Skafað og skakkt- Ósamhverfur gengisleki í verðgögnum sem eru sköfuð daglega. Empírísk rannsókn
type: CreativeWork
description: Gengisbreytingar geta haft veruleg áhrif á verðlag, sérstaklega í litlum og opnum hagkerfum með sveiflukenndan gjaldmiðil og mikla innflutningsþörf, líkt og á Íslandi. Á meðal almennings hefur borið á þeirri tilfinningu að vöruverð hækki tiltölulega hratt í kjölfar gengisveikingar íslensku krónunnar. Aftur á móti bregðist vöruverðið bæði hægar og í minna mæli við gengisstyrkingu. Ritgerð þessi fjallar um ósamhverfan gengisleka í verði matar og á drykkjavörum á Íslandi. Markmið hennar er tvíþætt, annars vegar að meta hvort verðlag bregðist með ólíkum hætti við styrkingu og veikingu íslensku krónunnar en hins vegar að kanna hvort gagnatíðni hafi áhrif á mat á gengisleka og mögulegri ósamhverfu hans. Greiningin byggir á bæði daglegum og mánaðarlegum gögnum. Hátíðniverðgögn úr helstu matvöruverslunum landsins eru nýtt til að reikna út verðsöfnunarvísitölu fyrir mat- og drykkjavörur á Íslandi með sambærilegri aðferðafræði og Hagstofa Íslands beitir við útreikning vísitölu neysluverðs. Með því að beita aðferðafræði grenndarvörpunar (e. local projection) og nota verðsöfnunarvísitölu var unnt að meta bæði samhverf og ósamhverf áhrif gengisbreytinga á innlenda matvælaverðbólgu. Þá er í ritgerðinni kannað hvort verðsöfnunarvísitala, byggð á hátíðniverðgögnum, geti nýst við gerð skammtímaverðbólguspáa Seðlabanka Íslands. Niðurstöður rannsóknarinnar bentu til þess að gengisleki í verði mat- og drykkjavara sé ósamhverfur. Gengisstyrking krónunnar veldur tímabundinni lækkun verðlags en veiking hennar veldur varanlegri hækkun verðlags. Mynstur ósamhverfs gengisleka er til staðar, óháð gagnatíðni. Þá leiddu niðurstöður í ljós að verðsöfnunarvísitala geti nýst við gerð skammtímaverðbólguspáa Seðlabanka Íslands. Bendir ritgerðin þar á mikilvægt framlag til skilnings á gengisleka í smáum, innflutningsháðum hagkerfum og dregur fram mikilvægi þess að taka tillit til ósamhverfu við mótun peningastefnu og verðbólguspáa.
abstract: Gengisbreytingar geta haft veruleg áhrif á verðlag, sérstaklega í litlum og opnum hagkerfum með sveiflukenndan gjaldmiðil og mikla innflutningsþörf, líkt og á Íslandi. Á meðal almennings hefur borið á þeirri tilfinningu að vöruverð hækki tiltölulega hratt í kjölfar gengisveikingar íslensku krónunnar. Aftur á móti bregðist vöruverðið bæði hægar og í minna mæli við gengisstyrkingu. Ritgerð þessi fjallar um ósamhverfan gengisleka í verði matar og á drykkjavörum á Íslandi. Markmið hennar er tvíþætt, annars vegar að meta hvort verðlag bregðist með ólíkum hætti við styrkingu og veikingu íslensku krónunnar en hins vegar að kanna hvort gagnatíðni hafi áhrif á mat á gengisleka og mögulegri ósamhverfu hans. Greiningin byggir á bæði daglegum og mánaðarlegum gögnum. Hátíðniverðgögn úr helstu matvöruverslunum landsins eru nýtt til að reikna út verðsöfnunarvísitölu fyrir mat- og drykkjavörur á Íslandi með sambærilegri aðferðafræði og Hagstofa Íslands beitir við útreikning vísitölu neysluverðs. Með því að beita aðferðafræði grenndarvörpunar (e. local projection) og nota verðsöfnunarvísitölu var unnt að meta bæði samhverf og ósamhverf áhrif gengisbreytinga á innlenda matvælaverðbólgu. Þá er í ritgerðinni kannað hvort verðsöfnunarvísitala, byggð á hátíðniverðgögnum, geti nýst við gerð skammtímaverðbólguspáa Seðlabanka Íslands. Niðurstöður rannsóknarinnar bentu til þess að gengisleki í verði mat- og drykkjavara sé ósamhverfur. Gengisstyrking krónunnar veldur tímabundinni lækkun verðlags en veiking hennar veldur varanlegri hækkun verðlags. Mynstur ósamhverfs gengisleka er til staðar, óháð gagnatíðni. Þá leiddu niðurstöður í ljós að verðsöfnunarvísitala geti nýst við gerð skammtímaverðbólguspáa Seðlabanka Íslands. Bendir ritgerðin þar á mikilvægt framlag til skilnings á gengisleka í smáum, innflutningsháðum hagkerfum og dregur fram mikilvægi þess að taka tillit til ósamhverfu við mótun peningastefnu og verðbólguspáa.
author: Alesar Nakour 2002-
language: is
keywords: Hagfræði, Gengisbreytingar, Gengismál, Íslenska krónan
date published: 2025-05-05T10:49:04Z
date modified: 2026-07-27T21:43:28Z
provider: University of Iceland
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: University of Iceland

PropertyValue
property ID: Handle
value: https://hdl.handle.net/1946/49793