{"id":{"repo_id":"reykjavik","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/50847"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/reykjavik/oai:skemman.is:1946/50847","repository":{"repo_id":"reykjavik","name":"Reykjavík University","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Jafnvægi sköpunar og nýsköpunar : Tækifæri og takmarkanir DSM tilskipunarinnar","abstract":"Ritgerðin rannsakar hvernig 3. og 4. gr. DSM tilskipunar Evrópusambandsins afmarka rétt til texta- og gagnanáms og hvort sú afmörkun uppfylli yfirlýst markmið tilskipunarinnar um stafræna samræmingu, rannsóknir og nýsköpun. Byggt er á lögfræðilegri aðferðafræði sem sameinar skýringu laga, greiningu skýringargagna, samanburð milli réttarkerfa og dómaframkvæmd Evrópudómstólsins. Í fyrsta hluta er lagaleg útfærsla undanþáguákvæðanna skoðuð. Skyldubundin undanþága 3. gr. veitir rannsóknar- og menningararfsstofnunum víðtækan rétt að því gefnu að þeir hafi lögmætan aðgang að efni. Almenn undanþága 4. gr. er háð bæði lögmætum aðgangi og áskilnaði rétthafa og er því takmarkaðri í eðli sínu. Annar hluti greinir framkvæmd og réttaróvissu vegna undanþáguákvæðanna með áherslu á skilyrðið um lögmætan aðgang, afþökkunarrétt rétthafa og tæknilegar hindranir. Fram kemur að óljósar reglur og ósamræmi milli aðildarríkja ógna réttaröryggi notenda og geta því dregið úr nýsköpun og samræmingu, sérstaklega þegar tæknilegar hindranir koma í veg fyrir lögmætar texta- og gagnanámsaðgerðir. Þriðji hluti fjallar um texta- og gagnanám við þjálfun gervigreindarlíkana. LAION málið og tengsl gervigreindarreglugerðarinnar benda til þess að slík þjálfun falli almennt undir undanþágurnar, þó er enn óvissa um endanlega notkun þjálfaðra líkana og ábyrgð þróunaraðila Niðurstöður benda til þess að tvískipting undanþáganna feli í sér óhóflega mismunum milli notenda undanþáguákvæðanna og ná ekki fullu jafnvægi milli hagsmuna rétthafa og notenda undanþáguákvæðanna. Ófyrirsjáanleiki, tæknilegar hindranir og ósamræmi aðildarríkja í innleiðingu og túlkun grafa undan markmiðum tilskipunarinnar og geta leitt til aukinnar notkunar ólögmætra gagna og eftirlitshögnunar.","abstract_html":"Ritgerðin rannsakar hvernig 3. og 4. gr. DSM tilskipunar Evrópusambandsins afmarka rétt til texta- og gagnanáms og hvort sú afmörkun uppfylli yfirlýst markmið tilskipunarinnar um stafræna samræmingu, rannsóknir og nýsköpun. Byggt er á lögfræðilegri aðferðafræði sem sameinar skýringu laga, greiningu skýringargagna, samanburð milli réttarkerfa og dómaframkvæmd Evrópudómstólsins. Í fyrsta hluta er lagaleg útfærsla undanþáguákvæðanna skoðuð. Skyldubundin undanþága 3. gr. veitir rannsóknar- og menningararfsstofnunum víðtækan rétt að því gefnu að þeir hafi lögmætan aðgang að efni. Almenn undanþága 4. gr. er háð bæði lögmætum aðgangi og áskilnaði rétthafa og er því takmarkaðri í eðli sínu. Annar hluti greinir framkvæmd og réttaróvissu vegna undanþáguákvæðanna með áherslu á skilyrðið um lögmætan aðgang, afþökkunarrétt rétthafa og tæknilegar hindranir. Fram kemur að óljósar reglur og ósamræmi milli aðildarríkja ógna réttaröryggi notenda og geta því dregið úr nýsköpun og samræmingu, sérstaklega þegar tæknilegar hindranir koma í veg fyrir lögmætar texta- og gagnanámsaðgerðir. Þriðji hluti fjallar um texta- og gagnanám við þjálfun gervigreindarlíkana. LAION málið og tengsl gervigreindarreglugerðarinnar benda til þess að slík þjálfun falli almennt undir undanþágurnar, þó er enn óvissa um endanlega notkun þjálfaðra líkana og ábyrgð þróunaraðila Niðurstöður benda til þess að tvískipting undanþáganna feli í sér óhóflega mismunum milli notenda undanþáguákvæðanna og ná ekki fullu jafnvægi milli hagsmuna rétthafa og notenda undanþáguákvæðanna. Ófyrirsjáanleiki, tæknilegar hindranir og ósamræmi aðildarríkja í innleiðingu og túlkun grafa undan markmiðum tilskipunarinnar og geta leitt til aukinnar notkunar ólögmætra gagna og eftirlitshögnunar.","abstract_has_math":false,"creators":["Guðfinnur Geirdal 1996-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskólinn í Reykjavík"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025-06-18T13:47:52Z","date_published":"2025-06-18T13:47:52Z","updated_at":"2026-07-27T20:43:40Z","subjects":["Lögfræði","Meistaraprófsritgerðir","Tilskipanir Evrópusambandsins","Gagnanám","Risamállíkön"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/50847","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskólinn í Reykjavík"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Guðfinnur Geirdal 1996-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2025-06-18T13:47:51Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2025-06-18T13:47:51Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2025-06-18T13:47:52Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Lögfræði","Meistaraprófsritgerðir","Tilskipanir Evrópusambandsins","Gagnanám","Risamállíkön"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/50847"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Ritgerðin rannsakar hvernig 3. og 4. gr. DSM tilskipunar Evrópusambandsins afmarka rétt til texta- og gagnanáms og hvort sú afmörkun uppfylli yfirlýst markmið tilskipunarinnar um stafræna samræmingu, rannsóknir og nýsköpun. Byggt er á lögfræðilegri aðferðafræði sem sameinar skýringu laga, greiningu skýringargagna, samanburð milli réttarkerfa og dómaframkvæmd Evrópudómstólsins. Í fyrsta hluta er lagaleg útfærsla undanþáguákvæðanna skoðuð. Skyldubundin undanþága 3. gr. veitir rannsóknar- og menningararfsstofnunum víðtækan rétt að því gefnu að þeir hafi lögmætan aðgang að efni. Almenn undanþága 4. gr. er háð bæði lögmætum aðgangi og áskilnaði rétthafa og er því takmarkaðri í eðli sínu. Annar hluti greinir framkvæmd og réttaróvissu vegna undanþáguákvæðanna með áherslu á skilyrðið um lögmætan aðgang, afþökkunarrétt rétthafa og tæknilegar hindranir. Fram kemur að óljósar reglur og ósamræmi milli aðildarríkja ógna réttaröryggi notenda og geta því dregið úr nýsköpun og samræmingu, sérstaklega þegar tæknilegar hindranir koma í veg fyrir lögmætar texta- og gagnanámsaðgerðir. Þriðji hluti fjallar um texta- og gagnanám við þjálfun gervigreindarlíkana. LAION málið og tengsl gervigreindarreglugerðarinnar benda til þess að slík þjálfun falli almennt undir undanþágurnar, þó er enn óvissa um endanlega notkun þjálfaðra líkana og ábyrgð þróunaraðila Niðurstöður benda til þess að tvískipting undanþáganna feli í sér óhóflega mismunum milli notenda undanþáguákvæðanna og ná ekki fullu jafnvægi milli hagsmuna rétthafa og notenda undanþáguákvæðanna. Ófyrirsjáanleiki, tæknilegar hindranir og ósamræmi aðildarríkja í innleiðingu og túlkun grafa undan markmiðum tilskipunarinnar og geta leitt til aukinnar notkunar ólögmætra gagna og eftirlitshögnunar.","The thesis investigates how Articles 3 and 4 of the EU DSM Directive delimit the right to text- and data-mining and whether that delimitation meets the Directive’s declared goals of digital harmonisation, research, and innovation. It employs a legal methodology that combines statutory interpretation, analysis of preparatory works, comparative study of legal systems, and the case-law of the Court of Justice of the European Union. The first section examines the legal design of the exceptions. The mandatory exception in Article 3 grants research and cultural-heritage institutions extensive rights, provided they have lawful access to the material. The general exception in Article 4, by contrast, is subject to both lawful access and a right-holder opt-out and is therefore more limited in nature. The second section analyses implementation and legal uncertainty surrounding the exceptions, focusing on the requirement of lawful access, the right-holder opt-out, and technical barriers. It shows that unclear rules and divergence among Member States threaten users’ legal certainty and may hinder innovation and harmonisation—especially when technical barriers block lawful text- and data-mining activities. The third section discusses text- and data-mining in training artificial-intelligence models. The LAION case and the relationship with the forthcoming AI Regulation suggest that such training generally falls under the exceptions, though uncertainty remains regarding downstream use of trained models and the liability of developers. The findings indicate that the two-tier structure of the exceptions entails excessive discrimination among users and fails to achieve a full balance between the interests of right- holders and beneficiaries. Unpredictability, technical barriers, and Member-State divergences in transposition and interpretation undermine the Directive’s objectives and may lead to increased use of illicit data and regulatory avoidance."