Skiptir kyn máli við skipan dómara í Hæstarétt Íslands?
type: CreativeWork
description: Markmið ritgerðarinnar er að gera grein fyrir kynjahlutfalli við Hæstarétt Íslands og hvaða sjónarmið komi til skoðunar varðandi það hvort kyn skipti máli við skipan í embætti dómara. Gerð er grein fyrir hæfnismati á umsækjendum um embætti hæstaréttardómara. Það er meginregla í stjórnsýslurétti við skipun í embætti að það beri að velja hæfasta einstaklinginn hverju sinni á grundvelli málefnalegra sjónarmiða og heildstæðs mats. Það er dómnefnd sem sér um að meta hæfni umsækjenda um embætti dómara við Hæstarétt Íslands og skilar síðan umsögn til ráðherra þar sem tilgreint er hver sé talinn hæfastur hverju sinni. Nefndin hefur heimild til að meta einstaklinga jafn hæfa. Ráðherra skipar í embætti dómara við Hæstarétt Íslands en hann er bundinn af mati dómnefndarinnar, nema með aðkomu Alþingis. Í þessu samhengi kemur til skoðunar svonefnd forgangsregla jafnréttislaga sem Hæstiréttur Íslands hefur mótað með dómaframkvæmd. Ef umsækjendur um stöðu af sitthvoru kyninu teljast vera jafn hæfir og það hallar á annað kynið á tilteknu starfssviði ber að veita umsækjanda af því kyni stöðuna. Þá eru sjónarmið að baki því af hverju það sé mikilvægt að bæði konur og karlar séu dómendur við Hæstarétt Íslands skoðuð nánar. Því er gjarnan haldið fram að það sé mikilvægt að fjölga kvendómendum því þeir séu líklegri til að dæma öðruvísi, til að mynda í nauðgunar- og kynferðisbrotamálum. Með því að skoða dómaframkvæmd hér á landi og erlendar rannsóknir hvað þetta varðar er ekki hægt að slá slíkri fullyrðingu fastri. Það eru hins vegar önnur sjónarmið, en bara það að konur séu ólíkar körlum, sem styðja að rétt sé að leiðrétta kynjahallann við Hæstarétt Íslands. Þá er vikið að samspili jafnréttislaga og dómstólalaga meðal annars varðandi tilnefningu í dómnefnd en í jafnréttislögum er mælt fyrir um 40% kynjakvóta fyrir opinberar nefndir. Við skipun í dómnefnd hefur þessu ákvæði þó ekki verið fylgt og árið 2015 sátu til að mynda eingöngu karlar í dómnefndinni.
abstract: Markmið ritgerðarinnar er að gera grein fyrir kynjahlutfalli við Hæstarétt Íslands og hvaða sjónarmið komi til skoðunar varðandi það hvort kyn skipti máli við skipan í embætti dómara. Gerð er grein fyrir hæfnismati á umsækjendum um embætti hæstaréttardómara. Það er meginregla í stjórnsýslurétti við skipun í embætti að það beri að velja hæfasta einstaklinginn hverju sinni á grundvelli málefnalegra sjónarmiða og heildstæðs mats. Það er dómnefnd sem sér um að meta hæfni umsækjenda um embætti dómara við Hæstarétt Íslands og skilar síðan umsögn til ráðherra þar sem tilgreint er hver sé talinn hæfastur hverju sinni. Nefndin hefur heimild til að meta einstaklinga jafn hæfa. Ráðherra skipar í embætti dómara við Hæstarétt Íslands en hann er bundinn af mati dómnefndarinnar, nema með aðkomu Alþingis. Í þessu samhengi kemur til skoðunar svonefnd forgangsregla jafnréttislaga sem Hæstiréttur Íslands hefur mótað með dómaframkvæmd. Ef umsækjendur um stöðu af sitthvoru kyninu teljast vera jafn hæfir og það hallar á annað kynið á tilteknu starfssviði ber að veita umsækjanda af því kyni stöðuna. Þá eru sjónarmið að baki því af hverju það sé mikilvægt að bæði konur og karlar séu dómendur við Hæstarétt Íslands skoðuð nánar. Því er gjarnan haldið fram að það sé mikilvægt að fjölga kvendómendum því þeir séu líklegri til að dæma öðruvísi, til að mynda í nauðgunar- og kynferðisbrotamálum. Með því að skoða dómaframkvæmd hér á landi og erlendar rannsóknir hvað þetta varðar er ekki hægt að slá slíkri fullyrðingu fastri. Það eru hins vegar önnur sjónarmið, en bara það að konur séu ólíkar körlum, sem styðja að rétt sé að leiðrétta kynjahallann við Hæstarétt Íslands. Þá er vikið að samspili jafnréttislaga og dómstólalaga meðal annars varðandi tilnefningu í dómnefnd en í jafnréttislögum er mælt fyrir um 40% kynjakvóta fyrir opinberar nefndir. Við skipun í dómnefnd hefur þessu ákvæði þó ekki verið fylgt og árið 2015 sátu til að mynda eingöngu karlar í dómnefndinni.
author: Inga Valgerður Stefánsdóttir 1988-
language: is
keywords: Lögfræði, Hæstiréttur, Kynjahlutfall
date published: 2016-01-04
date modified: 2026-07-27T21:36:01Z
provider: University of Iceland
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: University of Iceland

PropertyValue
property ID: Handle
value: http://hdl.handle.net/1946/23421