt æxli á tímabilinu. Niðurstöður: Af 2680 einstaklingum greindust 46 (1,7%) með samtíma æxli og 39 (1,5%) með ósamtíma æxli. Af þeim sem greindust með samtíma æxli og höfðu farið í erfðagreiningu reyndust 89% hafa Lynch heilkenni. Hjá sjúklingum með ósamtíma æxli var meðallengd á milli greininga tæp 7 ár þar sem 60% einstaklinga greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðull (Charlson index &gt; 2) var marktækt algengari meðal hópsins sem fékk aftur æxli á tímabilinu, 22% vs 6,9% (p &lt; 0,001). Ályktanir: Algengi greininga á fleiri en einu ristilkrabbameini var fremur lágt líkt og í fyrri rannsóknum. Lynch er áhættuþáttur samtíma æxla og undirstrikar það mikilvægi erfðagreiningar. Meirihluti einstaklinga sem greindust með annað æxli greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðll gæti bent til þess að sameiginlegir áhættuþættir geti haft áhrif á myndun síðkominna æxla.","abstract_has_math":false,"creators":["Kristín Brynja Þorvaldsdóttir 2001-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025-06-06T10:49:01Z","date_published":"2025-06-06T10:49:01Z","updated_at":"2026-07-27T21:41:52Z","subjects":["Læknisfræði","Ristilkrabbamein","Endaþarmskrabbamein","Áhættuþættir","Æxli"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/50521","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Kristín Brynja Þorvaldsdóttir 2001-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2025-06-06T10:48:59Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2025-06-06T10:48:59Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2025-06-06T10:49:01Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Læknisfræði","Ristilkrabbamein","Endaþarmskrabbamein","Áhættuþættir","Æxli"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/50521"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Inngangur: Ristil- og endaþarmskrabbamein eru meðal algengustu krabbameina á heimsvísu og áætlað að um 5% íslendinga muni greinast með slíkt mein á lífsleiðinni. Lítill hluti sjúklinga greinast með fleiri en eitt æxli, annaðhvort samtímis (e. synchronous) eða ósamtímis það er seinna á ævinni (e.metachronous). Lítið er vitað um eðli æxla hjá þessum sjúklingum. Markmið rannsóknarinnar var að meta tíðni samtíma og ósamtíma æxla á Íslandi ásamt áhættuþáttum fyrir myndun þeirra. Aðferðir: Rannsókin var afturskyggn ferilrannsókn byggð á gögnum frá Krabbameinsskrá Íslands sem tók til allra sjúklinga sem greinst höfðu með ristil- og endaþarmskrabbamein á árunum 2000-2019. Notast var við fyrirliggjandi gögn úr fyrri rannsóknum á ristil- og endaþarmskrabbameinum. Einstaklingar með samtíma og ósamtíma æxli voru bornir saman við einstaklinga sem fengu eingöngu eitt æxli á tímabilinu. Niðurstöður: Af 2680 einstaklingum greindust 46 (1,7%) með samtíma æxli og 39 (1,5%) með ósamtíma æxli. Af þeim sem greindust með samtíma æxli og höfðu farið í erfðagreiningu reyndust 89% hafa Lynch heilkenni. Hjá sjúklingum með ósamtíma æxli var meðallengd á milli greininga tæp 7 ár þar sem 60% einstaklinga greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðull (Charlson index > 2) var marktækt algengari meðal hópsins sem fékk aftur æxli á tímabilinu, 22% vs 6,9% (p < 0,001). Ályktanir: Algengi greininga á fleiri en einu ristilkrabbameini var fremur lágt líkt og í fyrri rannsóknum. Lynch er áhættuþáttur samtíma æxla og undirstrikar það mikilvægi erfðagreiningar. Meirihluti einstaklinga sem greindust með annað æxli greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðll gæti bent til þess að sameiginlegir áhættuþættir geti haft áhrif á myndun síðkominna æxla.","Background: Colorectal cancer (CRC) is the third most commonly diagnosed cancer worldwide and approximately 5% of the Icelandic population are expected to be affected during their lifetime. A small portion of patients develop more than one primary tumor, either simultaneously or within six months of the first diagnosis (synchronous), or more than six months later (metachronous). The risk factors and clinical features associated with these cases remain poorly understood. This study aimed to assess the prevalence of synchronous and metachronous CRC in Iceland and identify potential risk factors. Materials and methods: This retrospective study analyzed all CRC diagnoses recorded in the Icelandic Cancer Registry from 2000 to 2019. Additional clinical data from previous colorectal cancer studies were included. Patients with synchronous and metachronous tumors were compared separately to a control group consisting of individuals diagnosed with only one tumor. Additionally, the characteristics of the initial tumor in metachronous cases were compared to those of the later metachronous tumor. Results: A total of 2,680 patients were diagnosed with CRC, including 46 (1.7%) with synchronous tumors and 39 (1.5%) developed metachronous tumors. Lynch syndrome was identified in 89% of synchronous cases. The average time between metachronous diagnoses was nearly seven years, with 60% occurring more than five years after the initial tumor. Patients with metachronous tumors were significantly more likely to have a high comorbidity score compared to those with a single tumor (22% vs. 6.9%, p < 0.001) Conclusions: The prevalence of multiple primary CRCs in this population was low, consistent with previous findings. The strong association between Lynch syndrome and synchronous tumors supports the importance of genetic testing in CRC cases. The long interval observed before the development of metachronous tumors suggests that current surveillance may need to be extended. Additionally, the higher comorbidity burden observed in patients indicates that underlying clinical condition may play a role in the development of metachronous cancers."