{"id":{"repo_id":"u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/40947"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/u-iceland/oai:skemman.is:1946/40947","repository":{"repo_id":"u-iceland","name":"University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Að skáka í skjóli hlutleysis? Óhlutdrægni dómstóla frá sjónarhóli femínískrar lögfræði","abstract":"Huglægur þáttur kröfunnar um óhlutdrægni dómstóla felur það í sér að dómarar gæti þess meðal annars að persónuleg hlutdrægni (e. bias) eða fordómar (e. prejudice) í garð málsaðila liti ekki dómgreind þeirra. Hann hefur verið útfærður á þá leið að dómarar tryggi óhlutdrægni sína með því að láta niðurstöðu máls eingöngu ráðast af lögum og lögfræðilegu mati. Í þessari ritgerð er gerð tilraun til þess að skoða hvernig óhlutdrægni dómara horfi við þeirri aðstöðu þegar ólíkar niðurstöður eru tækar með beitingu hinnar lagalegu aðferðar. Í því skyni er leitast við að skýra hvað hefur verið talið felast í hugtakinu forskilningi og þýðingu þess í íslenskri lögfræði og það sett í samhengi við túlkunarfræði, þaðan sem hugtakið á rætur að rekja, og femíníska lögfræði, einkum sökum áherslu fræðigreinarinnar á að forskilningur dómara gegni lykilhlutverki þegar svigrúm er til mats. Leitað er svara við því hvernig umfjöllun íslenskra lögfræðinga rími við fræðigreinarnar tvær sem og hvort íslensk lögfræði mætti draga lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði. Þá er fjallað um femínískar lagalegar aðferðir í ljósi þess að innan femínískrar lögfræði er talið að með beitingu þeirra sé óhlutdrægni dómsvaldsins tryggð eins og frekast er unnt en kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur tekið undir þá skoðun. Til þess að setja hina fræðilegu umfjöllun í hagnýtt og raunhæft samhengi eru tíu mál úr íslenskri dómaframkvæmd skoðuð með tilliti til þess hvort dómarar ýmist tryggi óhlutdrægni sína misvel milli dómstiga eða hvort þeir hefðu betur getað tryggt óhlutdrægni sína frá sjónarhóli femínískrar lögfræði. Helstu niðurstöður eru þær að íslensk lögfræði mætti draga þann lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði að með beitingu hinnar lagalegu aðferðar sé ekki loku fyrir það skotið að persónuleg hlutdrægni og fordómar orki á dómsniðurstöðu fyrir tilstilli forskilnings dómara. Jafnframt að koma megi í veg fyrir það með því að dómarar leggi sig í líma við að draga úr eðlislægri hlutdrægni sinni með því að skoða og setja sig inn í önnur sjónarhorn en sín eigin.","abstract_html":"Huglægur þáttur kröfunnar um óhlutdrægni dómstóla felur það í sér að dómarar gæti þess meðal annars að persónuleg hlutdrægni (e. bias) eða fordómar (e. prejudice) í garð málsaðila liti ekki dómgreind þeirra. Hann hefur verið útfærður á þá leið að dómarar tryggi óhlutdrægni sína með því að láta niðurstöðu máls eingöngu ráðast af lögum og lögfræðilegu mati. Í þessari ritgerð er gerð tilraun til þess að skoða hvernig óhlutdrægni dómara horfi við þeirri aðstöðu þegar ólíkar niðurstöður eru tækar með beitingu hinnar lagalegu aðferðar. Í því skyni er leitast við að skýra hvað hefur verið talið felast í hugtakinu forskilningi og þýðingu þess í íslenskri lögfræði og það sett í samhengi við túlkunarfræði, þaðan sem hugtakið á rætur að rekja, og femíníska lögfræði, einkum sökum áherslu fræðigreinarinnar á að forskilningur dómara gegni lykilhlutverki þegar svigrúm er til mats. Leitað er svara við því hvernig umfjöllun íslenskra lögfræðinga rími við fræðigreinarnar tvær sem og hvort íslensk