{"id":{"repo_id":"bifrost","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/53787"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/bifrost/oai:skemman.is:1946/53787","repository":{"repo_id":"bifrost","name":"Bifröst University","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Gervigreind í Schengen-landamærastjórnun: Öryggissamþætting, persónuvernd og kerfislæg spenna innan Evrópusambandsins","abstract":"Vinnsla lífkennagagna og notkun gervigreindar við landamærastjórnun hefur á undanförnum árum orðið eitt af mest áberandi og umdeildu viðfangsefnum persónuverndar innan Evrópusambandsins og einnig á Íslandi. Hröð þróun stafrænnar tækni, einkum útbreiðsla andlitsgreiningar og annarra sjálfvirkra auðkenningarkerfa, hefur skapað nýjar áskoranir fyrir réttindi einstaklinga og kallað á endurskoðun á því hvernig jafnvægi er náð milli öryggis, skilvirkni og verndar grundvallarréttinda. Lífkennagögn njóta sérstakrar verndar samkvæmt almennu persónuverndarreglugerðinni (GDPR) í Evrópu, en framkvæmd hennar á landsvísu, ákvarðanir eftirlitsstofnana og dómstólaframkvæmd sýna að ábyrgðaraðilar þurfa að geta sýnt fram á bæði lögmæti vinnslunnar, að hún sé nauðsynleg og í samræmi við reglur um meðalhóf. Í ritgerðinni er lögð áhersla á að greina lagalegan ramma um vinnslu lífkennagagna innan Schengen svæðisins, með sérstakri áherslu á Ísland. Fjallað er um helstu áhættur sem tengjast notkun gervigreindar í landamærakerfum, svo sem möguleg mismununaráhrif, skort á gagnsæi, áskoranir við eftirlit og áhrif á rétt einstaklinga til alþjóðlegrar verndar. Einnig er skoðað hvernig nýtt regluverk ESB, þar á meðal Gervigreindarlögin (e.AI Act), leitast við að setja skýr mörk milli hááhættunotkunar og óheimillar framkvæmdar, sérstaklega þegar kemur að sjálfvirkri áhættumati, lífkennagreiningu og forspárkerfum. Ritgerðin byggir á greiningu á evrópskum og íslenskum réttarheimildum, stefnumótandi gögnum, fræðilegri umræðu og viðtölum við sérfræðinga. Markmiðið er að svara rannsóknarspurningunni: Að hvaða marki skapar notkun gervigreindar í Schengen landamærastjórnun spennu milli öryggissamþættingar og kröfu um persónuvernd og vernd grundvallarréttinda innan Evrópusambandsins? Niðurstöður benda til þess að þessi spenna sé raunveruleg og vaxandi. Á sama tíma og Schengen ríki leitast við að efla öryggi með samþættingu stórra upplýsingakerfa og sjálfvirkra greiningartækja, eykst hættan á að réttindi einstaklinga verði skert ef skortur er á gagnsæi, eftirliti og skýrum mörkum um heimila notkun. Sérstaða Íslands sem ytri landamæri Schengen gerir þessar áskoranir enn sýnilegri, þar sem landið þarf að samræma sig ströngum evrópskum stöðlum á sama tíma og tryggja að innleiðing nýrrar tækni sé í samræmi við íslenskan rétt og alþjóðlegar skuldbindingar.","abstract_html":"Vinnsla lífkennagagna og notkun gervigreindar við landamærastjórnun hefur á undanförnum árum orðið eitt af mest áberandi og umdeildu viðfangsefnum persónuverndar innan Evrópusambandsins og einnig á Íslandi. Hröð þróun stafrænnar tækni, einkum útbreiðsla andlitsgreiningar og annarra sjálfvirkra auðkenningarkerfa, hefur skapað nýjar áskoranir fyrir réttindi einstaklinga og kallað á endurskoðun á því hvernig jafnvægi er náð milli öryggis, skilvirkni og verndar grundvallarréttinda. Lífkennagögn njóta sérstakrar verndar samkvæmt almennu persónuverndarreglugerðinni (GDPR) í Evrópu, en framkvæmd hennar á landsvísu, ákvarðanir eftirlitsstofnana og dómstólaframkvæmd sýna að ábyrgðaraðilar þurfa að geta sýnt fram á bæði lögmæti vinnslunnar, að hún sé nauðsynleg og í samræmi við reglur um meðalhóf. Í ritgerðinni er lögð áhersla á að greina lagalegan ramma um vinnslu lífkennagagna innan Schengen svæðisins, með sérstakri áherslu á Ísland. Fjallað er um helstu áhættur sem tengjast notkun gervigreindar í landamærakerfum, svo sem möguleg mismununaráhrif, skort á gagnsæi, áskoranir við eftirlit og áhrif á rétt einstaklinga