{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5401860"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5401860","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Συνδυασμός λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS): Συστηματική ανασκόπηση και μετά-ανάλυση / Combination of letrozole and clomiphene citrate versus letrozole monotherapy in inducing ovulation in women with polycystic ovary syndrome (PCOS): A systematic review and meta-analysis","abstract":"Υπόβαθρο: Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μια διαταραχή που επηρεάζει το 4-20% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από ανωορρηξία, υπερανδρογονισμό και μεταβολικές διαταραχές. Η πρόκληση ωορρηξίας αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης της υπογονιμότητας σε γυναίκες με το εν λόγω σύνδρομο. Παραδοσιακά, η κιτρική κλομιαφαίνη χρησιμοποιείται ως θεραπεία πρώτης γραμμής, αλλά η λετροζόλη (αναστολέας αρωματάσης) έχει αναδειχθεί ως πιο αποτελεσματική σε ποσοστά ωορρηξίας και εγκυμοσύνης. Ωστόσο, παραμένει αδιευκρίνιστο εάν ο συνδυασμός των δύο προσφέρει επιπλέον οφέλη σε σχέση με τη μονοθεραπεία λετροζόλης. Σκοπός: Η μελέτη αποσκοπούσε στη σύγκριση της αποτελεσματικότητα της συνδυασμένης θεραπείας λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι της μονοθεραπείας λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μεθοδολογία: Η παρούσα μελέτη αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 6 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών. Εντάχθηκαν έρευνες στις οποίες μελετήθηκε η συνδυαστική θεραπεία με λετροζόλη και κιτρική κλομιαφαίνη έναντι της μονοθεραπείας με λετροζόλη. Η κύρια έκβαση ήταν η ωοθυλακιορρηξία, με δευτερεύουσες τις εγκυμοσύνες, τις αποβολές και τις παρενέργειες. Η ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2. Επειδή αναμενόταν ετερογένεια μεταξύ των μελετών (ως προς τα χαρακτηριστικά των πληθυσμών, τις μεθόδους χορήγησης και την αξιολόγηση των εκβάσεων), εφαρμόστηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random-effects model). Αποτελέσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης αύξησε σημαντικά τα ποσοστά ωορρηξίας (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), με μέτρια ετερογένεια (I² = 58.3%). Όμως, μέσω της ανάλυσης των δεδομένων στο πλαίσιο της συστηματικής ανασκόπησης δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στους τοκετούς και τις εγκυμοσύνες. Οι παρενέργειες για τις δύο ομάδες ήταν παρόμοιες (κυρίως ήπιες, όπως κεφαλαλγία και ναυτία). Το συστηματικό σφάλμα ήταν υψηλό για δύο μελέτες, μέτριο για τρεις και χαμηλό για μία. Συμπεράσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης βελτιώνει τα ποσοστά ωορρηξίας σε σχέση με τη μονοθεραπεία με λετροζόλη, αλλά χωρίς να μεταφράζεται σε αυξημένα ποσοστά εγκυμοσύνης. Η λετροζόλη μόνη παραμένει θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης μπορεί να εξεταστεί σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη μονοθεραπεία. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες με μεγαλύτερα δείγματα και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση για την κατάληξη σε μια ασφαλέστερη συμπερασματολογία.","abstract_html":"Υπόβαθρο: Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μια διαταραχή που επηρεάζει το 4-20% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από ανωορρηξία, υπερανδρογονισμό και μεταβολικές διαταραχές. Η πρόκληση ωορρηξίας αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης της υπογονιμότητας σε γυναίκες με το εν λόγω σύνδρομο. Παραδοσιακά, η κιτρική κλομιαφαίνη χρησιμοποιείται ως θεραπεία πρώτης γραμμής, αλλά η λετροζόλη (αναστολέας αρωματάσης) έχει αναδειχθεί ως πιο αποτελεσματική σε ποσοστά ωορρηξίας και εγκυμοσύνης. Ωστόσο, παραμένει αδιευκρίνιστο εάν ο συνδυασμός των δύο προσφέρει επιπλέον οφέλη σε σχέση με τη μονοθεραπεία λετροζόλης. Σκοπός: Η μελέτη αποσκοπούσε στη σύγκριση της αποτελεσματικότητα της συνδυασμένης θεραπείας λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι της μονοθεραπείας λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μεθοδολογία: Η παρούσα μελέτη αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 6 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών. Εντάχθηκαν έρευνες στις οποίες μελετήθηκε η συνδυαστική θεραπεία με λετροζόλη και κιτρική κλομιαφαίνη έναντι της μονοθεραπείας με λετροζόλη. Η κύρια έκβαση ήταν η ωοθυλακιορρηξία, με