Um ákæru er fjallað í XXIV. kafla laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Ákæruskjal í sakamáli þjónar svipuðum tilgangi og stefna í einkamáli og markar upphaf og umfang sakamáls sem sá formlegi grundvöllur sem málshöfðun er byggð á. Í 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála er lýst þeim efnisatriðum sem greina skal í ákæru. Verknaðarlýsing ákæru verður að vera svo greinargóð og skýr að ákærði geti áttað sig á þeim sökum sem á hann eru bornar með lestri ákærutextans og haldið uppi viðhlítandi vörnum í máli. Þar að auki verður ákæra að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir hvað ákærði er sakaður um og hvernig sú háttsemi telst refsiverð. Ákæra verður að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókn svo að sakamál verði tekið til efnismeðferðar í samræmi við ákæru, en ekki má sakfella ákærða fyrir aðra hegðun en í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga um meðferð sakamála. Viðfangsefni þessarar ritgerðar sem ber heitið ,,Um ákæruskjöl í sakamálum“ er að skilgreina þær kröfur sem dómstólar gera til skýrleika og efnis ákæruskjala á grundvelli laga um meðferð sakamála og þau réttaráhrif sem annmarkar á ákæru kunna að hafa í för með sér. Í öðrum kafla er fjallað um þær meginreglur sakamálaréttarfars sem tengjast meðferð ákæruvalds og þá valkosti sem ákærandi stendur frammi fyrir þegar tekin er ákvörðun um framvindu sakamáls. Þriðji kafli fjallar um ákæru í sakamáli, þýðingu hennar almennt og fyrir dómsniðurstöðu, form og efni ákæru og réttaráhrif annmarka á ákæru og samspil meginreglna. Þá er farið stuttlega yfir meginregluna um réttláta málsmeðferð í ljósi Mannréttindasáttmála Evrópu og stjórnarskrárinnar og rýnt í hliðstæð ákvæði um ákæru í norrænum rétti til samanburðar við íslenskan rétt. Veigamesti hluti ritgerðarinnar er rannsókn á þeim dómum Hæstaréttar frá aldamótum er varða form og efni ákæru, hvaða skilyrði ákæra þarf að uppfylla til þess að geta talist fullnægjandi grundvöllur sakamáls og hvaða réttaráhrif það hefur geri hún það ekki. Vegna fjölbreytileika sakamála og ósambærilegra annmarka á ákæru er örðugt að draga almenna ályktun um þau efni eða greina algildar skýrleikakröfur til efnis ákæru, enda taka þær mið af atvikum máls hverju sinni. Af dómaframkvæmd má þó ráða að gundvallaratriði við mat á því hvort ákæra geti talist viðhlítandi grundvöllur sakamáls er hvort réttur ákærða til þess að verjast þeim sökum sem á hann eru bornar í ákæru hafi beðið hnekki vegna annmarka í málatilbúnaði ákæruvalds. Sé það niðurstaðan er málum almennt vísað frá héraðsdómi þótt það sé ekki einhlítt.
Lögfræði, Sakamálaréttarfar, Meistaraprófsritgerðir
Networked Digital Library of Theses and Dissertations