Sarmaci i uczeni. Spór o pochodzenie Polaków w historiografii doby staropolskiej
type: CreativeWork
description: Przedmiotem rozważań jest analiza sporu o pochodzenie Polaków w historiografii staropolskiej (ok. 1200-1795), przejawiającego się w konfrontacji koncepcji wandalskiej i sarmackiej. W znaczeniu węższym cezura obejmuje przełomowe XVI stulecie, gdzie zogniskował się ów spór oraz dalsze barokowe kontynuacje (ok. 1500-1740). Zwieńczenie dyskursu badawczego stanowi zarys porozbiorowych recepcji staropolskich koncepcji. W świetle analizy literatury przedmiotu należy uznać, że omawiany zakres problematyki w niniejszym opracowaniu jest nowatorski pod tym względem, że koncentruje się na samych poszukiwaniach etnogenetycznych w czasach staropolskich. Nie było dotąd w literaturze przedmiotu takiego ujęcia interesującego nas zagadnienia zarówno w sensie chronologicznym jak i merytorycznym. Tak zakrojona dysertacja stanowi nie tylko drobiazgową analizę ogromnego materiału źródłowego, ale przede wszystkim próbę uporządkowania ostatniego półwiecze badań nad etnogenezą Polaków w staropolskim dziejopisarstwie. Niniejsze rozważania oparte są na dziełach o charakterze dziejopisarskim i częściowo chorograficznym. W pierwszej kolejności wymienić tu należy traktat geograficzny Klaudiusza Ptolemeusza, Roczniki Jana Długosza i Opis Sarmacji Macieja z Miechowa. Z kolei niezwykle ważne były dzieła: Bernarda Wapowskiego, Marcina Bielskiego i szczególnie Marcina Kromera, który ostatecznie sformułował sarmacką tezę. Przedmiotem badań były także mniej lub bardziej uczone kontynuacje: Aleksandra Gwagnina, Macieja Stryjkowskiego, Stanisława Sarnickiego, Stanisława Orzechowskiego, Szymona Starowolskiego, Krzysztofa Warszewickiego, Wojciecha Dębołęckiego. Po przeanalizowaniu staropolskich kronik pod kątem zagadnienia etnogenezy, należy z całą stanowczością oddzielić dociekania uczonych (zwłaszcza szesnastowiecznych) od późniejszych kontynuacji, pozostających w służbie ideologii sarmackiej. Co za tym idzie, trzeba oddzielić raz na zawsze funkcję ideologiczną od pierwotnej, czysto naukowej. Efektem pog…
abstract: Przedmiotem rozważań jest analiza sporu o pochodzenie Polaków w historiografii staropolskiej (ok. 1200-1795), przejawiającego się w konfrontacji koncepcji wandalskiej i sarmackiej. W znaczeniu węższym cezura obejmuje przełomowe XVI stulecie, gdzie zogniskował się ów spór oraz dalsze barokowe kontynuacje (ok. 1500-1740). Zwieńczenie dyskursu badawczego stanowi zarys porozbiorowych recepcji staropolskich koncepcji. W świetle analizy literatury przedmiotu należy uznać, że omawiany zakres problematyki w niniejszym opracowaniu jest nowatorski pod tym względem, że koncentruje się na samych poszukiwaniach etnogenetycznych w czasach staropolskich. Nie było dotąd w literaturze przedmiotu takiego ujęcia interesującego nas zagadnienia zarówno w sensie chronologicznym jak i merytorycznym. Tak zakrojona dysertacja stanowi nie tylko drobiazgową analizę ogromnego materiału źródłowego, ale przede wszystkim próbę uporządkowania ostatniego półwiecze badań nad etnogenezą Polaków w staropolskim dziejopisarstwie. Niniejsze rozważania oparte są na dziełach o charakterze dziejopisarskim i częściowo chorograficznym. W pierwszej kolejności wymienić tu należy traktat geograficzny Klaudiusza Ptolemeusza, Roczniki Jana Długosza i Opis Sarmacji Macieja z Miechowa. Z kolei niezwykle ważne były dzieła: Bernarda Wapowskiego, Marcina Bielskiego i szczególnie Marcina Kromera, który ostatecznie sformułował sarmacką tezę. Przedmiotem badań były także mniej lub bardziej uczone kontynuacje: Aleksandra Gwagnina, Macieja Stryjkowskiego, Stanisława Sarnickiego, Stanisława Orzechowskiego, Szymona Starowolskiego, Krzysztofa Warszewickiego, Wojciecha Dębołęckiego. Po przeanalizowaniu staropolskich kronik pod kątem zagadnienia etnogenezy, należy z całą stanowczością oddzielić dociekania uczonych (zwłaszcza szesnastowiecznych) od późniejszych kontynuacji, pozostających w służbie ideologii sarmackiej. Co za tym idzie, trzeba oddzielić raz na zawsze funkcję ideologiczną od pierwotnej, czysto naukowej. Efektem pog…
author: Paszyński, Wojciech
keywords: Etnogeneza Słowian, Ethnogenesis of Slavs, Sarmatyzm, Sarmatism, Kroniki staropolskie, Polish Chronicles, Historia nauki, History of Science, Historiografia, Historiography
date published: 2015-10-16
date modified: 2026-07-27T18:45:01Z
provider: Poznan
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: Poznan