{"id":{"repo_id":"bifrost","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/53809"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/bifrost/oai:skemman.is:1946/53809","repository":{"repo_id":"bifrost","name":"Bifröst University","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Þegar vélin veldur tjóni","abstract":"Ritgerð þessi fjallar um réttarstöðu einstaklinga sem verða fyrir tjóni í tengslum við notkun gervigreindar og metur hvort gildandi reglur íslensks réttar tryggi raunhæfa vernd í slíkum tilvikum. Áhersla er lögð á samspil persónuverndarlöggjafar og almennra reglna skaðabótaréttar og hvernig þessi réttarúrræði nýtast þegar tjón verður vegna sjálfvirkrar eða að hluta sjálfvirkrar ákvarðanatöku. Rannsóknin byggir á greiningu íslenskra laga og dómaframkvæmdar, með hliðsjón af Evrópurétti og þeirri réttarþróun sem á sér stað á sviði gervigreindar. Skoðað er hvernig hefðbundin viðmið skaðabótaréttar, einkum um saknæmi, orsakatengsl og sönnun, eiga við þegar tjón verður í tengslum við flókna stafræna upplýsingavinnslu. Jafnframt er metið hvort úrræði samkvæmt persónuverndarlöggjöf, svo sem réttur til upplýsinga, kvörtunar og skaðabóta, veiti einstaklingum raunhæfa möguleika til að bregðast við brotum á réttindum sínum. Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að gildandi regluverk veiti að formi til mikilvægan grundvöll verndar, en að virkni þess ráðist af því hvernig reglunum er beitt í framkvæmd og hvort einstaklingar geti í reynd sýnt fram á skilyrði ábyrgðar. Sérstakar áskoranir felast meðal annars í tæknilegu flækjustigi, takmörkuðu gagnsæi og dreifðri ábyrgð milli þeirra aðila sem koma að þróun og notkun gervigreindarkerfa. Þá er dómaframkvæmd á þessu sviði enn takmörkuð, sem getur aukið réttaróvissu og haft áhrif á fyrirsjáanleika í beitingu reglna. Ritgerðin leiðir til þeirrar niðurstöðu að þótt gildandi reglur geti í mörgum tilvikum tekið á álitamálum sem tengjast notkun gervigreindar, kunni að vera þörf á frekari skýringum og aðlögun réttarreglna til að tryggja raunhæfa vernd tjónþola í stafrænu samfélagi. Þróun löggjafar og dómaframkvæmdar mun þar gegna lykilhlutverki, einkum með aukinni áherslu á gagnsæi, ábyrgð og aðgengi einstaklinga að réttarúrræðum.","abstract_html":"Ritgerð þessi fjallar um réttarstöðu einstaklinga sem verða fyrir tjóni í tengslum við notkun gervigreindar og metur hvort gildandi reglur íslensks réttar tryggi raunhæfa vernd í slíkum tilvikum. Áhersla er lögð á samspil persónuverndarlöggjafar og almennra reglna skaðabótaréttar og hvernig þessi réttarúrræði nýtast þegar tjón verður vegna sjálfvirkrar eða að hluta sjálfvirkrar ákvarðanatöku. Rannsóknin byggir á greiningu íslenskra laga og dómaframkvæmdar, með hliðsjón af Evrópurétti og þeirri réttarþróun sem á sér stað á sviði gervigreindar. Skoðað er hvernig hefðbundin viðmið skaðabótaréttar, einkum um saknæmi, orsakatengsl og sönnun, eiga við þegar tjón verður í tengslum við flókna stafræna upplýsingavinnslu. Jafnframt er metið hvort úrræði samkvæmt persónuverndarlöggjöf, svo sem réttur til upplýsinga, kvörtunar og skaðabóta, veiti einstaklingum raunhæfa möguleika til að bregðast við brotum á réttindum sínum. Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að gildandi regluverk veiti að formi til mikilvægan grundvöll verndar, en að virkni þess ráðist af því hvernig reglunum er beitt í framkvæmd og hvort einstaklingar geti í reynd sýnt fram á skilyrði ábyrgðar. Sérstakar áskoranir felast meðal annars í tæknilegu flækjustigi, takmörkuðu gagnsæi og dreifðri ábyrgð milli þeirra aðila sem koma að þróun og notkun gervigreindarkerfa. Þá er dómaframkvæmd á þessu sviði enn takmörkuð, sem getur aukið réttaróvissu og haft áhrif á fyrirsjáanleika í beitingu reglna. Ritgerðin leiðir til þeirrar niðurstöðu að þótt gildandi reglur geti í mörgum tilvikum tekið á álitamálum sem tengjast notkun gervigreindar, kunni að vera þörf á frekari skýringum og aðlögun réttarreglna til að tryggja raunhæfa vernd tjónþola í stafrænu samfélagi. Þróun löggjafar og dómaframkvæmdar mun þar gegna lykilhlutverki, einkum með aukinni áherslu á gagnsæi, ábyrgð og aðgengi einstaklinga að réttarúrræðum.","abstract_has_math":false,"creators":["Sara Rut Agnarsdóttir 1991-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskólinn á Bifröst"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026-06-13T15:28:36Z","date_published":"2026-06-13T15:28:36Z","updated_at":"2026-07-27T18:53:57Z","subjects":["Gervigreind","Persónuvernd","Skaðabótaréttur"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/53809","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskólinn á Bifröst"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Sara Rut Agnarsdóttir 