lögfræði mætti draga lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði. Þá er fjallað um femínískar lagalegar aðferðir í ljósi þess að innan femínískrar lögfræði er talið að með beitingu þeirra sé óhlutdrægni dómsvaldsins tryggð eins og frekast er unnt en kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur tekið undir þá skoðun. Til þess að setja hina fræðilegu umfjöllun í hagnýtt og raunhæft samhengi eru tíu mál úr íslenskri dómaframkvæmd skoðuð með tilliti til þess hvort dómarar ýmist tryggi óhlutdrægni sína misvel milli dómstiga eða hvort þeir hefðu betur getað tryggt óhlutdrægni sína frá sjónarhóli femínískrar lögfræði. Helstu niðurstöður eru þær að íslensk lögfræði mætti draga þann lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði að með beitingu hinnar lagalegu aðferðar sé ekki loku fyrir það skotið að persónuleg hlutdrægni og fordómar orki á dómsniðurstöðu fyrir tilstilli forskilnings dómara. Jafnframt að koma megi í veg fyrir það með því að dómarar leggi sig í líma við að draga úr eðlislægri hlutdrægni sinni með því að skoða og setja sig inn í önnur sjónarhorn en sín eigin.","abstract_has_math":false,"creators":["Ingigerður Bjarndís Írisar Ágústsdóttir 1996-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2022,"date_issued":"2022-05-05T14:24:08Z","date_published":"2022-05-05T14:24:08Z","updated_at":"2026-07-27T21:39:44Z","subjects":["Lögfræði","Dómstólar","Femínismi"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"http://hdl.handle.net/1946/40947","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Ingigerður Bjarndís Írisar Ágústsdóttir 1996-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2022-05-05T14:24:06Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2022-05-05T14:24:06Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2022-05-05T14:24:08Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Lögfræði","Dómstólar","Femínismi"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["http://hdl.handle.net/1946/40947"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Huglægur þáttur kröfunnar um óhlutdrægni dómstóla felur það í sér að dómarar gæti þess meðal annars að persónuleg hlutdrægni (e. bias) eða fordómar (e. prejudice) í garð málsaðila liti ekki dómgreind þeirra. Hann hefur verið útfærður á þá leið að dómarar tryggi óhlutdrægni sína með því að láta niðurstöðu máls eingöngu ráðast af lögum og lögfræðilegu mati. Í þessari ritgerð er gerð tilraun til þess að skoða hvernig óhlutdrægni dómara horfi við þeirri aðstöðu þegar ólíkar niðurstöður eru tækar með beitingu hinnar lagalegu aðferðar. Í því skyni er leitast við að skýra hvað hefur verið talið felast í hugtakinu forskilningi og þýðingu þess í íslenskri lögfræði og það sett í samhengi við túlkunarfræði, þaðan sem hugtakið á rætur að rekja, og femíníska lögfræði, einkum sökum áherslu fræðigreinarinnar á að forskilningur dómara gegni lykilhlutverki þegar svigrúm er til mats. Leitað er svara við því hvernig umfjöllun íslenskra lögfræðinga rími við fræðigreinarnar tvær sem og hvort íslensk lögfræði mætti draga lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði. Þá er fjallað um femínískar lagalegar aðferðir í ljósi þess að innan femínískrar lögfræði er talið að með beitingu þeirra sé óhlutdrægni dómsvaldsins tryggð eins og frekast er unnt en kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur tekið undir þá skoðun. Til þess að setja hina fræðilegu umfjöllun í hagnýtt og raunhæft samhengi eru tíu mál úr íslenskri dómaframkvæmd skoðuð