til alþjóðlegrar verndar. Einnig er skoðað hvernig nýtt regluverk ESB, þar á meðal Gervigreindarlögin (e.AI Act), leitast við að setja skýr mörk milli hááhættunotkunar og óheimillar framkvæmdar, sérstaklega þegar kemur að sjálfvirkri áhættumati, lífkennagreiningu og forspárkerfum. Ritgerðin byggir á greiningu á evrópskum og íslenskum réttarheimildum, stefnumótandi gögnum, fræðilegri umræðu og viðtölum við sérfræðinga. Markmiðið er að svara rannsóknarspurningunni: Að hvaða marki skapar notkun gervigreindar í Schengen landamærastjórnun spennu milli öryggissamþættingar og kröfu um persónuvernd og vernd grundvallarréttinda innan Evrópusambandsins? Niðurstöður benda til þess að þessi spenna sé raunveruleg og vaxandi. Á sama tíma og Schengen ríki leitast við að efla öryggi með samþættingu stórra upplýsingakerfa og sjálfvirkra greiningartækja, eykst hættan á að réttindi einstaklinga verði skert ef skortur er á gagnsæi, eftirliti og skýrum mörkum um heimila notkun. Sérstaða Íslands sem ytri landamæri Schengen gerir þessar áskoranir enn sýnilegri, þar sem landið þarf að samræma sig ströngum evrópskum stöðlum á sama tíma og tryggja að innleiðing nýrrar tækni sé í samræmi við íslenskan rétt og alþjóðlegar skuldbindingar.","abstract_has_math":false,"creators":["Sanita Hildarson 1978-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Háskólinn á Bifröst"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026-06-13T14:13:44Z","date_published":"2026-06-13T14:13:44Z","updated_at":"2026-07-27T18:57:09Z","subjects":["Gervigreind","Landamæri","Persónuvernd","Schengen samstarfið"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"https://hdl.handle.net/1946/53787","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Háskólinn á Bifröst"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Sanita Hildarson 1978-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2026-06-13T14:13:40Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2026-06-13T14:13:40Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2026-06-13T14:13:44Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Gervigreind","Landamæri","Persónuvernd","Schengen samstarfið"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["https://hdl.handle.net/1946/53787"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Vinnsla lífkennagagna og notkun gervigreindar við landamærastjórnun hefur á undanförnum árum orðið eitt af mest áberandi og umdeildu viðfangsefnum persónuverndar innan Evrópusambandsins og einnig á Íslandi. Hröð þróun stafrænnar tækni, einkum útbreiðsla andlitsgreiningar og annarra sjálfvirkra auðkenningarkerfa, hefur skapað nýjar áskoranir fyrir réttindi einstaklinga og kallað á endurskoðun á því hvernig jafnvægi er náð milli öryggis, skilvirkni og verndar grundvallarréttinda. Lífkennagögn njóta sérstakrar verndar samkvæmt almennu persónuverndarreglugerðinni (GDPR) í Evrópu, en framkvæmd hennar á landsvísu, ákvarðanir eftirlitsstofnana og dómstólaframkvæmd sýna að ábyrgðaraðilar þurfa að geta sýnt fram á bæði lögmæti vinnslunnar, að hún sé nauðsynleg og í samræmi við reglur um meðalhóf. Í ritgerðinni er lögð áhersla á að greina lagalegan ramma um vinnslu lífkennagagna innan Schengen svæðisins, með sérstakri áherslu á Ísland. Fjallað er um helstu áhættur sem tengjast notkun gervigreindar í landamærakerfum, svo sem möguleg mismununaráhrif, skort á gagnsæi, áskoranir við eftirlit og áhrif á rétt einstaklinga til alþjóðlegrar verndar. Einnig er skoðað hvernig nýtt regluverk ESB, þar á meðal Gervigreindarlögin (e.AI Act), leitast við að setja skýr mörk milli hááhættunotkunar og óheimillar framkvæmdar, sérstaklega þegar kemur að sjálfvirkri áhættumati, lífkennagreiningu og forspárkerfum. Ritgerðin byggir á greiningu á evrópskum og íslenskum réttarheimildum, stefnumótandi gögnum, fræðilegri umræðu og viðtölum við sérfræðinga. Markmiðið er að svara rannsóknarspurningunni: Að hvaða marki skapar