Rannsókn málamyndahjúskapar á stjórnsýslustigi : inntak og beiting 8. mgr. 70. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga
Þann 1. maí 2004 stækkaði Evrópska efnahagssvæðið þegar tíu ríki urðu aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til viðbótar þeim sem fyrir voru. Á Íslandi var ákveðið að beita aðgangstakmörkunum að vinnumarkaði með þeim hætti að vinnuafl frá hinum nýju aðildarríkjum gengi fyrir ríkisborgurum ríkja utan EES svæðisins. Í kjölfar þeirrar þrengingar sem varð í kjölfarið á útgáfu atvinnuleyfa fyrir ríkisborgara ríkja utan EES varð Útlendingastofnun vör við fjölgun mála þar sem grunur lék á um málamyndahjúskap. Viðfangsefni ritgerðarinnar er inntak og beiting 8. mgr. 70. gr. laga nr. 80/2016. Ákvæðið kveður á um að sé rökstuddur grunur um að til hjúskapar hafi verið stofnað í þeim tilgangi einum að afla dvalarleyfis, og ekki sé sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, veiti hjúskapurinn ekki rétt til dvalarleyfis. Er því um að ræða matskennt ákvæði þar sem stjórnvöldum er falið að meta hvort fyrir hendi sé „rökstuddur grunur“ í skilningi ákvæðisins sem leiða eigi til þess að viðkomandi verði synjað um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Í lögskýringargögnum er ekki að finna að hverju rannsókn stjórnvalda á að beinast telji þau ástæðu til grunsemda um hjúskapinn. Markmið og tilgangur þessarar ritgerðar er að varpa ljósi á rannsóknaraðferðir Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála í þeim tilfellum þar sem rökstuddur grunur er um að hjúskapur umsækjanda við maka umsækjanda sé til málamynda, einkum til þess að afla sér dvalarleyfis. Einnig er skoðað hvort ákvarðanir stjórnvalda á grundvelli útlendingalöggjafar geti skert rétt útlendinga til fjölskyldulífs samkvæmt 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu vegna rofa á fjölskyldusamböndum við maka, börn eða aðra sem fjölskyldulíf hefur stofnast með eða vegna mögulegrar hindrunar við því að fjölskylda sameinist. Niðurstaða ritgerðarinnar er á þá leið að svo virðist sem fordæmi úrskurða kærunefndar útlendingamála séu ekki alltaf nægilega skýr til að Útlendingastofnun geti haft þau að leiðarljósi. Kærunefndin hefur verið hljóðlát um vægi hvers sjónarmiðs um sig, en hefur brýnt fyrir Útlendingastofnun að hlutfallslegur fjöldi grunsamlegra atriða skipti ekki öllu máli, þ.e. að ekki sé hægt að byggja niðurstöðu á því hvort fjöldi þeirra atriða sem vekja grun í viðkomandi máli nær ákveðnu prósentuhlutfalli af þeim sjónarmiðum sem talin eru upp í lögskýringargögnunum. Það þykir skjóta skökku við að kærunefndin er hljóðlát um hvaða sjónarmið vega þyngra en önnur þegar metið er hvort hjúskapur geti talist til málamynda. Telja verður að tilefni sé til frekari leiðbeiningar frá löggjafanum um beitingu ákvæðisins í ljósi þess að ákvæðið nær ekki nægjanlega tilgangi sínum í núverandi mynd.
Lögfræði, Meistaraprófsritgerðir, Hjónabandið, Mannréttindi, Dvalarleyfi
Networked Digital Library of Theses and Dissertations