{"id":{"repo_id":"athens","oai_identifier":"oai:lib.uoa.gr:uoadl:5358878"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/athens/oai:lib.uoa.gr:uoadl:5358878","repository":{"repo_id":"athens","name":"National and Kapodistrian University of Athens","base_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/frontend/oaipmh"},"display":{"title":"Εμβάλωμα αίματος (blood patch) σε αυτόματη και ατυχηματική τρώση σκληράς μήνιγγας","abstract":"Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε μία βιβλιογραφική αφηγηματική ανασκόπηση σχετικά την αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας μετά από ατυχηματική τρώση καθώς και αυτής που εμφανίζεται σε περιπτώσεις αυτόματης ρήξης σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή επισκληρίδιου εμβαλώματος αίματος (epidural blood patch). Επιπροσθέτως γίνεται αναφορά και σε νεότερες τεχνικές που αρχίζουν να εφαρμόζονται στους ασθενείς, λιγότερο επεμβατικές από το epidural blood patch. Εν τέλει, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις περιπτώσεις εφαρμογής epidural blood patch σε ασθενείς με ενεργό λοίμωξη covid-19, σχετικά με την ασφάλεια της εν λόγω τεχνικής. Η περιοχική αναισθησία μετρά πάνω από 100 χρόνια εφαρμογής, με πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια την εφαρμογή ραχιαίας αναισθησίας σε ανθρώπους από τον August Bier, το 1898, χρησιμοποιώντας το τοπικό αναισθητικό κοκαΐνη. Οσφυϊκή επισκληρίδιος αναισθησία στους ανθρώπους περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1921 από τον Pagés. Έκτοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, σε συνδυασμό με την εξέλιξη στον τομέα των τοπικών αναισθητικών, την ανακάλυψη και χρήση της ειδικής βελόνας Tuohy για τον εντοπισμό του επισκληρίδιου χώρου, σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη χρήση της επισκληριδίου τεχνικής. Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε, περί το 1972, η εντόπιση οπιούχων υποδοχέων στον επισκληρίδιο χώρο γεγονός που οδήγησε στη χρήση οπιοειδών επισκληριδίως ως μέσο αναλγησίας. Πλέον η επισκληρίδιος χρησιμοποιείται ευρέως ως μία τεχνική κεντρικού νευραξονικού αποκλεισμού με πολλές εφαρμογές είτε ως μοναδική τεχνική αναισθησίας (επεμβάσεις κάτω άκρων, λεκάνης, περινέου, κάτω κοιλιακής χώρας), είτε ως τεχνική αναλγησίας (θωρακικές επεμβάσεις/ τραύμα θώρακα/ στέρνου/ κατάγματα πλευρών, επεμβάσεις κοιλιακής χώρας) είτε ως συνδυασμός αναισθησίας/ αναλγησίας (ορθοπαιδικές επεμβάσεις γόνατος/ισχίου, ανώδυνος τοκετός, καισαρική τομή). Παρά την επιτυχία που έχει γνωρίσει τις τελευταίες δεκαετίες, η επισκληρίδιος δεν στερείται επιπλοκών, κάποιες μάλιστα από τις οποίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Η κεφαλαλγία λόγω τρώσης σκληράς μήνιγγας (Post-dural Puncture Headache – PDPH) είναι μία εκ των σχετικά συχνών, με την οποία μάλιστα θα ασχοληθούμε επισταμένα στην παρούσα εργασία. Λοιπές επιπλοκές μπορεί να είναι επισκληρίδιο αιμάτωμα, επισκληρίδιο απόστημα, μηνιγγίτιδα, νευρολογικές διαταραχές όπως δυσαισθησία, αιμωδίες, αδυναμία κάτω άκρων και σπανιότερα όψιμο αιμάτωμα εγκεφάλου, πνευμοεγκέφαλος. Η κεφαλαλγία λόγω ατυχηματικής τρώσης σκληράς μήνιγγας (PDPH) είναι μία κλινική οντότητα, που σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς ταξινόμησης Διαταραχών Κεφαλαλγίας, αποτελεί έναν ιδιαίτερο τύπο πονοκεφάλου ο οποίος αναπτύσσεται έως και πέντε μέρες μετά την τρώση της σκληράς μήνιγγας, έχει κατανομή κυρίως ινιακά με επέκταση μετωπιαία, επιδεινώνεται σε όρθια θέση και βελτιώνεται με την κατάκλιση. Παράλληλα μπορεί να συνοδεύεται από αυχενική δυσκαμψία, εμβοές, φωτοφοβία και ναυτία. Η PDPH μπορεί να παρουσιαστεί και μετά από παρακέντηση της σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή ραχιαίας τεχνικής είτε στα πλαίσια αναισθησίας είτε στα πλαίσια οσφυονωτιαίας παρακέντησης (ΟΝΠ) για διαγνωστικούς λόγους. Πέραν της εμφάνισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας όταν υπάρχει τρώση της σκληράς μήνιγγας, περιγράφεται επίσης στα πλαίσια του συνδρόμου αυτόματης ενδοκράνιας υπότασης (Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome – SIH). Πρόκειται για ένα σπάνια σύνδρομο με σήμα κατατεθέν την οξεία ορθοστατική κεφαλαλγία σε συνδυασμό πολλές φορές με αυχενικό άλγος/ δυσκαμψία, φωτοφοβία, εμβοές, ναυτία. Αν και τα σαφή αίτια του συνδρόμου παραμένουν απροσδιόριστα, πιστεύεται ότι σχετίζεται με διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) είτε μετά από νευροχειρουργική επέμβαση είτε μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας ή/και με χαμηλή πίεση ΕΝΥ. Η μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης και η αξονική τομογραφική μυελογραφία βοηθούν σημαντικά στην ανάδειξη πιθανής βλάβης και εκροής ΕΝΥ σε περιπτώσεις ασθενών με την εν λόγω κλινική εικόνα. Ο συγκεκριμένος τύπος κεφαλαλγίας είτε στα πλαίσια