{"id":{"repo_id":"reykjavik","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/50535"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/reykjavik/oai:skemman.is:1946/50535","repository":{"repo_id":"reykjavik","name":"Reykjavík University","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Meðábyrgð í ökutækjatjónum : mismunandi afleiðingar ólíkrar háttsemi","abstract":"Í þessari ritgerð verður leitast við að greina þær réttarreglur sem gilda um skaðabætur fyrir tjón sem rekja má til notkunar ökutækja. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig háttsemi tjónþola getur haft áhrif á rétt hans til bóta, bæði samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og lögum um ökutækjatryggingar nr. 30/2019. Meginreglan samkvæmt lögunum er sú að eigandi eða umráðamaður ökutækis ber hlutlæga ábyrgð á tjóni sem hlýst af því, óháð því hvort hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, sbr. 4. gr. laganna. Einnig verður fjallað um slysatryggingu ökumanns og eiganda samkvæmt 9. gr. laganna. Sú trygging veitir sjálfstæðan bótarétt, án tillits til þess hvort saknæmi eða ábyrgð annarra komi til skoðunar. Þá verður greint frá því hvernig vátryggingaskylda eigenda ökutækja og ábyrgð vátryggingafélaga tengist þessari ábyrgð, sem og hvernig heimild til endurkröfu getur komið til álita ef tjónvaldur sýnir af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi í tengslum við lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig hegðun tjónþola sjálfs getur haft áhrif á rétt hans til skaðabóta. Meðal þeirra aðstæðna sem teknar eru til skoðunar eru tilvik þar sem ökumenn aka undir áhrifum áfengis, lyfja og vímuefna, sem og önnur tilvik þar sem umferðarlögum er ekki fylgt. Slík háttsemi getur haft það í för með sér að bætur til tjónþola kunni að skerðast, eða falla niður, eftir því hvort um er að ræða almennt eða stórkostlegt gáleysi, eða ásetning. Til stuðnings umfjöllunarinnar er greint frá dómaframkvæmd á Íslandi. Jafnframt er litið til þróunar og þeirra viðmiða sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu í tengslum við áhættutöku og þau áhrif sem það hafði á Ísland. Að lokum er hugað að þeim nýju áskorunum sem nútímasamfélag leggur á ábyrgðarreglur, svo sem í tengslum við notkun snjalltækja við akstur. Niðurstaðan er sú að reglurnar veiti tjónþolum víðtæka vernd þegar kemur að tjónabótum, en meðábyrgðarreglan þjónar mikilvægu jafnvægishlutverki þar sem réttur til bóta byggir ekki einvörðungu á tjóninu sjálfu, heldur einnig á hegðun og ábyrgð hvers einstaklings sem þátt á í atburðarásinni.","abstract_html":"Í þessari ritgerð verður leitast við að greina þær réttarreglur sem gilda um skaðabætur fyrir tjón sem rekja má til notkunar ökutækja. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig háttsemi tjónþola getur haft áhrif á rétt hans til bóta, bæði samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og lögum um ökutækjatryggingar nr. 30/2019. Meginreglan samkvæmt lögunum er sú að eigandi eða umráðamaður ökutækis ber hlutlæga ábyrgð á tjóni sem hlýst af því, óháð því hvort hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, sbr. 4. gr. laganna. Einnig verður fjallað um slysatryggingu ökumanns og eiganda samkvæmt 9. gr. laganna. Sú trygging veitir sjálfstæðan bótarétt, án tillits til þess hvort saknæmi eða ábyrgð annarra komi til skoðunar. Þá verður greint frá því hvernig vátryggingaskylda eigenda ökutækja og ábyrgð vátryggingafélaga tengist þessari ábyrgð, sem og hvernig heimild til endurkröfu getur komið til álita ef tjónvaldur sýnir af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi í tengslum við lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig hegðun tjónþola sjálfs getur haft áhrif á rétt hans til skaðabóta. Meðal þeirra aðstæðna sem teknar eru til skoðunar eru tilvik þar sem ökumenn aka undir áhrifum áfengis, lyfja og vímuefna, sem og önnur tilvik þar sem umferðarlögum er ekki fylgt. Slík háttsemi getur haft það í för með sér að bætur til tjónþola kunni að skerðast, eða falla niður, eftir því hvort um er að ræða almennt eða stórkostlegt gáleysi, eða ásetning. Til stuðnings umfjöllunarinnar er greint frá dómaframkvæmd á Íslandi. Jafnframt er litið til þróunar og þeirra viðmiða sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu í tengslum við áhættutöku og þau áhrif sem það hafði á Ísland. Að lokum er hugað að þeim nýju áskorunum sem nútímasamfélag leggur á ábyrgðarreglur, svo sem í tengslum við notkun snjalltækja við akstur. Niðurstaðan er sú að reglurnar veiti tjónþolum víðtæka vernd þegar kemur að tjónabótum, en meðábyrgðarreglan þjónar mikilvægu jafnvægishlutverki þar sem réttur til bóta byggir ekki einvörðungu á tjóninu sjálfu, heldur einnig á hegðun og ábyrgð hvers einstaklings sem þátt á í atburðarásinni.","abstract_has_math":false,"creators":["Óskar Freyr Jóhannsson 2000-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskólinn í Reykjavík"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2025,"date_issued":"2025-06-10T13:26:04Z","date_published":"2025-06-10T13:26:04Z","updated_at":"2026-07-27T20:36:46Z","subjects":["Lögfræði","Skaðabótaréttur","Bifreiðatryggingar","Umferðarlagabrot","Ábyrgð"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/50535","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskólinn