Á undanförnum árum hefur færst í aukana að frístundasvæði á Íslandi þróist í átt að íbúðarbyggð, sem skapar nýjar áskoranir fyrir skipulagsmál og stjórnsýslu sveitarfélaga. Markmið þessarar rannsóknar er að greina hvaða tækifæri skapast og áskoranir verða til fyrir minni sveitarfélög þegar frístundabyggð er breytt í íbúðarbyggð, með tilviksrannsókn á Gaddstöðum í Rangárþingi ytra. Rannsóknin byggir á eigindlegri aðferðafræði þar sem stuðst er við greiningu skipulagsgagna, fundargerða og greiningu viðtala við kjörna fulltrúa og starfsmenn sveitarfélagsins. Samhliða er stuðst við fræðilegar heimildir við rannsóknina. Áherslur voru lagðar á fræðlegar greinar sem fjalla um sjálfbærni, búsetuóskir og valdatengsl í skipulagsferlum, í því skyni að varpa ljósi á hvernig slíkir þættir móta ákvarðanatöku og þróun byggðar. Niðurstöður benda til þess að breytingar á landnotkun séu að stórum hluta drifnar áfram út frá óskum íbúa og landeigenda fremur en heildstæðri stefnumótun sveitarfélags. Þær fela í sér ákveðin tækifæri, til að mynda auknar tekjur fyrir sveitarfélög, fjölgun íbúa og styrkingu byggðar. Hins vegar fylgja þeim einnig verulegar áskoranir, meðal annars tengdar uppbyggingu innviða og auknum þjónustukostnaði. Einnig benda niðurstöður til þess að skortur sé á kerfisbundnu mati við ákvarðanatökur og annmarkar innan stjórnsýslunnar. Niðurstöður sýna jafnframt fram á togstreitu milli markmiða skipulagsstefnu um sjálfbæra þróun og þéttingu byggðar annarsvegar og raunverulegrar þróunar. Rannsóknin undirstrikar að breytingar á landnotkun eru flókið ferli sem mótast af samspili hagsmuna, staðbundinna aðstæðna og ákvarðana. Niðurstöðurnar hafa þýðingu fyrir stefnumótun og skipulag innan minni sveitarfélaga, sérstaklega með tilliti til þess hvernig hægt er að samræma þróun byggðar, uppbyggingu innviða og ákvarðanir sem teknar eru af stjórnsýslunni.
Skipulagsfræði, Breyting landnotkunar, Frístundabyggð, Íbúðarbyggð, Skipulagsmál, Innviðir samfélagsins, Sjálfbærni, Gaddstaðir
Networked Digital Library of Theses and Dissertations