PDPH είτε στα πλαίσια SIH συνδρόμου, περιγράφεται από τους ασθενείς ιδιαίτερα οξύς και δυσβάσταχτος, καθιστώντας τους μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά τους. Ως εκ τούτο η αντιμετώπιση του και η ύφεση των συμπτωμάτων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η αρχική θεραπευτική προσέγγιση αφορά μία σειρά συντηρητικών μέτρων στα οποία περιλαμβάνονται κατάκλιση, ενυδάτωση, κατανάλωση καφεΐνης, παυσίπονα όπως παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και υδροκορτιζόνη. Το gold standard της αντιμετώπισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας είναι το επισκληρίδιο εμβάλωμα αίματος. Η τεχνική αφορά τη διενέργεια επισκληριδίου και την έγχυση στον επισκληρίδιο χώρο μικρής ποσότητας αυτόλογου αίματος για να σταματήσει η διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Χαρακτηριστικό της επιτυχίας αυτής της τεχνικής είναι η άμεση ανακούφιση από τον πόνο των ασθενών κατά τη διάρκεια έγχυσης του αίματος. Τα τελευταία χρόνια αρκετές μελέτες κατευθύνονται σε λιγότερο επεμβατικές τεχνικές. Πιο συγκεκριμένα η διήθηση του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου και η διήθηση του μείζονος ινιακού νεύρου (μονομερώς ή/και άμφω) δείχνουν να έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Παρ ’όλα αυτά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες έως ότου συμπεριληφθούν στη φαρέτρα αντιμετώπισης της PDPH και της κεφαλαλγίας μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας. Εν τέλει, ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στις περιπτώσεις εκείνες με ασθενείς που παρουσιάζουν τον συγκεκριμένο τύπο κεφαλαλγίας και έχουν ενεργό λοίμωξη covid-19. Δύο από τους βασικότερους προβληματισμούς όσον αφορά την ασφάλεια για τη διενέργεια epidural blood patch αποτελούν αφενός μεν η πιθανότητα μεταφοράς ιικού φορτίου με το αυτόλογο αίμα ικανού να προκαλέσει λοίμωξη στο ΚΝΣ, αφετέρου δε εάν η λήψη αντιπηκτικών λόγω της υπερπηκτικότητας που απαντάται σε τέτοιους ασθενείς είναι ικανή να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως επισκληρίδιο αιμάτωμα.","abstract_html":"Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε μία βιβλιογραφική αφηγηματική ανασκόπηση σχετικά την αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας μετά από ατυχηματική τρώση καθώς και αυτής που εμφανίζεται σε περιπτώσεις αυτόματης ρήξης σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή επισκληρίδιου εμβαλώματος αίματος (epidural blood patch). Επιπροσθέτως γίνεται αναφορά και σε νεότερες τεχνικές που αρχίζουν να εφαρμόζονται στους ασθενείς, λιγότερο επεμβατικές από το epidural blood patch. Εν τέλει, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις περιπτώσεις εφαρμογής epidural blood patch σε ασθενείς με ενεργό λοίμωξη covid-19, σχετικά με την ασφάλεια της εν λόγω τεχνικής. Η περιοχική αναισθησία μετρά πάνω από 100 χρόνια εφαρμογής, με πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια την εφαρμογή ραχιαίας αναισθησίας σε ανθρώπους από τον August Bier, το 1898, χρησιμοποιώντας το τοπικό αναισθητικό κοκαΐνη. Οσφυϊκή επισκληρίδιος αναισθησία στους ανθρώπους περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1921 από τον Pagés. Έκτοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, σε συνδυασμό με την εξέλιξη στον τομέα των τοπικών αναισθητικών, την ανακάλυψη και χρήση της ειδικής βελόνας Tuohy για τον εντοπισμό του επισκληρίδιου χώρου, σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη χρήση της επισκληριδίου τεχνικής. Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε, περί το 1972, η εντόπιση οπιούχων υποδοχέων στον επισκληρίδιο χώρο γεγονός που οδήγησε στη χρήση οπιοειδών επισκληριδίως ως μέσο αναλγησίας. Πλέον η επισκληρίδιος χρησιμοποιείται ευρέως ως μία τεχνική κεντρικού νευραξονικού αποκλεισμού με πολλές εφαρμογές είτε ως μοναδική τεχνική αναισθησίας (επεμβάσεις κάτω άκρων, λεκάνης, περινέου, κάτω κοιλιακής χώρας), είτε ως τεχνική αναλγησίας (θωρακικές επεμβάσεις/ τραύμα θώρακα/ στέρνου/ κατάγματα πλευρών, επεμβάσεις κοιλιακής χώρας) είτε ως συνδυασμός αναισθησίας/ αναλγησίας (ορθοπαιδικές επεμβάσεις γόνατος/ισχίου, ανώδυνος τοκετός, καισαρική τομή). Παρά την επιτυχία που έχει γνωρίσει τις τελευταίες δεκαετίες, η επισκληρίδιος δεν στερείται επιπλοκών, κάποιες μάλιστα από τις οποίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Η κεφαλαλγία λόγω τρώσης σκληράς μήνιγγας (Post-dural Puncture Headache – PDPH) είναι μία εκ των σχετικά συχνών, με την οποία μάλιστα θα ασχοληθούμε επισταμένα στην παρούσα εργασία. Λοιπές επιπλοκές μπορεί να είναι επισκληρίδιο αιμάτωμα, επισκληρίδιο απόστημα, μηνιγγίτιδα, νευρολογικές διαταραχές όπως δυσαισθησία, αιμωδίες, αδυναμία κάτω άκρων και σπανιότερα όψιμο αιμάτωμα εγκεφάλου, πνευμοεγκέφαλος. Η κεφαλαλγία λόγω ατυχηματικής τρώσης σκληράς μήνιγγας (PDPH) είναι μία κλινική οντότητα, που σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς ταξινόμησης Διαταραχών Κεφαλαλγίας, αποτελεί έναν ιδιαίτερο τύπο πονοκεφάλου ο οποίος αναπτύσσεται έως και πέντε μέρες μετά την τρώση της σκληράς μήνιγγας, έχει κατανομή κυρίως ινιακά με επέκταση μετωπιαία, επιδεινώνεται σε όρθια θέση και βελτιώνεται με την κατάκλιση. Παράλληλα μπορεί να συνοδεύεται από αυχενική δυσκαμψία, εμβοές, φωτοφοβία και ναυτία. Η PDPH μπορεί να παρουσιαστεί και μετά από παρακέντηση της σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή ραχιαίας τεχνικής είτε στα πλαίσια αναισθησίας είτε στα πλαίσια οσφυονωτιαίας παρακέντησης (ΟΝΠ) για διαγνωστικούς λόγους. Πέραν της εμφάνισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας όταν υπάρχει τρώση της σκληράς μήνιγγας, περιγράφεται επίσης στα πλαίσια του συνδρόμου αυτόματης ενδοκράνιας υπότασης (Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome – SIH). Πρόκειται για ένα σπάνια σύνδρομο με σήμα κατατεθέν την οξεία ορθοστατική κεφαλαλγία σε συνδυασμό πολλές φορές με αυχενικό άλγος/ δυσκαμψία, φωτοφοβία, εμβοές, ναυτία. Αν και τα σαφή αίτια του συνδρόμου παραμένουν απροσδιόριστα, πιστεύεται ότι σχετίζεται με διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) είτε μετά από νευροχειρουργική επέμβαση είτε μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας ή/και με χαμηλή πίεση ΕΝΥ. Η μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης και η αξονική τομογραφική μυελογραφία βοηθούν σημαντικά στην ανάδειξη πιθανής βλάβης και εκροής ΕΝΥ σε περιπτώσεις ασθενών με την εν λόγω κλινική εικόνα. Ο συγκεκριμένος τύπος κεφαλαλγίας είτε στα πλαίσια PDPH είτε στα πλαίσια SIH συνδρόμου, περιγράφεται από τους ασθενείς ιδιαίτερα οξύς και δυσβάσταχτος, καθιστώντας τους μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά τους. Ως εκ τούτο η αντιμετώπιση του και η ύφεση των συμπτωμάτων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η αρχική θεραπευτική προσέγγιση αφορά μία σειρά συντηρητικών μέτρων στα οποία περιλαμβάνονται κατάκλιση, ενυδάτωση, κατανάλωση καφεΐνης, παυσίπονα όπως παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και υδροκορτιζόνη. Το gold standard της αντιμετώπισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας είναι το επισκληρίδιο εμβάλωμα αίματος. Η τεχνική αφορά τη διενέργεια επισκληριδίου και την έγχυση στον επισκληρίδιο χώρο μικρής ποσότητας αυτόλογου αίματος για να σταματήσει η διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Χαρακτηριστικό της επιτυχίας αυτής της τεχνικής είναι η άμεση ανακούφιση από τον πόνο των ασθενών κατά τη διάρκεια έγχυσης του αίματος. Τα τελευταία χρόνια αρκετές μελέτες κατευθύνονται σε λιγότερο επεμβατικές τεχνικές. Πιο συγκεκριμένα η διήθηση του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου και η διήθηση του μείζονος ινιακού νεύρου (μονομερώς ή/και άμφω) δείχνουν να έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Παρ ’όλα αυτά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες έως ότου συμπεριληφθούν στη φαρέτρα αντιμετώπισης της PDPH και της κεφαλαλγίας μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας. Εν τέλει, ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στις περιπτώσεις εκείνες με ασθενείς που παρουσιάζουν τον συγκεκριμένο τύπο κεφαλαλγίας και έχουν ενεργό λοίμωξη covid-19. Δύο από τους βασικότερους προβληματισμούς όσον αφορά την ασφάλεια για τη διενέργεια epidural blood patch αποτελούν αφενός μεν η πιθανότητα μεταφοράς ιικού φορτίου με το αυτόλογο αίμα ικανού να προκαλέσει λοίμωξη στο ΚΝΣ, αφετέρου δε εάν η λήψη αντιπηκτικών λόγω της υπερπηκτικότητας που απαντάται σε τέτοιους ασθενείς είναι ικανή να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως επισκληρίδιο αιμάτωμα.","abstract_has_math":false,"creators":["Ξανθάκη Ιωάννα","Xanthaki Ioanna"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":[],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2026,"date_issued":"2026","date_published":"2026","updated_at":"2026-07-24T01:01:49Z","subjects":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"languages":["Ελληνικά","Greek"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5358878"],"render_values":[{"text":"uoadl:5358878","href":null,"code":true}]}]},"links":{"outbound_url":"https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5358878","outbound_label":"Repository record","outbound_source":"dc:identifier"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Ξανθάκη Ιωάννα","Xanthaki Ioanna"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date","label":"Dc Date","values":["2026"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language","label":"Dc