„Tjáning mín á málinu er óendanlega verðmætari heldur en starf mitt...“ Uppljóstraravernd opinberra starfsmanna skv. lögum nr. 40/2020 um vernd uppljóstrara

Uppljóstranir og uppljóstraravernd hafa undanfarin ár skipað nokkuð stóran sess í þjóðfélagsumræðunni. Samtvinnað rétti einstaklinga til að að ljóstra upp um mál sem fela í sér frávik frá góðu siðferði eða beinlínis lögbrot og/eða spillingu, er tjáningarfrelsið. Hefur Mannréttindadómstóll Evrópu tekið fyrir nokkurn fjölda mála, þar sem hefur reynt á tjáningarfrelsi uppljóstrara á grundvelli 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. Ritgerð þessi fjallar um réttarstöðu opinberra starfsmanna og starfsmanna sem starfa hjá lögaðilum í meirihlutaeigu hins opinbera, sem miðla áfram upplýsingum um lögbrot eða aðra ámælisverða háttssemi sem þeir verða áskynja um í starfsemi vinnuveitenda sinna á grundvelli laga nr. 40/2020 um vernd uppljóstrara, sem tóku gildi 1. janúar 2021. Þá fjallar hún jafnframt um tengsl uppljóstrana við tjáningarfrelsið og þagnarskyldureglur opinberra starfsmanna. Undanfarin ár hefur sú þróun átt sér stað í ríkjum Evrópu að lögð hefur verið meiri áhersla á að styrkja réttarstöðu uppljóstrara með lagasetningu, í tengslum við að uppræta spillingu. Hafa GRECO, samtök ríkja innan Evrópuráðsins gegn spillingu, verið einn helsti hvatinn í þeim efnum, enda eru uppljóstranir eitt sterkasta vopnið gegn spillingu. Löggjöf sem veitir uppljóstraravernd styrkir ekki aðeins réttarstöðu og réttarvernd uppljóstrara, heldur getur hún einnig beinlínis hvatt til uppljóstrana, eðli málsins samkvæmt. Í þessari ritgerð er varpað ljósi á hvað uppljóstranir eru og hver réttur opinberra starfsmanna og starfsmanna sem starfa hjá lögaðilum í meirihlutaeigu hins opinbera er til tjáningar og uppljóstrana í tengslum við störf sín og hvaða áhrif lög nr. 40/2020 um vernd uppljóstrara hafa haft og munu hafa í nánustu framtíð. Leitast verður við að varpa ljósi á réttarstöðu opinberra starfsmanna og starfsmanna sem starfa hjá lögaðilum í meirihlutaeigu hins opinbera á Íslandi og búa yfir upplýsingum um lögbrot eða ámælisverða háttsemi í starfsemi vinnuveitenda sinna. Þá verður einnig beint sjónum að því hvernig réttarstaða opinberra starfsmanna er varðandi uppljóstranir í nágrannalöndunum. Að lokum er bent á þá ágalla sem höfundur telur vera á lögum nr. 40/2020 um vernd uppljóstrara og tillögur gerðar að úrbótum.

Author dc:creator

• Gunnar Gíslason 1986-

Contributors dc:contributor

• Háskóli Íslands

• Lögfræði

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/38053

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/38053