Greiðslubyrðarhlutfall Seðlabanka Íslands og lántakendur íbúðalána
Með þessari rannsókn er leitast eftir því að svara rannsóknarspurningunni: „Hvernig hefur greiðslubyrðarhlutfall Seðlabanka Íslands áhrif á lántakendur íbúðalána hjá Landsbankanum?“. Þar sem vaxtaumhverfi er mjög sveiflukennt á Íslandi eru stýrivextir einnig skoðaðir þar sem hærri stýrivextir benda til hærri greiðslubyrðar íbúðalána og þar með hærra greiðslubyrðarhlutfalls lántakenda. Þá er einnig reynt að halda föstu fyrir áhrifum af öðrum mikilvægum breytum sem geta haft áhrif á hlutfallið eins og ráðstöfunartekjur lántakenda sem verða uppreiknaðar út frá launavísitölu en lánsfjárhæðir verða einnig uppreiknaðar út frá vísitölu íbúðaverðs. Þetta er gert til að reyna að meta með markvissari hætti hvort reglurnar hafi raunverulega áhrif á lántakendur. Markmiðið er að skoða hver munurinn er á milli tímabila fyrir og eftir 1. desember 2021, þegar reglur Seðlabanka Íslands um greiðslubyrðarhlutfall voru fyrst settar á hér á landi. Framkvæmdir eru tölfræðilegir útreikningar til þess að svara rannsóknarspurningunni þar sem núlltilgátur eru lagðar fram, en reiknað p-gildi segir til um hvort útreikningar eru tölfræðilega marktækir. Niðurstöður gefa til kynna að erfiðara getur verið fyrir lántakendur að uppfylla kröfur til þess að fá umsókn um íbúðalán samþykkta og fleiri lánsumsóknum því hafnað. Áhrifin eru enn meiri vegna hækkunar stýrivaxta þar sem meðal greiðslubyrðarhlutfall lántakenda hækkar samhliða þar til ákveðnum þolmörkum virðist vera náð og lántakendur sækja meira í verðtryggð íbúðalán til að létta á greiðslubyrði. Þó virðast áhrifin vera minni á tekjuhærri hópa heldur en þá tekjulægri. Rannsóknarefnið er mjög viðamikið og hefur ekki mikið verið rannsakað hér á landi svo leitast verður einnig eftir því að svara fjórum undirspurningum þar sem áhrif eru skoðuð sérstaklega á fyrstu kaupendur, á alla lántakendur ef hámark greiðslubyrðarhlutfalls væri lægra ásamt áhrifum á lántakendur ef miðað er við breytilega vexti sem voru í gildi í lok september 2023 og áhrif ef lágmarksvextir samkvæmt reglum Seðlabanka Íslands væru hærri.
Fjármálahagfræði, Lánamál, Tekjur, Fasteignamarkaður, Fasteignaviðskipti
Networked Digital Library of Theses and Dissertations