Language","values":["Ελληνικά","Greek"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier","label":"Identifier","values":["uoadl:5358878","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5358878"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description","label":"Description","values":["Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε μία βιβλιογραφική αφηγηματική ανασκόπηση σχετικά την αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας μετά από ατυχηματική τρώση καθώς και αυτής που εμφανίζεται σε περιπτώσεις αυτόματης ρήξης σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή επισκληρίδιου εμβαλώματος αίματος (epidural blood patch). Επιπροσθέτως γίνεται αναφορά και σε νεότερες τεχνικές που αρχίζουν να εφαρμόζονται στους ασθενείς, λιγότερο επεμβατικές από το epidural blood patch. Εν τέλει, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις περιπτώσεις εφαρμογής epidural blood patch σε ασθενείς με ενεργό λοίμωξη covid-19, σχετικά με την ασφάλεια της εν λόγω τεχνικής. Η περιοχική αναισθησία μετρά πάνω από 100 χρόνια εφαρμογής, με πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια την εφαρμογή ραχιαίας αναισθησίας σε ανθρώπους από τον August Bier, το 1898, χρησιμοποιώντας το τοπικό αναισθητικό κοκαΐνη. Οσφυϊκή επισκληρίδιος αναισθησία στους ανθρώπους περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1921 από τον Pagés. Έκτοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, σε συνδυασμό με την εξέλιξη στον τομέα των τοπικών αναισθητικών, την ανακάλυψη και χρήση της ειδικής βελόνας Tuohy για τον εντοπισμό του επισκληρίδιου χώρου, σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη χρήση της επισκληριδίου τεχνικής. Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε, περί το 1972, η εντόπιση οπιούχων υποδοχέων στον επισκληρίδιο χώρο γεγονός που οδήγησε στη χρήση οπιοειδών επισκληριδίως ως μέσο αναλγησίας. Πλέον η επισκληρίδιος χρησιμοποιείται ευρέως ως μία τεχνική κεντρικού νευραξονικού αποκλεισμού με πολλές εφαρμογές είτε ως μοναδική τεχνική αναισθησίας (επεμβάσεις κάτω άκρων, λεκάνης, περινέου, κάτω κοιλιακής χώρας), είτε ως τεχνική αναλγησίας (θωρακικές επεμβάσεις/ τραύμα θώρακα/ στέρνου/ κατάγματα πλευρών, επεμβάσεις κοιλιακής χώρας) είτε ως συνδυασμός αναισθησίας/ αναλγησίας (ορθοπαιδικές επεμβάσεις γόνατος/ισχίου, ανώδυνος τοκετός, καισαρική τομή). Παρά την επιτυχία που έχει γνωρίσει τις τελευταίες δεκαετίες, η επισκληρίδιος δεν στερείται επιπλοκών, κάποιες μάλιστα από τις οποίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Η κεφαλαλγία λόγω τρώσης σκληράς μήνιγγας (Post-dural Puncture Headache – PDPH) είναι μία εκ των σχετικά συχνών, με την οποία μάλιστα θα ασχοληθούμε επισταμένα στην παρούσα εργασία. Λοιπές επιπλοκές μπορεί να είναι επισκληρίδιο αιμάτωμα, επισκληρίδιο απόστημα, μηνιγγίτιδα, νευρολογικές διαταραχές όπως δυσαισθησία, αιμωδίες, αδυναμία κάτω άκρων και σπανιότερα όψιμο αιμάτωμα εγκεφάλου, πνευμοεγκέφαλος. Η κεφαλαλγία λόγω ατυχηματικής τρώσης σκληράς μήνιγγας (PDPH) είναι μία κλινική οντότητα, που σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς ταξινόμησης Διαταραχών Κεφαλαλγίας, αποτελεί έναν ιδιαίτερο τύπο πονοκεφάλου ο οποίος αναπτύσσεται έως και πέντε μέρες μετά την τρώση της σκληράς μήνιγγας, έχει κατανομή κυρίως ινιακά με επέκταση μετωπιαία, επιδεινώνεται σε όρθια θέση και βελτιώνεται με την κατάκλιση. Παράλληλα μπορεί να συνοδεύεται από αυχενική δυσκαμψία, εμβοές, φωτοφοβία και ναυτία. Η PDPH μπορεί να παρουσιαστεί και μετά από παρακέντηση της σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή ραχιαίας τεχνικής είτε στα πλαίσια αναισθησίας είτε στα πλαίσια οσφυονωτιαίας παρακέντησης (ΟΝΠ) για διαγνωστικούς λόγους. Πέραν της εμφάνισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας όταν υπάρχει τρώση της σκληράς μήνιγγας, περιγράφεται επίσης στα πλαίσια του συνδρόμου αυτόματης ενδοκράνιας υπότασης (Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome – SIH). Πρόκειται για ένα σπάνια σύνδρομο με σήμα κατατεθέν την οξεία ορθοστατική κεφαλαλγία σε συνδυασμό πολλές φορές με αυχενικό άλγος/ δυσκαμψία, φωτοφοβία, εμβοές, ναυτία. Αν και τα σαφή αίτια του συνδρόμου παραμένουν απροσδιόριστα, πιστεύεται ότι σχετίζεται με διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) είτε μετά από νευροχειρουργική επέμβαση είτε μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας ή/και με χαμηλή πίεση ΕΝΥ. Η μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης και η αξονική τομογραφική μυελογραφία βοηθούν σημαντικά στην ανάδειξη πιθανής βλάβης και εκροής ΕΝΥ σε περιπτώσεις ασθενών με την εν λόγω κλινική εικόνα. Ο συγκεκριμένος τύπος κεφαλαλγίας είτε στα πλαίσια PDPH είτε στα πλαίσια SIH συνδρόμου, περιγράφεται από τους ασθενείς ιδιαίτερα οξύς και δυσβάσταχτος, καθιστώντας τους μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά τους. Ως εκ τούτο η αντιμετώπιση του και η ύφεση των συμπτωμάτων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η