{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/47102"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/47102","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Þróun innlagna ungmenna á Vog og vímugjafaneyslu árin 2000-2023: Mögulegar skýringar og breytingar á tímabilinu","abstract":"Ágrip Inngangur: Algengasti aldur fyrstu meðferðar á Sjúkrahúsinu Vogi er 19 ár en á árunum 2000-2023 voru þar 14.693 innlagnir ungmenna á aldrinum 13-25 ára. Frá stofnun SÁÁ árið 1977 og með aukinni áfengis- og kannabisneyslu á níunda áratugnum hefur neyslumynstur ungs fólks á vímugjöfum þróast, meðal annars með neyslu vímugjafa í æð, vaxandi neyslu amfetamíns, kókaíns, metýlfenidats og nú síðast ópíóíða. Um aldamótin varð mikil aukning á vímugjafaneyslu ungs fólks og var þá byggð sérstök unglingadeild á Vogi. Kannanir Rannsókna & greiningar sem hófust rétt fyrir aldamótin hafa varpað ljósi á þróun vímugjafaneyslu ungmenna og stutt við íslenska forvarnarmódelið á þessu tímaskeiði. Í dag sker Ísland sig úr með einna minnsta vímugjafaneyslu unglinga í Evrópu. Rannsóknin miðar að því að meta nýgengi innlagna 13-17 ára og 18-25 ára einstaklinga á Vog árin 2000-2023 og vísbendingar um skýribreytur eins og forvarnir, breytt viðhorf til innlagna unglinga og neyslumynstur þeirra á tímabilinu. Efniviður og aðferðir: Afturskyggn greining gerð á meðferðarinnlögnum á Vog á árunum 2000-2023. Fjöldi innlagna einstaklinga og fjöldi heildarinnlagna beggja kynja var leiðréttur í hverjum aldurshópi samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Einnig voru fengnar upplýsingar úr innlendum vímugjafakönnunum Rannsókna & greiningar og Menntavísindastofnunar Háskóla Íslands. Niðurstöður: Innlögnum 13-25 ára ungmenna á Vog hefur farið stöðugt fækkandi frá aldamótum, úr 9,5/1000 árið 2003 hjá ólögráða hópnum í 4,5 árið 2017 og 20/1000 hjá þeim eldri árið 2000 í 7,5 árið 2023. Ungir karlar (18-25 ára) voru tvöfalt líklegri til að leggjast inn á tímabilinu en konur. Ungar stelpur (13-18 ára) voru þá hlutfallslega fleiri en þær eldri á tímabilinu. Neysla ungs fólks sem leggst inn hefur færst frá áfengi yfir í sterkari efni, nú síðast ópíóíða, en kannabisneysla innlagðra hefur breyst minna á tímabilinu. Ályktanir: Fækkun innlagna 13-25 ára ungmenna á Vog á tímabilinu á sér líklega ýmsar skýringar. Meðal þeirra eru tilkoma íslenska forvarnarmódelsins og þróun aðgengis og þjónustu ungs fólks á Vogi. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun notkunar nýrra efna og breyttu notkunarmynstri vímugjafa og nýta slíka þekkingu til reglulegrar aðlögunar á forvörnum hér á landi.","abstract_html":"Ágrip Inngangur: Algengasti aldur fyrstu meðferðar á Sjúkrahúsinu Vogi er 19 ár en á árunum 2000-2023 voru þar 14.693 innlagnir ungmenna á aldrinum 13-25 ára. Frá stofnun SÁÁ árið 1977 og með aukinni áfengis- og kannabisneyslu á níunda áratugnum hefur neyslumynstur ungs fólks á vímugjöfum þróast, meðal annars með neyslu vímugjafa í æð, vaxandi neyslu amfetamíns, kókaíns, metýlfenidats og nú síðast ópíóíða. Um aldamótin varð mikil aukning á vímugjafaneyslu ungs fólks og var þá byggð sérstök unglingadeild á Vogi. Kannanir Rannsókna & greiningar sem hófust rétt fyrir aldamótin hafa varpað ljósi á þróun vímugjafaneyslu ungmenna og stutt við íslenska forvarnarmódelið á þessu tímaskeiði. Í dag sker Ísland sig úr með einna minnsta vímugjafaneyslu unglinga í Evrópu. Rannsóknin miðar að því að meta nýgengi innlagna 13-17 ára og 18-25 ára einstaklinga á Vog árin 2000-2023 og vísbendingar um skýribreytur eins og forvarnir, breytt viðhorf til innlagna unglinga og neyslumynstur þeirra á tímabilinu. Efniviður og aðferðir: Afturskyggn greining gerð á meðferðarinnlögnum á Vog á árunum 2000-2023. Fjöldi innlagna einstaklinga