Proza tzw. rozrachunków inteligenckich (1946-1949)
type: CreativeWork
description: Tematem rozprawy doktorskiej jest proza tzw. rozrachunków inteligenckich, powstająca w latach 1946-1949. Skoncentrowałam się na – Drewnianym koniu K. Brandysa, Sedanie P. Hertza, Nagrobku S. Otwinowskiego, Sprzysiężeniu S. Kisielewskiego oraz Jeziorze Bodeńskim S. Dygata. W każdej z książek występuje bohater – inteligent, którego postawa wobec świata i Historii jest tematem moich rozważań. Powojenna krytyka literacka zarzucała bohaterom bierność, egocentryzm i rezerwę wobec współczesnych przemian społeczno-politycznych. Dostrzegała w powieściach jedynie próbę określenia roli inteligencji w warunkach historycznego przełomu. Miały stanowić literacki głos samych inteligentów w dyskusji, toczącej się wówczas na łamach prasy, głównie „Kuźnicy”, na temat zadań, jakim ta grupa społeczna musi sprostać w ustroju politycznym, który pojawił się po 1945r. w Polsce. I co istotne – ten głos był wymierzony w samą inteligencję – miał charakter samokrytyki. Praca pokazuje, że taki sposób odczytywania literatury rozrachunkowej nie jest wystarczający. Kluczem interpretacyjnym, jaki wykorzystywała krytyka literacka z lat czterdziestych, była ideologia marksistowska, a wnioski, do jakich doszli badacze, zawężają problematykę utworów. Dzieła nie mówią jedynie o doświadczeniach jednej warstwy społecznej, ale poruszają kwestie uniwersalne, związane z ludzką egzystencją w ogóle i relacją, łączącą jednostkę ze społeczeństwem i światem. Kategorią, która umożliwia ich wydobycie, jest melancholia. Dzięki niej, mogłam opisać kondycję psychologiczną, egzystencjalną i społeczną ukazanego w powieściach inteligenta oraz pokazać, że jest jednostką bardziej skomplikowaną i niejednoznaczną niż sądzili krytycy z lat czterdziestych. Wykorzystanie melancholijnej perspektywy wzbogaciło tradycyjne odczytanie omawianego nurtu o nowy kontekst i pozwoliło zrehabilitować sportretowanego w nim inteligenta. Rozprawa jest polemiką z tym sposobem interpretacji tekstów rozrachunkowych, jaki obowiązywał w pierwszym p…
abstract: Tematem rozprawy doktorskiej jest proza tzw. rozrachunków inteligenckich, powstająca w latach 1946-1949. Skoncentrowałam się na – Drewnianym koniu K. Brandysa, Sedanie P. Hertza, Nagrobku S. Otwinowskiego, Sprzysiężeniu S. Kisielewskiego oraz Jeziorze Bodeńskim S. Dygata. W każdej z książek występuje bohater – inteligent, którego postawa wobec świata i Historii jest tematem moich rozważań. Powojenna krytyka literacka zarzucała bohaterom bierność, egocentryzm i rezerwę wobec współczesnych przemian społeczno-politycznych. Dostrzegała w powieściach jedynie próbę określenia roli inteligencji w warunkach historycznego przełomu. Miały stanowić literacki głos samych inteligentów w dyskusji, toczącej się wówczas na łamach prasy, głównie „Kuźnicy”, na temat zadań, jakim ta grupa społeczna musi sprostać w ustroju politycznym, który pojawił się po 1945r. w Polsce. I co istotne – ten głos był wymierzony w samą inteligencję – miał charakter samokrytyki. Praca pokazuje, że taki sposób odczytywania literatury rozrachunkowej nie jest wystarczający. Kluczem interpretacyjnym, jaki wykorzystywała krytyka literacka z lat czterdziestych, była ideologia marksistowska, a wnioski, do jakich doszli badacze, zawężają problematykę utworów. Dzieła nie mówią jedynie o doświadczeniach jednej warstwy społecznej, ale poruszają kwestie uniwersalne, związane z ludzką egzystencją w ogóle i relacją, łączącą jednostkę ze społeczeństwem i światem. Kategorią, która umożliwia ich wydobycie, jest melancholia. Dzięki niej, mogłam opisać kondycję psychologiczną, egzystencjalną i społeczną ukazanego w powieściach inteligenta oraz pokazać, że jest jednostką bardziej skomplikowaną i niejednoznaczną niż sądzili krytycy z lat czterdziestych. Wykorzystanie melancholijnej perspektywy wzbogaciło tradycyjne odczytanie omawianego nurtu o nowy kontekst i pozwoliło zrehabilitować sportretowanego w nim inteligenta. Rozprawa jest polemiką z tym sposobem interpretacji tekstów rozrachunkowych, jaki obowiązywał w pierwszym p…
author: Kozłowska, Izabela
keywords: Literatura rozrachunkowa, Literature of retribution, Inteligent, the intellectual, Melancholia, Melancholy, Powojenna krytyka literacka, the post-war literary criticism, Kuźnica
date published: 2013-10-01
date modified: 2026-07-27T18:45:13Z
provider: Poznan
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: Poznan