αρχική θεραπευτική προσέγγιση αφορά μία σειρά συντηρητικών μέτρων στα οποία περιλαμβάνονται κατάκλιση, ενυδάτωση, κατανάλωση καφεΐνης, παυσίπονα όπως παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και υδροκορτιζόνη. Το gold standard της αντιμετώπισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας είναι το επισκληρίδιο εμβάλωμα αίματος. Η τεχνική αφορά τη διενέργεια επισκληριδίου και την έγχυση στον επισκληρίδιο χώρο μικρής ποσότητας αυτόλογου αίματος για να σταματήσει η διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Χαρακτηριστικό της επιτυχίας αυτής της τεχνικής είναι η άμεση ανακούφιση από τον πόνο των ασθενών κατά τη διάρκεια έγχυσης του αίματος. Τα τελευταία χρόνια αρκετές μελέτες κατευθύνονται σε λιγότερο επεμβατικές τεχνικές. Πιο συγκεκριμένα η διήθηση του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου και η διήθηση του μείζονος ινιακού νεύρου (μονομερώς ή/και άμφω) δείχνουν να έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Παρ ’όλα αυτά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες έως ότου συμπεριληφθούν στη φαρέτρα αντιμετώπισης της PDPH και της κεφαλαλγίας μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας. Εν τέλει, ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στις περιπτώσεις εκείνες με ασθενείς που παρουσιάζουν τον συγκεκριμένο τύπο κεφαλαλγίας και έχουν ενεργό λοίμωξη covid-19. Δύο από τους βασικότερους προβληματισμούς όσον αφορά την ασφάλεια για τη διενέργεια epidural blood patch αποτελούν αφενός μεν η πιθανότητα μεταφοράς ιικού φορτίου με το αυτόλογο αίμα ικανού να προκαλέσει λοίμωξη στο ΚΝΣ, αφετέρου δε εάν η λήψη αντιπηκτικών λόγω της υπερπηκτικότητας που απαντάται σε τέτοιους ασθενείς είναι ικανή να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως επισκληρίδιο αιμάτωμα.","The purpose of this essay is to review the literature regarding the application of epidural blood patch after accidental dural puncture as well as in cases of spontaneous dural rupture. In addition, we are describing novel techniques, less invasive in comparison to the epidural blood patch, which are currently emerging into practice. Finally, we are referring to cases of epidural blood patch application in patients with active covid–19 infection, focusing on the safety of this technique. Regional anaesthesia has been in use for over 100 years. The first successful attempt of spinal anaesthesia in humans was made by August Bier in 1898, using the local anaesthetic cocaine. Lumbar epidural anaesthesia in humans was first described in 1921 by Pagés. Since then, throughout the 20th century great progress has been made in the use of the epidural technique in combination with the progress concerning the development of local anaesthetics and also the discovery of the special Tuohy needle which facilitates the location of the epidural space. In addition, the identification of opiate receptors in the epidural space around 1972 was an important milestone, which led to the use of epidural opioids for analgesia. Epidural nowadays is widely used as a central axonal blockade technique, as a single anaesthetic technique (lower limb, pelvic, perineal, lower abdominal operations), or as an analgesia technique (thoracic operations/chest/sternum trauma/rib fractures, operations abdomen) or as a combination of both (orthopaedic knee/hip operations, painless childbirth, caesarean section). Despite its success in recent decades, epidural is not without complications, some of which can be particularly serious. Post-dural puncture headache (PDPH) is one of the relatively frequent ones and it will be a central point of this paper. Other complications can be epidural hematoma, epidural abscess, meningitis, neurological disorders such as dysesthesia, numbness, weakness of lower limbs and rarely late brain hematoma, pneumoencephalus. Headache due to accidental dural puncture (PDPH) is a clinical entity that, according to the criteria of the International Classification of Headache Disorders, is a special type of headache that develops up to five days after the dura puncture, has a mainly occipital distribution with frontal extension, worsens upon standing and ameliorates upon lying down. At the same time, it can be accompanied by neck stiffness, tinnitus, photophobia and nausea. PDPH can also occur after practicing spinal technique either in the anaesthetic setting or in the lumbar puncture setting for diagnostic purposes. In addition to the appearance of this type of headache when there is dural puncture, it is also described in the context of Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome (SIH). This is a rare syndrome characterized by acute orthostatic headache often combined with neck pain/stiffness, photophobia, tinnitus and nausea. Although