í Reykjavík"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Óskar Freyr Jóhannsson 2000-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2025-06-10T13:26:03Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2025-06-10T13:26:03Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2025-06-10T13:26:04Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Lögfræði","Skaðabótaréttur","Bifreiðatryggingar","Umferðarlagabrot","Ábyrgð"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/50535"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Í þessari ritgerð verður leitast við að greina þær réttarreglur sem gilda um skaðabætur fyrir tjón sem rekja má til notkunar ökutækja. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig háttsemi tjónþola getur haft áhrif á rétt hans til bóta, bæði samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og lögum um ökutækjatryggingar nr. 30/2019. Meginreglan samkvæmt lögunum er sú að eigandi eða umráðamaður ökutækis ber hlutlæga ábyrgð á tjóni sem hlýst af því, óháð því hvort hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, sbr. 4. gr. laganna. Einnig verður fjallað um slysatryggingu ökumanns og eiganda samkvæmt 9. gr. laganna. Sú trygging veitir sjálfstæðan bótarétt, án tillits til þess hvort saknæmi eða ábyrgð annarra komi til skoðunar. Þá verður greint frá því hvernig vátryggingaskylda eigenda ökutækja og ábyrgð vátryggingafélaga tengist þessari ábyrgð, sem og hvernig heimild til endurkröfu getur komið til álita ef tjónvaldur sýnir af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi í tengslum við lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig hegðun tjónþola sjálfs getur haft áhrif á rétt hans til skaðabóta. Meðal þeirra aðstæðna sem teknar eru til skoðunar eru tilvik þar sem ökumenn aka undir áhrifum áfengis, lyfja og vímuefna, sem og önnur tilvik þar sem umferðarlögum er ekki fylgt. Slík háttsemi getur haft það í för með sér að bætur til tjónþola kunni að skerðast, eða falla niður, eftir því hvort um er að ræða almennt eða stórkostlegt gáleysi, eða ásetning. Til stuðnings umfjöllunarinnar er greint frá dómaframkvæmd á Íslandi. Jafnframt er litið til þróunar og þeirra viðmiða sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu í tengslum við áhættutöku og þau áhrif sem það hafði á Ísland. Að lokum er hugað að þeim nýju áskorunum sem nútímasamfélag leggur á ábyrgðarreglur, svo sem í tengslum við notkun snjalltækja við akstur. Niðurstaðan er sú að reglurnar veiti tjónþolum víðtæka vernd þegar kemur að tjónabótum, en meðábyrgðarreglan þjónar mikilvægu jafnvægishlutverki þar sem réttur til bóta byggir ekki einvörðungu á tjóninu sjálfu, heldur einnig á hegðun og ábyrgð hvers einstaklings sem þátt á í atburðarásinni.","This thesis aims to analyse the legal rules governing compensation for damage resulting from using motor vehicles. Particular emphasis is placed on how the conduct of the injured party may affect their right to compensation, both under the general principles of tort law and Act No. 30/2019 on Motor Vehicle Insurance. According to the main rule in this Act, the owner or keeper of a vehicle bears strict liability for damage caused by it, irrespective of fault or negligence, as provided in Article 4 of the Act. The thesis will also address the accident insurance for drivers and owners under Article 9 of the Act. This insurance grants an independent right to compensation, regardless of the fault or liability of others. Furthermore, the relationship between the compulsory insurance obligation of vehicle owners and the liability of insurance companies will be explored, as well as the circumstances under which a right of recourse may arise if the person causing the damage acted with intent or gross negligence, in connection with the provisions of the Insurance Contracts Act No. 30/2004. Special attention is given to the extent to which the injured party's behaviour may influence their entitlement to damages. Situations under examination include cases where drivers operate vehicles under the influence of alcohol, drugs, or other intoxicating substances, as well as other violations of traffic laws or conduct involving risk-taking. Such behaviour may lead to a reduction of compensation or even a complete loss of entitlement, depending on whether the conduct constitutes ordinary negligence, gross negligence, or intent. In support of this analysis, relevant case law from the Icelandic Supreme Court is discussed. International developments and standards applicable within the European Economic Area are also considered, particularly regarding risk-taking. The conclusion is that the legal framework provides broad protection and relatively easy access to compensation for injured parties. However, the principle of contributory negligence plays a crucial role in balancing the system, as the right to damages depends not only on the occurrence of harm but also on the conduct and responsibility of each individual involved in the chain of events."