1991-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2026-06-13T15:28:32Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2026-06-13T15:28:32Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2026-06-13T15:28:36Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Gervigreind","Persónuvernd","Skaðabótaréttur"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/53809"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Ritgerð þessi fjallar um réttarstöðu einstaklinga sem verða fyrir tjóni í tengslum við notkun gervigreindar og metur hvort gildandi reglur íslensks réttar tryggi raunhæfa vernd í slíkum tilvikum. Áhersla er lögð á samspil persónuverndarlöggjafar og almennra reglna skaðabótaréttar og hvernig þessi réttarúrræði nýtast þegar tjón verður vegna sjálfvirkrar eða að hluta sjálfvirkrar ákvarðanatöku. Rannsóknin byggir á greiningu íslenskra laga og dómaframkvæmdar, með hliðsjón af Evrópurétti og þeirri réttarþróun sem á sér stað á sviði gervigreindar. Skoðað er hvernig hefðbundin viðmið skaðabótaréttar, einkum um saknæmi, orsakatengsl og sönnun, eiga við þegar tjón verður í tengslum við flókna stafræna upplýsingavinnslu. Jafnframt er metið hvort úrræði samkvæmt persónuverndarlöggjöf, svo sem réttur til upplýsinga, kvörtunar og skaðabóta, veiti einstaklingum raunhæfa möguleika til að bregðast við brotum á réttindum sínum. Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að gildandi regluverk veiti að formi til mikilvægan grundvöll verndar, en að virkni þess ráðist af því hvernig reglunum er beitt í framkvæmd og hvort einstaklingar geti í reynd sýnt fram á skilyrði ábyrgðar. Sérstakar áskoranir felast meðal annars í tæknilegu flækjustigi, takmörkuðu gagnsæi og dreifðri ábyrgð milli þeirra aðila sem koma að þróun og notkun gervigreindarkerfa. Þá er dómaframkvæmd á þessu sviði enn takmörkuð, sem getur aukið réttaróvissu og haft áhrif á fyrirsjáanleika í beitingu reglna. Ritgerðin leiðir til þeirrar niðurstöðu að þótt gildandi reglur geti í mörgum tilvikum tekið á álitamálum sem tengjast notkun gervigreindar, kunni að vera þörf á frekari skýringum og aðlögun réttarreglna til að tryggja raunhæfa vernd tjónþola í stafrænu samfélagi. Þróun löggjafar og dómaframkvæmdar mun þar gegna lykilhlutverki, einkum með aukinni áherslu á gagnsæi, ábyrgð og aðgengi einstaklinga að réttarúrræðum."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Þegar vélin veldur tjóni"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskólinn á Bifröst"],"dc:creator":["Sara Rut Agnarsdóttir 1991-"],"dc:date.accessioned":["2026-06-13T15:28:32Z"],"dc:date.available":["2026-06-13T15:28:32Z"],"dc:date.issued":["2026-06-13T15:28:36Z"],"dc:description.abstract":["Ritgerð þessi fjallar um réttarstöðu einstaklinga sem verða fyrir tjóni í tengslum við notkun gervigreindar og metur hvort gildandi reglur íslensks réttar tryggi raunhæfa vernd í slíkum tilvikum. Áhersla er lögð á samspil persónuverndarlöggjafar og almennra reglna skaðabótaréttar og hvernig þessi réttarúrræði nýtast þegar tjón verður vegna sjálfvirkrar eða að hluta sjálfvirkrar ákvarðanatöku. Rannsóknin byggir á greiningu íslenskra laga og dómaframkvæmdar, með hliðsjón af Evrópurétti og þeirri réttarþróun sem á sér stað á sviði gervigreindar. Skoðað er hvernig hefðbundin viðmið skaðabótaréttar, einkum um saknæmi, orsakatengsl og sönnun, eiga við þegar tjón verður í tengslum við flókna stafræna upplýsingavinnslu. Jafnframt er metið hvort úrræði samkvæmt persónuverndarlöggjöf, svo sem réttur til upplýsinga, kvörtunar og skaðabóta, veiti einstaklingum raunhæfa möguleika til að bregðast við brotum á réttindum sínum. Niðurstöður ritgerðarinnar benda til þess að gildandi regluverk veiti að formi til mikilvægan grundvöll verndar, en að virkni þess ráðist af því hvernig reglunum er beitt í framkvæmd og hvort einstaklingar geti í reynd sýnt fram á skilyrði ábyrgðar. Sérstakar áskoranir felast meðal annars í tæknilegu flækjustigi, takmörkuðu gagnsæi og dreifðri ábyrgð milli þeirra aðila sem koma að þróun og notkun gervigreindarkerfa. Þá er dómaframkvæmd á þessu sviði enn takmörkuð, sem getur aukið réttaróvissu og haft áhrif á fyrirsjáanleika í beitingu reglna. Ritgerðin leiðir til þeirrar niðurstöðu að þótt gildandi reglur geti í mörgum tilvikum tekið á álitamálum sem tengjast notkun gervigreindar, kunni að vera þörf á frekari skýringum og aðlögun réttarreglna til að tryggja raunhæfa vernd tjónþola í stafrænu samfélagi. Þróun löggjafar og dómaframkvæmdar mun þar gegna lykilhlutverki, einkum með aukinni áherslu á gagnsæi, ábyrgð og aðgengi einstaklinga að réttarúrræðum."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/53809"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Gervigreind","Persónuvernd","Skaðabótaréttur"],"dc:title":["Þegar vélin veldur tjóni"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T18:53:57Z"}