og fjöldi heildarinnlagna beggja kynja var leiðréttur í hverjum aldurshópi samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Einnig voru fengnar upplýsingar úr innlendum vímugjafakönnunum Rannsókna & greiningar og Menntavísindastofnunar Háskóla Íslands. Niðurstöður: Innlögnum 13-25 ára ungmenna á Vog hefur farið stöðugt fækkandi frá aldamótum, úr 9,5/1000 árið 2003 hjá ólögráða hópnum í 4,5 árið 2017 og 20/1000 hjá þeim eldri árið 2000 í 7,5 árið 2023. Ungir karlar (18-25 ára) voru tvöfalt líklegri til að leggjast inn á tímabilinu en konur. Ungar stelpur (13-18 ára) voru þá hlutfallslega fleiri en þær eldri á tímabilinu. Neysla ungs fólks sem leggst inn hefur færst frá áfengi yfir í sterkari efni, nú síðast ópíóíða, en kannabisneysla innlagðra hefur breyst minna á tímabilinu. Ályktanir: Fækkun innlagna 13-25 ára ungmenna á Vog á tímabilinu á sér líklega ýmsar skýringar. Meðal þeirra eru tilkoma íslenska forvarnarmódelsins og þróun aðgengis og þjónustu ungs fólks á Vogi. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun notkunar nýrra efna og breyttu notkunarmynstri vímugjafa og nýta slíka þekkingu til reglulegrar aðlögunar á forvörnum hér á landi.","abstract_has_math":false,"creators":["Benedikt Burkni Þ. Hjarðar 1997-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2024,"date_issued":"2024-05-17T08:55:03Z","date_published":"2024-05-17T08:55:03Z","updated_at":"2026-07-27T21:40:48Z","subjects":["Læknisfræði","Fíkniefnaneysla","Meðferðarstofnanir"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"http://hdl.handle.net/1946/47102","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Benedikt Burkni Þ. Hjarðar 1997-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2024-05-17T08:55:03Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2024-05-17T08:55:03Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2024-05-17T08:55:03Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Læknisfræði","Fíkniefnaneysla","Meðferðarstofnanir"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["http://hdl.handle.net/1946/47102"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Ágrip Inngangur: Algengasti aldur fyrstu meðferðar á Sjúkrahúsinu Vogi er 19 ár en á árunum 2000-2023 voru þar 14.693 innlagnir ungmenna á aldrinum 13-25 ára. Frá stofnun SÁÁ árið 1977 og með aukinni áfengis- og kannabisneyslu á níunda áratugnum hefur neyslumynstur ungs fólks á vímugjöfum þróast, meðal annars með neyslu vímugjafa í æð, vaxandi neyslu amfetamíns, kókaíns, metýlfenidats og nú síðast ópíóíða. Um aldamótin varð mikil aukning á vímugjafaneyslu ungs fólks og var þá byggð sérstök unglingadeild á Vogi. Kannanir Rannsókna & greiningar sem hófust rétt fyrir aldamótin hafa varpað ljósi á þróun vímugjafaneyslu ungmenna og stutt við íslenska forvarnarmódelið á þessu tímaskeiði. Í dag sker Ísland sig úr með einna minnsta vímugjafaneyslu unglinga í Evrópu. Rannsóknin miðar að því að meta nýgengi innlagna 13-17 ára og 18-25 ára einstaklinga á Vog árin 2000-2023 og vísbendingar um skýribreytur eins og forvarnir, breytt viðhorf til innlagna unglinga og neyslumynstur þeirra á tímabilinu. Efniviður og aðferðir: Afturskyggn greining gerð á meðferðarinnlögnum á Vog á árunum 2000-2023. Fjöldi innlagna einstaklinga og fjöldi heildarinnlagna beggja kynja var leiðréttur í hverjum aldurshópi samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Einnig voru fengnar upplýsingar úr innlendum vímugjafakönnunum Rannsókna & greiningar og Menntavísindastofnunar Háskóla Íslands. Niðurstöður: Innlögnum 13-25 ára ungmenna á Vog hefur farið stöðugt fækkandi frá aldamótum, úr 9,5/1000 árið 2003 hjá ólögráða hópnum í 4,5 árið 2017 og 20/1000 hjá þeim eldri árið 2000 í 7,5 árið 2023. Ungir karlar (18-25 ára) voru tvöfalt líklegri til að leggjast inn á tímabilinu en konur. Ungar stelpur (13-18 ára) voru þá hlutfallslega fleiri en þær eldri á tímabilinu. Neysla ungs fólks sem leggst inn hefur færst frá áfengi yfir í sterkari efni, nú síðast ópíóíða, en kannabisneysla innlagðra hefur breyst minna á tímabilinu. Ályktanir: Fækkun innlagna 13-25 ára ungmenna á Vog á tímabilinu á sér líklega ýmsar skýringar. Meðal þeirra eru tilkoma íslenska forvarnarmódelsins og þróun aðgengis og þjónustu ungs fólks á Vogi. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun notkunar nýrra efna og breyttu notkunarmynstri vímugjafa og nýta slíka þekkingu til reglulegrar aðlögunar á forvörnum hér á landi."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Þróun innlagna ungmenna á Vog og vímugjafaneyslu árin 2000-2023: Mögulegar skýringar og breytingar á tímabilinu"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Benedikt Burkni Þ. Hjarðar 1997-"],"dc:date.accessioned":["2024-05-17T08:55:03Z"],"dc:date.available":["2024-05-17T08:55:03Z"],"dc:date.issued":["2024-05-17T08:55:03Z"],"dc:description.abstract":["Ágrip Inngangur: Algengasti aldur fyrstu meðferðar á Sjúkrahúsinu Vogi er 19 ár en á árunum 2000-2023 voru þar 14.693 innlagnir ungmenna á aldrinum 13-25 ára. Frá stofnun SÁÁ árið 1977 og með aukinni áfengis- og kannabisneyslu á níunda áratugnum hefur neyslumynstur ungs fólks á vímugjöfum þróast, meðal annars með neyslu vímugjafa í æð, vaxandi neyslu amfetamíns, kókaíns, metýlfenidats og nú síðast ópíóíða. Um aldamótin varð mikil aukning á vímugjafaneyslu ungs fólks og var þá byggð sérstök unglingadeild á Vogi. Kannanir Rannsókna & greiningar sem hófust rétt fyrir aldamótin hafa varpað ljósi á þróun vímugjafaneyslu ungmenna og stutt við íslenska forvarnarmódelið á þessu tímaskeiði. Í dag sker Ísland sig úr með einna minnsta vímugjafaneyslu unglinga í Evrópu. Rannsóknin miðar að því að meta nýgengi innlagna 13-17 ára og 18-25 ára einstaklinga á Vog árin 2000-2023 og vísbendingar um skýribreytur eins og forvarnir, breytt viðhorf til innlagna unglinga og neyslumynstur þeirra á tímabilinu. Efniviður og aðferðir: Afturskyggn greining gerð á meðferðarinnlögnum á Vog á árunum 2000-2023. Fjöldi innlagna einstaklinga og fjöldi heildarinnlagna beggja kynja var leiðréttur í hverjum aldurshópi samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Einnig voru fengnar upplýsingar úr innlendum vímugjafakönnunum Rannsókna & greiningar og Menntavísindastofnunar Háskóla Íslands. Niðurstöður: Innlögnum 13-25 ára ungmenna á Vog hefur farið stöðugt fækkandi frá aldamótum, úr 9,5/1000 árið 2003 hjá ólögráða hópnum í 4,5 árið 2017 og 20/1000 hjá þeim eldri árið 2000 í 7,5 árið 2023. Ungir karlar (18-25 ára) voru tvöfalt líklegri til að leggjast inn á tímabilinu en konur. Ungar stelpur (13-18 ára) voru þá hlutfallslega fleiri en þær eldri á tímabilinu. Neysla ungs fólks sem leggst inn hefur færst frá áfengi yfir í sterkari efni, nú síðast ópíóíða, en kannabisneysla innlagðra hefur breyst minna á tímabilinu. Ályktanir: Fækkun innlagna 13-25 ára ungmenna á Vog á tímabilinu á sér líklega ýmsar skýringar. Meðal þeirra eru tilkoma íslenska forvarnarmódelsins og þróun aðgengis og þjónustu ungs fólks á Vogi. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun notkunar nýrra efna og breyttu notkunarmynstri vímugjafa og nýta slíka þekkingu til reglulegrar aðlögunar á forvörnum hér á landi."],"dc:identifier.uri":["http://hdl.handle.net/1946/47102"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Læknisfræði","Fíkniefnaneysla","Meðferðarstofnanir"],"dc:title":["Þróun innlagna ungmenna á Vog og vímugjafaneyslu árin 2000-2023: Mögulegar skýringar og breytingar á tímabilinu"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:40:48Z"}