Kvörðun gróðureldavísa fyrir íslenskar aðstæður
type: CreativeWork
description: Stórir stjórnlausir gróðureldar voru sjaldgæfir á Íslandi milli 1900 og 2000. Gróðureldahætta hefur hins vegar aukist hér síðustu þrjá áratugi, meðal annars vegna minni beitar, hlýnandi veðurfars, vaxandi gróðurþekju og aukinnar útbreiðslu skóga. Nú er svo komið að rík þörf er orðin á að þróa hér kerfi sem varar almenning og viðbragðsaðila við gróðureldahættu um leið og slíkar aðstæður myndast. Margar aðferðir hafa verið þróaðar erlendis til að meta slíka hættu og sumar þeirra hafa verið í formlegum rekstri í áratugi. Algengastir eru sérhæfðir gróðureldavísar sem byggja á daglegum veðurgögnum. Eitt mest notaða kerfið alþjóðlega er hið kanadíska FWI-kerfi (e. The Canadian Forest Fire Weather Index System). Árið 2025 kom út ný og endurbætt útgáfa af þessu kerfi sem hefur verið nefnt FWI2025. Í þessari rannsókn er FWI2025-kerfið kvarðað fyrir íslenskar aðstæður til að bæta mat á veðurtengdri gróðureldahættu. Notuð voru veðurgögn úr CARRA (e. Copernicus Arctic Regional ReAnalysis) endurgreiningunni fyrir 23 staði á Íslandi á tímabilinu 2005-2025, frá 1. mars til 30. september. FWI2025 var keyrt í klukkustundarupplausn og kvörðuð þröskuldsgildi voru reiknuð fyrir níu stuðla (e. components) og vísa (e. indices) kerfisins: fínefnisrakastuðul (FFMC), svarðrakastuðul (DMC), þurrkstuðul (DC), upphafsútbreiðsluvísi (ISI), eldefnisvísi (BUI), skógareldavísi (FWI), graslendisrakastuðul (GFMC), graslendisútbreiðsluvísi (GSI) og graslendiseldavísi (GFWI). Þröskuldsgildi voru skilgreind út frá 75., 90., 95., 99. og 99,7. prósentumarki og túlkuð sem lítil, miðlungs, mikil, mjög mikil og öfgafull hætta á öflugum gróðureldi ef hann kviknar. Niðurstöðurnar sýna að sjálfgefin FWI2025-viðmið frá Kanada og viðmið frá Alaska henta illa fyrir Ísland. Íslensk þröskuldsgildi fyrir DMC, BUI og FWI eru almennt lægri en sjálfgefin gildi, FFMC-bilið er mun þrengra, en DC-þröskuldsgildi eru hærri í mörgum hættuflokkum vegna langtímauppsöfnunar þurrks yfir gróðureldatímabilið. Svæðisbundinn samanbu…
abstract: Stórir stjórnlausir gróðureldar voru sjaldgæfir á Íslandi milli 1900 og 2000. Gróðureldahætta hefur hins vegar aukist hér síðustu þrjá áratugi, meðal annars vegna minni beitar, hlýnandi veðurfars, vaxandi gróðurþekju og aukinnar útbreiðslu skóga. Nú er svo komið að rík þörf er orðin á að þróa hér kerfi sem varar almenning og viðbragðsaðila við gróðureldahættu um leið og slíkar aðstæður myndast. Margar aðferðir hafa verið þróaðar erlendis til að meta slíka hættu og sumar þeirra hafa verið í formlegum rekstri í áratugi. Algengastir eru sérhæfðir gróðureldavísar sem byggja á daglegum veðurgögnum. Eitt mest notaða kerfið alþjóðlega er hið kanadíska FWI-kerfi (e. The Canadian Forest Fire Weather Index System). Árið 2025 kom út ný og endurbætt útgáfa af þessu kerfi sem hefur verið nefnt FWI2025. Í þessari rannsókn er FWI2025-kerfið kvarðað fyrir íslenskar aðstæður til að bæta mat á veðurtengdri gróðureldahættu. Notuð voru veðurgögn úr CARRA (e. Copernicus Arctic Regional ReAnalysis) endurgreiningunni fyrir 23 staði á Íslandi á tímabilinu 2005-2025, frá 1. mars til 30. september. FWI2025 var keyrt í klukkustundarupplausn og kvörðuð þröskuldsgildi voru reiknuð fyrir níu stuðla (e. components) og vísa (e. indices) kerfisins: fínefnisrakastuðul (FFMC), svarðrakastuðul (DMC), þurrkstuðul (DC), upphafsútbreiðsluvísi (ISI), eldefnisvísi (BUI), skógareldavísi (FWI), graslendisrakastuðul (GFMC), graslendisútbreiðsluvísi (GSI) og graslendiseldavísi (GFWI). Þröskuldsgildi voru skilgreind út frá 75., 90., 95., 99. og 99,7. prósentumarki og túlkuð sem lítil, miðlungs, mikil, mjög mikil og öfgafull hætta á öflugum gróðureldi ef hann kviknar. Niðurstöðurnar sýna að sjálfgefin FWI2025-viðmið frá Kanada og viðmið frá Alaska henta illa fyrir Ísland. Íslensk þröskuldsgildi fyrir DMC, BUI og FWI eru almennt lægri en sjálfgefin gildi, FFMC-bilið er mun þrengra, en DC-þröskuldsgildi eru hærri í mörgum hættuflokkum vegna langtímauppsöfnunar þurrks yfir gróðureldatímabilið. Svæðisbundinn samanbu…
author: Bolli Pálmason 1973-
language: is
keywords: Skógfræði, Sinubruni, Gróðureldahætta, FWI2025, CARRA, Kvörðuð þröskuldsgildi, Graslendislíkan, Veðurtengd hætta
date published: 2026-06-09T14:53:37Z
date modified: 2026-07-27T18:39:44Z
provider: Agricultural University of Iceland
publisher: Networked Digital Library of Theses and Dissertations
type: WebPage
source organization: Agricultural University of Iceland

PropertyValue
property ID: Handle
value: https://hdl.handle.net/1946/53706