δευτερεύουσες τις εγκυμοσύνες, τις αποβολές και τις παρενέργειες. Η ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2. Επειδή αναμενόταν ετερογένεια μεταξύ των μελετών (ως προς τα χαρακτηριστικά των πληθυσμών, τις μεθόδους χορήγησης και την αξιολόγηση των εκβάσεων), εφαρμόστηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random-effects model). Αποτελέσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης αύξησε σημαντικά τα ποσοστά ωορρηξίας (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), με μέτρια ετερογένεια (I² = 58.3%). Όμως, μέσω της ανάλυσης των δεδομένων στο πλαίσιο της συστηματικής ανασκόπησης δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στους τοκετούς και τις εγκυμοσύνες. Οι παρενέργειες για τις δύο ομάδες ήταν παρόμοιες (κυρίως ήπιες, όπως κεφαλαλγία και ναυτία). Το συστηματικό σφάλμα ήταν υψηλό για δύο μελέτες, μέτριο για τρεις και χαμηλό για μία. Συμπεράσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης βελτιώνει τα ποσοστά ωορρηξίας σε σχέση με τη μονοθεραπεία με λετροζόλη, αλλά χωρίς να μεταφράζεται σε αυξημένα ποσοστά εγκυμοσύνης. Η λετροζόλη μόνη παραμένει θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης μπορεί να εξεταστεί σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη μονοθεραπεία. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες με μεγαλύτερα δείγματα και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση για την κατάληξη σε μια ασφαλέστερη συμπερασματολογία.","abstract_has_math":false,"creators":["Λερούτσος Αλέξανδρος","Leroutsos Alexandros"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-07-24T01:02:30Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5401860"],"render_values":[{"text":"uoadl:5401860","href":null,"code":true}]}]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5401860","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Λερούτσος Αλέξανδρος","Leroutsos Alexandros"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5401860","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5401860"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Υπόβαθρο: Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μια διαταραχή που επηρεάζει το 4-20% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από ανωορρηξία, υπερανδρογονισμό και μεταβολικές διαταραχές. Η πρόκληση ωορρηξίας αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης της υπογονιμότητας σε γυναίκες με το εν λόγω σύνδρομο. Παραδοσιακά, η κιτρική κλομιαφαίνη χρησιμοποιείται ως θεραπεία πρώτης γραμμής, αλλά η λετροζόλη (αναστολέας αρωματάσης) έχει αναδειχθεί ως πιο αποτελεσματική σε ποσοστά ωορρηξίας και εγκυμοσύνης. Ωστόσο, παραμένει αδιευκρίνιστο εάν ο συνδυασμός των δύο προσφέρει επιπλέον οφέλη σε σχέση με τη μονοθεραπεία λετροζόλης. Σκοπός: Η μελέτη αποσκοπούσε στη σύγκριση της αποτελεσματικότητα της συνδυασμένης θεραπείας λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι της μονοθεραπείας λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μεθοδολογία: Η παρούσα μελέτη αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 6 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών. Εντάχθηκαν έρευνες στις οποίες μελετήθηκε η συνδυαστική θεραπεία με λετροζόλη και κιτρική κλομιαφαίνη έναντι της μονοθεραπείας με λετροζόλη. Η κύρια έκβαση ήταν η ωοθυλακιορρηξία, με δευτερεύουσες τις εγκυμοσύνες, τις αποβολές και τις παρενέργειες. Η ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2. Επειδή αναμενόταν ετερογένεια μεταξύ των μελετών (ως προς τα χαρακτηριστικά των πληθυσμών, τις μεθόδους χορήγησης και την αξιολόγηση των εκβάσεων), εφαρμόστηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random-effects model). Αποτελέσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης αύξησε σημαντικά τα ποσοστά ωορρηξίας (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), με μέτρια ετερογένεια (I² = 58.3%). Όμως, μέσω της ανάλυσης των δεδομένων στο πλαίσιο της συστηματικής ανασκόπησης δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στους τοκετούς και τις εγκυμοσύνες. Οι παρενέργειες για τις δύο ομάδες ήταν παρόμοιες (κυρίως ήπιες, όπως κεφαλαλγία και ναυτία). Το συστηματικό σφάλμα ήταν υψηλό για δύο μελέτες, μέτριο για τρεις και χαμηλό για μία. Συμπεράσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης βελτιώνει τα ποσοστά ωορρηξίας σε σχέση με τη μονοθεραπεία με λετροζόλη, αλλά χωρίς να μεταφράζεται σε αυξημένα ποσοστά εγκυμοσύνης. Η λετροζόλη μόνη παραμένει θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης μπορεί να εξεταστεί σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη μονοθεραπεία. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες με μεγαλύτερα δείγματα και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση για την κατάληξη σε μια ασφαλέστερη συμπερασματολογία.","Background: Polycystic ovary syndrome is a disorder affecting 4–20% of women of reproductive age and is characterized by anovulation, hyperandrogenism, and metabolic disturbances. Ovulation induction is a key aspect in managing infertility in women affected by the syndrome. Traditionally, clomiphene citrate has been used as the first-line treatment, but letrozole (an aromatase inhibitor) has emerged as more effective in terms of ovulation and pregnancy rates. However, it remains unclear whether the combination therapy letrozole and clomiphene provides additional benefits compared to letrozole monotherapy. Objective: This study aimed to compare the effectiveness of the combination therapy letrozole and clomiphene versus letrozole monotherapy in inducing ovulation in women with polycystic ovary syndrome. Methodology: This was a systematic review and meta-analysis of six randomized controlled trials. Studies were included if they examined the combination therapy letrozole and clomiphene versus monotherapy. The primary outcome was ovulation, with secondary outcomes including pregnancy, miscarriage, and adverse effects. Study quality was assessed using the Risk of Bias 2 tool. Because heterogeneity was expected between studies (in terms of population characteristics, methods of administration, and outcome assessment), a random-effects model was applied. Results: The combination therapy letrozole and clomiphene significantly increased ovulation rates (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), with moderate heterogeneity (I² = 58.3%). However, no significant differences were found between groups regarding pregnancies and live births. Side effects were similar across both groups (mainly mild, such as headache and nausea). Overall risk of bias was high in two studies, moderate in three, and low in one. Conclusions: The combination therapy letrozole and clomiphene improves ovulation rates compared to letrozole monotherapy but does not lead to higher pregnancy rates. Letrozole alone remains the first-line treatment, while the combination therapy letrozole and clomiphene may be considered for cases resistant to monotherapy. Further studies with larger sample sizes and long-term follow-up are needed for more definitive conclusions."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Συνδυασμός λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS): Συστηματική ανασκόπηση και μετά-ανάλυση / Combination of letrozole and clomiphene citrate versus letrozole monotherapy in inducing ovulation in women with polycystic ovary syndrome (PCOS): A systematic review and meta-analysis"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Λερούτσος Αλέξανδρος","Leroutsos Alexandros"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Υπόβαθρο: Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μια διαταραχή που επηρεάζει το 4-20% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από ανωορρηξία, υπερανδρογονισμό και μεταβολικές διαταραχές. Η πρόκληση ωορρηξίας αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης της υπογονιμότητας σε γυναίκες με το εν λόγω σύνδρομο. Παραδοσιακά, η κιτρική κλομιαφαίνη χρησιμοποιείται ως θεραπεία πρώτης γραμμής, αλλά η λετροζόλη (αναστολέας αρωματάσης) έχει αναδειχθεί ως πιο αποτελεσματική σε ποσοστά ωορρηξίας και εγκυμοσύνης. Ωστόσο, παραμένει αδιευκρίνιστο εάν ο συνδυασμός των δύο προσφέρει επιπλέον οφέλη σε σχέση με τη μονοθεραπεία λετροζόλης. Σκοπός: Η μελέτη αποσκοπούσε στη σύγκριση της αποτελεσματικότητα της συνδυασμένης θεραπείας λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι της μονοθεραπείας λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μεθοδολογία: Η παρούσα μελέτη αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 6 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών. Εντάχθηκαν έρευνες στις οποίες μελετήθηκε η συνδυαστική θεραπεία με λετροζόλη και κιτρική κλομιαφαίνη έναντι της μονοθεραπείας με λετροζόλη. Η κύρια έκβαση ήταν η ωοθυλακιορρηξία, με δευτερεύουσες τις