með tilliti til þess hvort dómarar ýmist tryggi óhlutdrægni sína misvel milli dómstiga eða hvort þeir hefðu betur getað tryggt óhlutdrægni sína frá sjónarhóli femínískrar lögfræði. Helstu niðurstöður eru þær að íslensk lögfræði mætti draga þann lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði að með beitingu hinnar lagalegu aðferðar sé ekki loku fyrir það skotið að persónuleg hlutdrægni og fordómar orki á dómsniðurstöðu fyrir tilstilli forskilnings dómara. Jafnframt að koma megi í veg fyrir það með því að dómarar leggi sig í líma við að draga úr eðlislægri hlutdrægni sinni með því að skoða og setja sig inn í önnur sjónarhorn en sín eigin."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Að skáka í skjóli hlutleysis? Óhlutdrægni dómstóla frá sjónarhóli femínískrar lögfræði"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskóli Íslands"],"dc:creator":["Ingigerður Bjarndís Írisar Ágústsdóttir 1996-"],"dc:date.accessioned":["2022-05-05T14:24:06Z"],"dc:date.available":["2022-05-05T14:24:06Z"],"dc:date.issued":["2022-05-05T14:24:08Z"],"dc:description.abstract":["Huglægur þáttur kröfunnar um óhlutdrægni dómstóla felur það í sér að dómarar gæti þess meðal annars að persónuleg hlutdrægni (e. bias) eða fordómar (e. prejudice) í garð málsaðila liti ekki dómgreind þeirra. Hann hefur verið útfærður á þá leið að dómarar tryggi óhlutdrægni sína með því að láta niðurstöðu máls eingöngu ráðast af lögum og lögfræðilegu mati. Í þessari ritgerð er gerð tilraun til þess að skoða hvernig óhlutdrægni dómara horfi við þeirri aðstöðu þegar ólíkar niðurstöður eru tækar með beitingu hinnar lagalegu aðferðar. Í því skyni er leitast við að skýra hvað hefur verið talið felast í hugtakinu forskilningi og þýðingu þess í íslenskri lögfræði og það sett í samhengi við túlkunarfræði, þaðan sem hugtakið á rætur að rekja, og femíníska lögfræði, einkum sökum áherslu fræðigreinarinnar á að forskilningur dómara gegni lykilhlutverki þegar svigrúm er til mats. Leitað er svara við því hvernig umfjöllun íslenskra lögfræðinga rími við fræðigreinarnar tvær sem og hvort íslensk lögfræði mætti draga lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði. Þá er fjallað um femínískar lagalegar aðferðir í ljósi þess að innan femínískrar lögfræði er talið að með beitingu þeirra sé óhlutdrægni dómsvaldsins tryggð eins og frekast er unnt en kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur tekið undir þá skoðun. Til þess að setja hina fræðilegu umfjöllun í hagnýtt og raunhæft samhengi eru tíu mál úr íslenskri dómaframkvæmd skoðuð með tilliti til þess hvort dómarar ýmist tryggi óhlutdrægni sína misvel milli dómstiga eða hvort þeir hefðu betur getað tryggt óhlutdrægni sína frá sjónarhóli femínískrar lögfræði. Helstu niðurstöður eru þær að íslensk lögfræði mætti draga þann lærdóm af túlkunarfræði og femínískri lögfræði að með beitingu hinnar lagalegu aðferðar sé ekki loku fyrir það skotið að persónuleg hlutdrægni og fordómar orki á dómsniðurstöðu fyrir tilstilli forskilnings dómara. Jafnframt að koma megi í veg fyrir það með því að dómarar leggi sig í líma við að draga úr eðlislægri hlutdrægni sinni með því að skoða og setja sig inn í önnur sjónarhorn en sín eigin."],"dc:identifier.uri":["http://hdl.handle.net/1946/40947"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Lögfræði","Dómstólar","Femínismi"],"dc:title":["Að skáka í skjóli hlutleysis? Óhlutdrægni dómstóla frá sjónarhóli femínískrar lögfræði"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T21:39:44Z"}