Uppkaup fasteigna á hættusvæðum - Málsmeðferð og lagaheimildir samkvæmt lögum nr. 49/1997
type: CreativeWork
description: Markmið ritgerðarinnar er að greina lagagrundvöll, stjórnsýslureglur og réttaráhrif uppkaupa fasteigna í kjölfar náttúruhamfara á Íslandi, samkvæmt lögum nr. 49/1997 um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Kveikjan að ritgerðinni var framkvæmd uppkaupa eftir skriðuföllin á Seyðisfirði þann 18. desember 2020. Á síðustu áratugum urðu miklar náttúruhamfarir á Íslandi á Vestfjörðum 1994 - 1995, skriðuföllin á Seyðisfirði árið 2020 og jarðhræringarnar í Grindavík frá árinu 2023 sem ekki sér fyrir endann á, en í kjölfar þeirra voru sett sérstök lög nr. 16/2024 um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík. Rannsóknin leggur áherslu á tvo meginþætti, annars vegar hvaða lagaheimildir og stjórnsýslureglur gilda um uppkaupaferli samkvæmt 11. gr. laga nr. 49/1997 og hins vegar hversu samræmdrar eða ósamræmdrar verndar fasteignaeigendur njóta eftir ólíkum svæðum á grundvelli laga. Niðurstöður sýna að lagaheimildir og framkvæmd um uppkaup fasteigna vegna náttúruvár er ósamræmd og í veigamiklum atriðum ófyrirsjáanleg. Af dómum Héraðsdóms Vestfjarða, sem ekki var áfrýjað til Hæstaréttar, má leiða fordæmi um túlkun á kröfunni um „fullt verð“ samkvæmt 72. gr. stjskr., þar sem staðfest var að bætur verði að endurspegla raunverulegan kostnað við að koma eiganda í sambærilega stöðu og fyrir hamfarir. Heildarniðurstaðan er sú að misræmi er milli heimildarákvæða laga nr. 49/1997 og skylduákvæðis laga nr. 16/2024 sem leiðir til lagalegs ójafnræðis. Því er brýnt að endurskoða réttarreglur um náttúruhamfarir til að tryggja jafnræði, fyrirsjáanleika og vernd eignarréttar óháð búsetu eða tegund náttúruvár.
abstract: Markmið ritgerðarinnar er að greina lagagrundvöll, stjórnsýslureglur og réttaráhrif uppkaupa fasteigna í kjölfar náttúruhamfara á Íslandi, samkvæmt lögum nr. 49/1997 um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Kveikjan að ritgerðinni var framkvæmd uppkaupa eftir skriðuföllin á Seyðisfirði þann 18. desember 2020. Á síðustu áratugum urðu miklar náttúruhamfarir á Íslandi á Vestfjörðum 1994 - 1995, skriðuföllin á Seyðisfirði árið 2020 og jarðhræringarnar í Grindavík frá árinu 2023 sem ekki sér fyrir endann á, en í kjölfar þeirra voru sett sérstök lög nr. 16/2024 um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík. Rannsóknin leggur áherslu á tvo meginþætti, annars vegar hvaða lagaheimildir og stjórnsýslureglur gilda um uppkaupaferli samkvæmt 11. gr. laga nr. 49/1997 og hins vegar hversu samræmdrar eða ósamræmdrar verndar fasteignaeigendur njóta eftir ólíkum svæðum á grundvelli laga. Niðurstöður sýna að lagaheimildir og framkvæmd um uppkaup fasteigna vegna náttúruvár er ósamræmd og í veigamiklum atriðum ófyrirsjáanleg. Af dómum Héraðsdóms Vestfjarða, sem ekki var áfrýjað til Hæstaréttar, má leiða fordæmi um túlkun á kröfunni um „fullt verð“ samkvæmt 72. gr. stjskr., þar sem staðfest var að bætur verði að endurspegla raunverulegan kostnað við að koma eiganda í sambærilega stöðu og fyrir hamfarir. Heildarniðurstaðan er sú að misræmi er milli heimildarákvæða laga nr. 49/1997 og skylduákvæðis laga nr. 16/2024 sem leiðir til lagalegs ójafnræðis. Því er brýnt að endurskoða réttarreglur um náttúruhamfarir til að tryggja jafnræði, fyrirsjáanleika og vernd eignarréttar óháð búsetu eða tegund náttúruvár.
author: Eygló Björg Jóhannsdóttir 1974-
language: is
keywords: Eignarréttur, Náttúruhamfarir, Fasteignir
date published: 2026-02-14T16:11:04Z
date modified: 2026-07-27T18:56:05Z
provider: Bifröst University
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: Bifröst University

PropertyValue
property ID: Handle
value: https://hdl.handle.net/1946/52129