the exact aetiology of this syndrome remains unknown, it is thought to be related to cerebrospinal fluid (CSF) leakage either after neurosurgery or after spontaneous dural tear and/or low CSF pressure. Magnetic resonance imaging of the spine and computed tomographic myelography significantly help to highlight possible dural leak and CSF outflow in cases of patients with this clinical picture. This specific type of headache, either in PDPH or in SIH syndrome, is described by the patients as particularly acute and unbearable, making them unable to perform their daily tasks. It is therefore imperative to focus on effective treatment and remission of symptoms. The initial management approach involves a series of conservative measures including bed rest, hydration, augmented caffeine consumption, painkillers such as paracetamol and non-steroidal anti-inflammatory drugs and hydrocortisone. The gold standard treatment for this type of headache is the epidural blood patch. The technique involves performing an epidural and injecting a small amount of autologous blood into the epidural space to stop the leakage of cerebrospinal fluid. Characteristic of the success of this technique is the immediate relief from the patients' pain during blood infusion. In recent years, several studies have focused on less invasive techniques. These include sphenopalatine ganglion infiltration - SPGB and greater occipital nerve infiltration - GONB (unilaterally and/or bilaterally) which seem to have encouraging results. Nevertheless, further studies are needed before these can be considered for routine clinical practice when managing PDPH and headache after spontaneous dural rupture. Finally, special care is necessary in patients who present with this specific type of headache and have an active covid-19 infection. There are two main issues regarding the safety of the epidural blood patch. Firstly, consideration must be given to the possibility of carrying a viral load with the autologous blood, causing a CNS infection. Secondly, special care is necessary due to the use of anticoagulant therapy, because of the hypercoagulability state of these patients, which is capable of leading to further complications, such as epidural hematoma."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Εμβάλωμα αίματος (blood patch) σε αυτόματη και ατυχηματική τρώση σκληράς μήνιγγας"]}]}],"canonical_facts":{"dc:creator":["Ξανθάκη Ιωάννα","Xanthaki Ioanna"],"dc:date":["2026"],"dc:description":["Στην παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε μία βιβλιογραφική αφηγηματική ανασκόπηση σχετικά την αντιμετώπιση της κεφαλαλγίας μετά από ατυχηματική τρώση καθώς και αυτής που εμφανίζεται σε περιπτώσεις αυτόματης ρήξης σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή επισκληρίδιου εμβαλώματος αίματος (epidural blood patch). Επιπροσθέτως γίνεται αναφορά και σε νεότερες τεχνικές που αρχίζουν να εφαρμόζονται στους ασθενείς, λιγότερο επεμβατικές από το epidural blood patch. Εν τέλει, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις περιπτώσεις εφαρμογής epidural blood patch σε ασθενείς με ενεργό λοίμωξη covid-19, σχετικά με την ασφάλεια της εν λόγω τεχνικής. Η περιοχική αναισθησία μετρά πάνω από 100 χρόνια εφαρμογής, με πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια την εφαρμογή ραχιαίας αναισθησίας σε ανθρώπους από τον August Bier, το 1898, χρησιμοποιώντας το τοπικό αναισθητικό κοκαΐνη. Οσφυϊκή επισκληρίδιος αναισθησία στους ανθρώπους περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1921 από τον Pagés. Έκτοτε καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, σε συνδυασμό με την εξέλιξη στον τομέα των τοπικών αναισθητικών, την ανακάλυψη και χρήση της ειδικής βελόνας Tuohy για τον εντοπισμό του επισκληρίδιου χώρου, σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στη χρήση της επισκληριδίου τεχνικής. Σημαντικό σταθμό αποτέλεσε, περί το 1972, η εντόπιση οπιούχων υποδοχέων στον επισκληρίδιο χώρο γεγονός που οδήγησε στη χρήση οπιοειδών επισκληριδίως ως μέσο αναλγησίας. Πλέον η επισκληρίδιος χρησιμοποιείται ευρέως ως μία τεχνική κεντρικού νευραξονικού αποκλεισμού με πολλές εφαρμογές είτε ως μοναδική τεχνική αναισθησίας (επεμβάσεις κάτω άκρων, λεκάνης, περινέου, κάτω κοιλιακής χώρας), είτε ως τεχνική αναλγησίας (θωρακικές επεμβάσεις/ τραύμα θώρακα/ στέρνου/ κατάγματα πλευρών, επεμβάσεις κοιλιακής χώρας) είτε ως συνδυασμός αναισθησίας/ αναλγησίας (ορθοπαιδικές επεμβάσεις γόνατος/ισχίου, ανώδυνος τοκετός, καισαρική τομή). Παρά την επιτυχία που έχει γνωρίσει τις τελευταίες δεκαετίες, η επισκληρίδιος δεν στερείται επιπλοκών, κάποιες μάλιστα από τις οποίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Η κεφαλαλγία λόγω τρώσης σκληράς μήνιγγας (Post-dural Puncture Headache – PDPH) είναι μία εκ των σχετικά