Rannsóknarúrræði og sönnun í fíkniefnamálum. Dómar Hæstaréttar 1992-2013

Í riti þessu er leitast við að varpa ljósi á rannsóknarúrræði og sönnun í fíkniefnamálum. Umfjöllunin miðar að svari við þeirri meginspurningu hvernig rannsókn og sönnun er háttað í málaflokknum, auk þess hvort greina megi að sönnunarkröfur hafi breyst við meðferð fíkniefnamála fyrir dómstólum landsins. Í fyrri hluta ritgerðarinnar er farið stuttlega yfir sögu fíkniefna, þróun löggjafar og núgildandi refsiheimildir vegna ávana- og fíkniefnabrota. Þá er vikið að lögreglurannsókn og alþjóðlegu samstarfi í tengslum við rannsókn brotanna. Til að varpa ljósi á beitingu lögreglunnar á rannsóknaraðferðum í þágu uppljóstrana fíkniefnabrota var gagna aflað hjá embætti ríkissaksóknara um beitingu lögregluembætta landsins á tilteknum rannsóknaraðferðum á tímabilinu 2009-2012. Til skoðunar var beiting þvingunarráðstafana á grundvelli 80.-82. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ásamt tíðni sérstakra rannsóknaraðferða lögreglu með stoð í reglum nr. 516/2011 um sérstakar aðferðir og aðgerðir lögreglu við rannsókn sakamála. Helstu niðurstöður úttektarinnar eru þær að langflestir úrskurðir voru kveðnir upp í þágu rannsókna á stórfelldum fíkniefnabrotum. Athygli vekur að notkun símahlustana hefur farið minnkandi, en notkun upplýsinga um símtöl og önnur fjarskipti hefur aukist nokkuð. Þá þykir athyglivert að notkun uppljóstrara við rannsókn fíkniefnabrota hefur farið vaxandi. Í síðari hluta ritgerðarinnar er fjallað um sönnun í fíkniefnamálum. Þar getur fyrst að líta fræðilega umfjöllun um sönnun í sakamálum, sem er undanfari stærsta hluta ritsins þar sem sönnun í fíkniefnamálum er til rannsóknar. Í því skyni að leita svara um sönnun í fíkniefnamálum er því næst gerð úttekt á dómum Hæstaréttar sem gengið hafa á tímabilinu 1992-2013 vegna brota gegn bæði 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Í framhaldinu eru helstu niðurstöður dregnar saman. Af rannsókninni eru meðal annars þær ályktanir dregnar að framburður ákærða og mat á trúverðugleika hans hafa talsvert vægi við mat á sönnun um sekt. Þá má ráða að niðurstaða um sekt ákærðu grundvallast nokkuð á óbeinum sönnunargögnum, niðurstöðum símahlustana og upplýsingum um símtöl og önnur fjarskipti. Að mati höfundar finnast þess ekki merki að slakað hafi verið á sönnunarkröfum á rannsóknartímabilinu. Hins vegar var í ljós leitt að notkun rannsóknarúrræða hefur farið vaxandi, sem eðli máls samkvæmt setur mark sitt á sönnunarmat. Að endingu er bent á takmarkaða notkun á heimild dómstjóra til þess að fjölskipa dóm í sakamáli í þeim fíkniefnamálum sem gengu á rannsóknartímabilinu. Þessi tilhögun er gagnrýniverð í ljósi ríkjandi skipunar í dómsmálum hér á landi, þar sem Hæstiréttur hefur ekki heimild til þess að endurskoða mat héraðsdóms á sönnunargildi munnlegs framburðar án þess að kalla vitni og ákærðu til skýrslugjafar á ný fyrir dómi.

Author dc:creator

• Sonja Hjördís Berndsen 1986-

Contributors dc:contributor

• Háskólinn í Reykjavík

• Lögfræði
• Refsiréttur
• Fíkniefni
• Dómar

Language dc:language.iso

is

Handle dc:identifier.uri

http://hdl.handle.net/1946/19240

OAI identifier oai:identifier

oai:skemman.is:1946/19240