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Jafnvægi sköpunar og nýsköpunar : Tækifæri og takmarkanir DSM tilskipunarinnar"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskólinn í Reykjavík"],"dc:creator":["Guðfinnur Geirdal 1996-"],"dc:date.accessioned":["2025-06-18T13:47:51Z"],"dc:date.available":["2025-06-18T13:47:51Z"],"dc:date.issued":["2025-06-18T13:47:52Z"],"dc:description.abstract":["Ritgerðin rannsakar hvernig 3. og 4. gr. DSM tilskipunar Evrópusambandsins afmarka rétt til texta- og gagnanáms og hvort sú afmörkun uppfylli yfirlýst markmið tilskipunarinnar um stafræna samræmingu, rannsóknir og nýsköpun. Byggt er á lögfræðilegri aðferðafræði sem sameinar skýringu laga, greiningu skýringargagna, samanburð milli réttarkerfa og dómaframkvæmd Evrópudómstólsins. Í fyrsta hluta er lagaleg útfærsla undanþáguákvæðanna skoðuð. Skyldubundin undanþága 3. gr. veitir rannsóknar- og menningararfsstofnunum víðtækan rétt að því gefnu að þeir hafi lögmætan aðgang að efni. Almenn undanþága 4. gr. er háð bæði lögmætum aðgangi og áskilnaði rétthafa og er því takmarkaðri í eðli sínu. Annar hluti greinir framkvæmd og réttaróvissu vegna undanþáguákvæðanna með áherslu á skilyrðið um lögmætan aðgang, afþökkunarrétt rétthafa og tæknilegar hindranir. Fram kemur að óljósar reglur og ósamræmi milli aðildarríkja ógna réttaröryggi notenda og geta því dregið úr nýsköpun og samræmingu, sérstaklega þegar tæknilegar hindranir koma í veg fyrir lögmætar texta- og gagnanámsaðgerðir. Þriðji hluti fjallar um texta- og gagnanám við þjálfun gervigreindarlíkana. LAION málið og tengsl gervigreindarreglugerðarinnar benda til þess að slík þjálfun falli almennt undir undanþágurnar, þó er enn óvissa um endanlega notkun þjálfaðra líkana og ábyrgð þróunaraðila Niðurstöður benda til þess að tvískipting undanþáganna feli í sér óhóflega mismunum milli notenda undanþáguákvæðanna og ná ekki fullu jafnvægi milli hagsmuna rétthafa og notenda undanþáguákvæðanna. Ófyrirsjáanleiki, tæknilegar hindranir og ósamræmi aðildarríkja í innleiðingu og túlkun grafa undan markmiðum tilskipunarinnar og geta leitt til aukinnar notkunar ólögmætra gagna og eftirlitshögnunar.","The thesis investigates how Articles 3 and 4 of the EU DSM Directive delimit the right to text- and data-mining and whether that delimitation meets the Directive’s declared goals of digital harmonisation, research, and innovation. It employs a legal methodology that combines statutory interpretation, analysis of preparatory works, comparative study of legal systems, and the case-law of the Court of Justice of the European Union. The first section examines the legal design of the exceptions. The mandatory exception in Article 3 grants research and cultural-heritage institutions extensive rights, provided they have lawful access to the material. The general exception in Article 4, by contrast, is subject to both lawful access and a right-holder opt-out and is therefore more limited in nature. The second section analyses implementation and legal uncertainty surrounding the exceptions, focusing on the requirement of lawful access, the right-holder opt-out, and technical barriers. It shows that unclear rules and divergence among Member States threaten users’ legal certainty and may hinder innovation and harmonisation—especially when technical barriers block lawful text- and data-mining activities. The third section discusses text- and data-mining in training artificial-intelligence models. The LAION case and the relationship with the forthcoming AI Regulation suggest that such training generally falls under the exceptions, though uncertainty remains regarding downstream use of trained models and the liability of developers. The findings indicate that the two-tier structure of the exceptions entails excessive discrimination among users and fails to achieve a full balance between the interests of right- holders and beneficiaries. Unpredictability, technical barriers, and Member-State divergences in transposition and interpretation undermine the Directive’s objectives and may lead to increased use of illicit data and regulatory avoidance."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/50847"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Lögfræði","Meistaraprófsritgerðir","Tilskipanir Evrópusambandsins","Gagnanám","Risamállíkön"],"dc:title":["Jafnvægi sköpunar og nýsköpunar : Tækifæri og takmarkanir DSM tilskipunarinnar"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T20:43:40Z"}