συχνών, με την οποία μάλιστα θα ασχοληθούμε επισταμένα στην παρούσα εργασία. Λοιπές επιπλοκές μπορεί να είναι επισκληρίδιο αιμάτωμα, επισκληρίδιο απόστημα, μηνιγγίτιδα, νευρολογικές διαταραχές όπως δυσαισθησία, αιμωδίες, αδυναμία κάτω άκρων και σπανιότερα όψιμο αιμάτωμα εγκεφάλου, πνευμοεγκέφαλος. Η κεφαλαλγία λόγω ατυχηματικής τρώσης σκληράς μήνιγγας (PDPH) είναι μία κλινική οντότητα, που σύμφωνα με τα κριτήρια της Διεθνούς ταξινόμησης Διαταραχών Κεφαλαλγίας, αποτελεί έναν ιδιαίτερο τύπο πονοκεφάλου ο οποίος αναπτύσσεται έως και πέντε μέρες μετά την τρώση της σκληράς μήνιγγας, έχει κατανομή κυρίως ινιακά με επέκταση μετωπιαία, επιδεινώνεται σε όρθια θέση και βελτιώνεται με την κατάκλιση. Παράλληλα μπορεί να συνοδεύεται από αυχενική δυσκαμψία, εμβοές, φωτοφοβία και ναυτία. Η PDPH μπορεί να παρουσιαστεί και μετά από παρακέντηση της σκληράς μήνιγγας με την εφαρμογή ραχιαίας τεχνικής είτε στα πλαίσια αναισθησίας είτε στα πλαίσια οσφυονωτιαίας παρακέντησης (ΟΝΠ) για διαγνωστικούς λόγους. Πέραν της εμφάνισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας όταν υπάρχει τρώση της σκληράς μήνιγγας, περιγράφεται επίσης στα πλαίσια του συνδρόμου αυτόματης ενδοκράνιας υπότασης (Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome – SIH). Πρόκειται για ένα σπάνια σύνδρομο με σήμα κατατεθέν την οξεία ορθοστατική κεφαλαλγία σε συνδυασμό πολλές φορές με αυχενικό άλγος/ δυσκαμψία, φωτοφοβία, εμβοές, ναυτία. Αν και τα σαφή αίτια του συνδρόμου παραμένουν απροσδιόριστα, πιστεύεται ότι σχετίζεται με διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) είτε μετά από νευροχειρουργική επέμβαση είτε μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας ή/και με χαμηλή πίεση ΕΝΥ. Η μαγνητική τομογραφία σπονδυλικής στήλης και η αξονική τομογραφική μυελογραφία βοηθούν σημαντικά στην ανάδειξη πιθανής βλάβης και εκροής ΕΝΥ σε περιπτώσεις ασθενών με την εν λόγω κλινική εικόνα. Ο συγκεκριμένος τύπος κεφαλαλγίας είτε στα πλαίσια PDPH είτε στα πλαίσια SIH συνδρόμου, περιγράφεται από τους ασθενείς ιδιαίτερα οξύς και δυσβάσταχτος, καθιστώντας τους μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά τους. Ως εκ τούτο η αντιμετώπιση του και η ύφεση των συμπτωμάτων αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η αρχική θεραπευτική προσέγγιση αφορά μία σειρά συντηρητικών μέτρων στα οποία περιλαμβάνονται κατάκλιση, ενυδάτωση, κατανάλωση καφεΐνης, παυσίπονα όπως παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και υδροκορτιζόνη. Το gold standard της αντιμετώπισης αυτού του τύπου κεφαλαλγίας είναι το επισκληρίδιο εμβάλωμα αίματος. Η τεχνική αφορά τη διενέργεια επισκληριδίου και την έγχυση στον επισκληρίδιο χώρο μικρής ποσότητας αυτόλογου αίματος για να σταματήσει η διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Χαρακτηριστικό της επιτυχίας αυτής της τεχνικής είναι η άμεση ανακούφιση από τον πόνο των ασθενών κατά τη διάρκεια έγχυσης του αίματος. Τα τελευταία χρόνια αρκετές μελέτες κατευθύνονται σε λιγότερο επεμβατικές τεχνικές. Πιο συγκεκριμένα η διήθηση του σφηνοϋπερώιου γαγγλίου και η διήθηση του μείζονος ινιακού νεύρου (μονομερώς ή/και άμφω) δείχνουν να έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Παρ ’όλα αυτά απαιτούνται περαιτέρω μελέτες έως ότου συμπεριληφθούν στη φαρέτρα αντιμετώπισης της PDPH και της κεφαλαλγίας μετά από αυτόματη ρήξη σκληράς μήνιγγας. Εν τέλει, ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στις περιπτώσεις εκείνες με ασθενείς που παρουσιάζουν τον συγκεκριμένο τύπο κεφαλαλγίας και έχουν ενεργό λοίμωξη covid-19. Δύο από τους βασικότερους προβληματισμούς όσον αφορά την ασφάλεια για τη διενέργεια epidural blood patch αποτελούν αφενός μεν η πιθανότητα μεταφοράς ιικού φορτίου με το αυτόλογο αίμα ικανού να προκαλέσει λοίμωξη στο ΚΝΣ, αφετέρου δε εάν η λήψη αντιπηκτικών λόγω της υπερπηκτικότητας που απαντάται σε τέτοιους ασθενείς είναι ικανή να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως επισκληρίδιο αιμάτωμα.","The purpose of this essay is to review the literature regarding the application of epidural blood patch after accidental dural puncture as well as in cases of spontaneous dural rupture. In addition, we are describing novel techniques, less invasive in comparison to the epidural blood patch, which are currently emerging into practice. Finally, we are referring to cases of epidural blood patch application in patients with active covid–19 infection, focusing on the safety of this technique. Regional anaesthesia has been in use for over 100 years. The first successful attempt of spinal anaesthesia in humans was made by August Bier in 1898, using the local anaesthetic cocaine. Lumbar epidural anaesthesia in humans was first described in 1921 by Pagés. Since then, throughout the 20th century great progress has been made in the use of the epidural