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Áhættuþættir fyrir samtíma og ósamtíma æxlum í ristli og endaþarmi"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Kristín Brynja Þorvaldsdóttir 2001-"],"dc:date.accessioned":["2025-06-06T10:48:59Z"],"dc:date.available":["2025-06-06T10:48:59Z"],"dc:date.issued":["2025-06-06T10:49:01Z"],"dc:description.abstract":["Inngangur: Ristil- og endaþarmskrabbamein eru meðal algengustu krabbameina á heimsvísu og áætlað að um 5% íslendinga muni greinast með slíkt mein á lífsleiðinni. Lítill hluti sjúklinga greinast með fleiri en eitt æxli, annaðhvort samtímis (e. synchronous) eða ósamtímis það er seinna á ævinni (e.metachronous). Lítið er vitað um eðli æxla hjá þessum sjúklingum. Markmið rannsóknarinnar var að meta tíðni samtíma og ósamtíma æxla á Íslandi ásamt áhættuþáttum fyrir myndun þeirra. Aðferðir: Rannsókin var afturskyggn ferilrannsókn byggð á gögnum frá Krabbameinsskrá Íslands sem tók til allra sjúklinga sem greinst höfðu með ristil- og endaþarmskrabbamein á árunum 2000-2019. Notast var við fyrirliggjandi gögn úr fyrri rannsóknum á ristil- og endaþarmskrabbameinum. Einstaklingar með samtíma og ósamtíma æxli voru bornir saman við einstaklinga sem fengu eingöngu eitt æxli á tímabilinu. Niðurstöður: Af 2680 einstaklingum greindust 46 (1,7%) með samtíma æxli og 39 (1,5%) með ósamtíma æxli. Af þeim sem greindust með samtíma æxli og höfðu farið í erfðagreiningu reyndust 89% hafa Lynch heilkenni. Hjá sjúklingum með ósamtíma æxli var meðallengd á milli greininga tæp 7 ár þar sem 60% einstaklinga greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðull (Charlson index > 2) var marktækt algengari meðal hópsins sem fékk aftur æxli á tímabilinu, 22% vs 6,9% (p < 0,001). Ályktanir: Algengi greininga á fleiri en einu ristilkrabbameini var fremur lágt líkt og í fyrri rannsóknum. Lynch er áhættuþáttur samtíma æxla og undirstrikar það mikilvægi erfðagreiningar. Meirihluti einstaklinga sem greindust með annað æxli greindust eftir meira en 5 ár. Hár fylgisjúkdómastuðll gæti bent til þess að sameiginlegir áhættuþættir geti haft áhrif á myndun síðkominna æxla.","Background: Colorectal cancer (CRC) is the third most commonly diagnosed cancer worldwide and approximately 5% of the Icelandic population are expected to be affected during their lifetime. A small portion of patients develop more than one primary tumor, either simultaneously or within six months of the first diagnosis (synchronous), or more than six months later (metachronous). The risk factors and clinical features associated with these cases remain poorly understood. This study aimed to assess the prevalence of synchronous and metachronous CRC in Iceland and identify potential risk factors. Materials and methods: This retrospective study analyzed all CRC diagnoses recorded in the Icelandic Cancer Registry from 2000 to 2019. Additional clinical data from previous colorectal cancer studies were included. Patients with synchronous and metachronous tumors were compared separately to a control group consisting of individuals diagnosed with only one tumor. Additionally, the characteristics of the initial tumor in metachronous cases were compared to those of the later metachronous tumor. Results: A total of 2,680 patients were diagnosed with CRC, including 46 (1.7%) with synchronous tumors and 39 (1.5%) developed metachronous tumors. Lynch syndrome was identified in 89% of synchronous cases. The average time between metachronous diagnoses was nearly seven years, with 60% occurring more than five years after the initial tumor. Patients with metachronous tumors were significantly more likely to have a high comorbidity score compared to those with a single tumor (22% vs. 6.9%, p < 0.001) Conclusions: The prevalence of multiple primary CRCs in this population was low, consistent with previous findings. The strong association between Lynch syndrome and synchronous tumors supports the importance of genetic testing in CRC cases. The long interval observed before the development of metachronous tumors suggests that current surveillance may need to be extended. Additionally, the higher comorbidity burden observed in patients indicates that underlying clinical condition may play a role in the development of metachronous cancers."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/50521"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Læknisfræði","Ristilkrabbamein","Endaþarmskrabbamein","Áhættuþættir","Æxli"],"dc:title":["Áhættuþættir fyrir samtíma og ósamtíma æxlum í ristli og endaþarmi"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:41:52Z"}