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Meðábyrgð í ökutækjatjónum : mismunandi afleiðingar ólíkrar háttsemi"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskólinn í Reykjavík"],"dc:creator":["Óskar Freyr Jóhannsson 2000-"],"dc:date.accessioned":["2025-06-10T13:26:03Z"],"dc:date.available":["2025-06-10T13:26:03Z"],"dc:date.issued":["2025-06-10T13:26:04Z"],"dc:description.abstract":["Í þessari ritgerð verður leitast við að greina þær réttarreglur sem gilda um skaðabætur fyrir tjón sem rekja má til notkunar ökutækja. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig háttsemi tjónþola getur haft áhrif á rétt hans til bóta, bæði samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og lögum um ökutækjatryggingar nr. 30/2019. Meginreglan samkvæmt lögunum er sú að eigandi eða umráðamaður ökutækis ber hlutlæga ábyrgð á tjóni sem hlýst af því, óháð því hvort hann hafi sýnt af sér saknæma háttsemi, sbr. 4. gr. laganna. Einnig verður fjallað um slysatryggingu ökumanns og eiganda samkvæmt 9. gr. laganna. Sú trygging veitir sjálfstæðan bótarétt, án tillits til þess hvort saknæmi eða ábyrgð annarra komi til skoðunar. Þá verður greint frá því hvernig vátryggingaskylda eigenda ökutækja og ábyrgð vátryggingafélaga tengist þessari ábyrgð, sem og hvernig heimild til endurkröfu getur komið til álita ef tjónvaldur sýnir af sér ásetning eða stórkostlegt gáleysi í tengslum við lög um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig hegðun tjónþola sjálfs getur haft áhrif á rétt hans til skaðabóta. Meðal þeirra aðstæðna sem teknar eru til skoðunar eru tilvik þar sem ökumenn aka undir áhrifum áfengis, lyfja og vímuefna, sem og önnur tilvik þar sem umferðarlögum er ekki fylgt. Slík háttsemi getur haft það í för með sér að bætur til tjónþola kunni að skerðast, eða falla niður, eftir því hvort um er að ræða almennt eða stórkostlegt gáleysi, eða ásetning. Til stuðnings umfjöllunarinnar er greint frá dómaframkvæmd á Íslandi. Jafnframt er litið til þróunar og þeirra viðmiða sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu í tengslum við áhættutöku og þau áhrif sem það hafði á Ísland. Að lokum er hugað að þeim nýju áskorunum sem nútímasamfélag leggur á ábyrgðarreglur, svo sem í tengslum við notkun snjalltækja við akstur. Niðurstaðan er sú að reglurnar veiti tjónþolum víðtæka vernd þegar kemur að tjónabótum, en meðábyrgðarreglan þjónar mikilvægu jafnvægishlutverki þar sem réttur til bóta byggir ekki einvörðungu á tjóninu sjálfu, heldur einnig á hegðun og ábyrgð hvers einstaklings sem þátt á í atburðarásinni.","This thesis aims to analyse the legal rules governing compensation for damage resulting from using motor vehicles. Particular emphasis is placed on how the conduct of the injured party may affect their right to compensation, both under the general principles of tort law and Act No. 30/2019 on Motor Vehicle Insurance. According to the main rule in this Act, the owner or keeper of a vehicle bears strict liability for damage caused by it, irrespective of fault or negligence, as provided in Article 4 of the Act. The thesis will also address the accident insurance for drivers and owners under Article 9 of the Act. This insurance grants an independent right to compensation, regardless of the fault or liability of others. Furthermore, the relationship between the compulsory insurance obligation of vehicle owners and the liability of insurance companies will be explored, as well as the circumstances under which a right of recourse may arise if the person causing the damage acted with intent or gross negligence, in connection with the provisions of the Insurance Contracts Act No. 30/2004. Special attention is given to the extent to which the injured party's behaviour may influence their entitlement to damages. Situations under examination include cases where drivers operate vehicles under the influence of alcohol, drugs, or other intoxicating substances, as well as other violations of traffic laws or conduct involving risk-taking. Such behaviour may lead to a reduction of compensation or even a complete loss of entitlement, depending on whether the conduct constitutes ordinary negligence, gross negligence, or intent. In support of this analysis, relevant case law from the Icelandic Supreme Court is discussed. International developments and standards applicable within the European Economic Area are also considered, particularly regarding risk-taking. The conclusion is that the legal framework provides broad protection and relatively easy access to compensation for injured parties. However, the principle of contributory negligence plays a crucial role in balancing the system, as the right to damages depends not only on the occurrence of harm but also on the conduct and responsibility of each individual involved in the chain of events."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/50535"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Lögfræði","Skaðabótaréttur","Bifreiðatryggingar","Umferðarlagabrot","Ábyrgð"],"dc:title":["Meðábyrgð í ökutækjatjónum : mismunandi afleiðingar ólíkrar háttsemi"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T20:36:46Z"}