technique in combination with the progress concerning the development of local anaesthetics and also the discovery of the special Tuohy needle which facilitates the location of the epidural space. In addition, the identification of opiate receptors in the epidural space around 1972 was an important milestone, which led to the use of epidural opioids for analgesia. Epidural nowadays is widely used as a central axonal blockade technique, as a single anaesthetic technique (lower limb, pelvic, perineal, lower abdominal operations), or as an analgesia technique (thoracic operations/chest/sternum trauma/rib fractures, operations abdomen) or as a combination of both (orthopaedic knee/hip operations, painless childbirth, caesarean section). Despite its success in recent decades, epidural is not without complications, some of which can be particularly serious. Post-dural puncture headache (PDPH) is one of the relatively frequent ones and it will be a central point of this paper. Other complications can be epidural hematoma, epidural abscess, meningitis, neurological disorders such as dysesthesia, numbness, weakness of lower limbs and rarely late brain hematoma, pneumoencephalus. Headache due to accidental dural puncture (PDPH) is a clinical entity that, according to the criteria of the International Classification of Headache Disorders, is a special type of headache that develops up to five days after the dura puncture, has a mainly occipital distribution with frontal extension, worsens upon standing and ameliorates upon lying down. At the same time, it can be accompanied by neck stiffness, tinnitus, photophobia and nausea. PDPH can also occur after practicing spinal technique either in the anaesthetic setting or in the lumbar puncture setting for diagnostic purposes. In addition to the appearance of this type of headache when there is dural puncture, it is also described in the context of Spontaneous Intracranial Hypotension Syndrome (SIH). This is a rare syndrome characterized by acute orthostatic headache often combined with neck pain/stiffness, photophobia, tinnitus and nausea. Although the exact aetiology of this syndrome remains unknown, it is thought to be related to cerebrospinal fluid (CSF) leakage either after neurosurgery or after spontaneous dural tear and/or low CSF pressure. Magnetic resonance imaging of the spine and computed tomographic myelography significantly help to highlight possible dural leak and CSF outflow in cases of patients with this clinical picture. This specific type of headache, either in PDPH or in SIH syndrome, is described by the patients as particularly acute and unbearable, making them unable to perform their daily tasks. It is therefore imperative to focus on effective treatment and remission of symptoms. The initial management approach involves a series of conservative measures including bed rest, hydration, augmented caffeine consumption, painkillers such as paracetamol and non-steroidal anti-inflammatory drugs and hydrocortisone. The gold standard treatment for this type of headache is the epidural blood patch. The technique involves performing an epidural and injecting a small amount of autologous blood into the epidural space to stop the leakage of cerebrospinal fluid. Characteristic of the success of this technique is the immediate relief from the patients' pain during blood infusion. In recent years, several studies have focused on less invasive techniques. These include sphenopalatine ganglion infiltration - SPGB and greater occipital nerve infiltration - GONB (unilaterally and/or bilaterally) which seem to have encouraging results. Nevertheless, further studies are needed before these can be considered for routine clinical practice when managing PDPH and headache after spontaneous dural rupture. Finally, special care is necessary in patients who present with this specific type of headache and have an active covid-19 infection. There are two main issues regarding the safety of the epidural blood patch. Firstly, consideration must be given to the possibility of carrying a viral load with the autologous blood, causing a CNS infection. Secondly, special care is necessary due to the use of anticoagulant therapy, because of the hypercoagulability state of these patients, which is capable of leading to further complications, such as epidural hematoma."],"dc:identifier":["uoadl:5358878","https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/5358878"],"dc:language":["Ελληνικά","Greek"],"dc:subject":["Επιστήμες Υγείας","Health Sciences"],"dc:title":["Εμβάλωμα αίματος (blood patch) σε αυτόματη και ατυχηματική τρώση σκληράς μήνιγγας"],"dc:type":["born_digital_postgraduate_thesis","Διπλωματική Εργασία","Postgraduate Thesis"]},"updated_at":"2026-07-24T01:01:49Z"}