εγκυμοσύνες, τις αποβολές και τις παρενέργειες. Η ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο Risk of Bias 2. Επειδή αναμενόταν ετερογένεια μεταξύ των μελετών (ως προς τα χαρακτηριστικά των πληθυσμών, τις μεθόδους χορήγησης και την αξιολόγηση των εκβάσεων), εφαρμόστηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (random-effects model). Αποτελέσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης αύξησε σημαντικά τα ποσοστά ωορρηξίας (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), με μέτρια ετερογένεια (I² = 58.3%). Όμως, μέσω της ανάλυσης των δεδομένων στο πλαίσιο της συστηματικής ανασκόπησης δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στους τοκετούς και τις εγκυμοσύνες. Οι παρενέργειες για τις δύο ομάδες ήταν παρόμοιες (κυρίως ήπιες, όπως κεφαλαλγία και ναυτία). Το συστηματικό σφάλμα ήταν υψηλό για δύο μελέτες, μέτριο για τρεις και χαμηλό για μία. Συμπεράσματα: Η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης βελτιώνει τα ποσοστά ωορρηξίας σε σχέση με τη μονοθεραπεία με λετροζόλη, αλλά χωρίς να μεταφράζεται σε αυξημένα ποσοστά εγκυμοσύνης. Η λετροζόλη μόνη παραμένει θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ η συνδυαστική θεραπεία λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης μπορεί να εξεταστεί σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη μονοθεραπεία. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες με μεγαλύτερα δείγματα και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση για την κατάληξη σε μια ασφαλέστερη συμπερασματολογία.","Background: Polycystic ovary syndrome is a disorder affecting 4–20% of women of reproductive age and is characterized by anovulation, hyperandrogenism, and metabolic disturbances. Ovulation induction is a key aspect in managing infertility in women affected by the syndrome. Traditionally, clomiphene citrate has been used as the first-line treatment, but letrozole (an aromatase inhibitor) has emerged as more effective in terms of ovulation and pregnancy rates. However, it remains unclear whether the combination therapy letrozole and clomiphene provides additional benefits compared to letrozole monotherapy. Objective: This study aimed to compare the effectiveness of the combination therapy letrozole and clomiphene versus letrozole monotherapy in inducing ovulation in women with polycystic ovary syndrome. Methodology: This was a systematic review and meta-analysis of six randomized controlled trials. Studies were included if they examined the combination therapy letrozole and clomiphene versus monotherapy. The primary outcome was ovulation, with secondary outcomes including pregnancy, miscarriage, and adverse effects. Study quality was assessed using the Risk of Bias 2 tool. Because heterogeneity was expected between studies (in terms of population characteristics, methods of administration, and outcome assessment), a random-effects model was applied. Results: The combination therapy letrozole and clomiphene significantly increased ovulation rates (RR: 1.16, 95% CI: 1.01–1.34, p < 0.05), with moderate heterogeneity (I² = 58.3%). However, no significant differences were found between groups regarding pregnancies and live births. Side effects were similar across both groups (mainly mild, such as headache and nausea). Overall risk of bias was high in two studies, moderate in three, and low in one. Conclusions: The combination therapy letrozole and clomiphene improves ovulation rates compared to letrozole monotherapy but does not lead to higher pregnancy rates. Letrozole alone remains the first-line treatment, while the combination therapy letrozole and clomiphene may be considered for cases resistant to monotherapy. Further studies with larger sample sizes and long-term follow-up are needed for more definitive conclusions."],"dc:identifier":["uoadl:5401860","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5401860"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Συνδυασμός λετροζόλης και κιτρικής κλομιαφαίνης έναντι λετροζόλης στην πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS): Συστηματική ανασκόπηση και μετά-ανάλυση / Combination of letrozole and clomiphene citrate versus letrozole monotherapy in inducing ovulation in women with polycystic ovary syndrome (PCOS): A systematic review and meta-analysis"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-07-24T01:02:30Z"}