notkun gervigreindar í Schengen landamærastjórnun spennu milli öryggissamþættingar og kröfu um persónuvernd og vernd grundvallarréttinda innan Evrópusambandsins? Niðurstöður benda til þess að þessi spenna sé raunveruleg og vaxandi. Á sama tíma og Schengen ríki leitast við að efla öryggi með samþættingu stórra upplýsingakerfa og sjálfvirkra greiningartækja, eykst hættan á að réttindi einstaklinga verði skert ef skortur er á gagnsæi, eftirliti og skýrum mörkum um heimila notkun. Sérstaða Íslands sem ytri landamæri Schengen gerir þessar áskoranir enn sýnilegri, þar sem landið þarf að samræma sig ströngum evrópskum stöðlum á sama tíma og tryggja að innleiðing nýrrar tækni sé í samræmi við íslenskan rétt og alþjóðlegar skuldbindingar."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Gervigreind í Schengen-landamærastjórnun: Öryggissamþætting, persónuvernd og kerfislæg spenna innan Evrópusambandsins"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Háskólinn á Bifröst"],"dc:creator":["Sanita Hildarson 1978-"],"dc:date.accessioned":["2026-06-13T14:13:40Z"],"dc:date.available":["2026-06-13T14:13:40Z"],"dc:date.issued":["2026-06-13T14:13:44Z"],"dc:description.abstract":["Vinnsla lífkennagagna og notkun gervigreindar við landamærastjórnun hefur á undanförnum árum orðið eitt af mest áberandi og umdeildu viðfangsefnum persónuverndar innan Evrópusambandsins og einnig á Íslandi. Hröð þróun stafrænnar tækni, einkum útbreiðsla andlitsgreiningar og annarra sjálfvirkra auðkenningarkerfa, hefur skapað nýjar áskoranir fyrir réttindi einstaklinga og kallað á endurskoðun á því hvernig jafnvægi er náð milli öryggis, skilvirkni og verndar grundvallarréttinda. Lífkennagögn njóta sérstakrar verndar samkvæmt almennu persónuverndarreglugerðinni (GDPR) í Evrópu, en framkvæmd hennar á landsvísu, ákvarðanir eftirlitsstofnana og dómstólaframkvæmd sýna að ábyrgðaraðilar þurfa að geta sýnt fram á bæði lögmæti vinnslunnar, að hún sé nauðsynleg og í samræmi við reglur um meðalhóf. Í ritgerðinni er lögð áhersla á að greina lagalegan ramma um vinnslu lífkennagagna innan Schengen svæðisins, með sérstakri áherslu á Ísland. Fjallað er um helstu áhættur sem tengjast notkun gervigreindar í landamærakerfum, svo sem möguleg mismununaráhrif, skort á gagnsæi, áskoranir við eftirlit og áhrif á rétt einstaklinga til alþjóðlegrar verndar. Einnig er skoðað hvernig nýtt regluverk ESB, þar á meðal Gervigreindarlögin (e.AI Act), leitast við að setja skýr mörk milli hááhættunotkunar og óheimillar framkvæmdar, sérstaklega þegar kemur að sjálfvirkri áhættumati, lífkennagreiningu og forspárkerfum. Ritgerðin byggir á greiningu á evrópskum og íslenskum réttarheimildum, stefnumótandi gögnum, fræðilegri umræðu og viðtölum við sérfræðinga. Markmiðið er að svara rannsóknarspurningunni: Að hvaða marki skapar notkun gervigreindar í Schengen landamærastjórnun spennu milli öryggissamþættingar og kröfu um persónuvernd og vernd grundvallarréttinda innan Evrópusambandsins? Niðurstöður benda til þess að þessi spenna sé raunveruleg og vaxandi. Á sama tíma og Schengen ríki leitast við að efla öryggi með samþættingu stórra upplýsingakerfa og sjálfvirkra greiningartækja, eykst hættan á að réttindi einstaklinga verði skert ef skortur er á gagnsæi, eftirliti og skýrum mörkum um heimila notkun. Sérstaða Íslands sem ytri landamæri Schengen gerir þessar áskoranir enn sýnilegri, þar sem landið þarf að samræma sig ströngum evrópskum stöðlum á sama tíma og tryggja að innleiðing nýrrar tækni sé í samræmi við íslenskan rétt og alþjóðlegar skuldbindingar."],"dc:identifier.uri":["https://hdl.handle.net/1946/53787"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Gervigreind","Landamæri","Persónuvernd","Schengen samstarfið"],"dc:title":["Gervigreind í Schengen-landamærastjórnun: Öryggissamþætting, persónuvernd og kerfislæg spenna innan Evrópusambandsins"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T18:57:09Z"}