{"id":{"repo_id":"ag-u-iceland","oai_identifier":"oai:skemman.is:1946/33479"},"canonical_url":"https://search.dev.ndltd.org/etd/ag-u-iceland/oai:skemman.is:1946/33479","repository":{"repo_id":"ag-u-iceland","name":"Agricultural University of Iceland","base_url":"https://skemman.is/oai/request"},"display":{"title":"Þróun geitahalds á Íslandi byggt á upplýsingum úr búnaðar- og forðagæsluskýrslum","abstract":"Íslenska geitin (Capra aegagrus hircus) er talin hafa borist til landsins um árið 870 með landnámsmönnum frá Skandinavíu og Bretlandseyjum. Álitið er að íslenski geitfjárstofninn hafi verið án innblöndunar í um 1100 ár og að stofninn hafi sennilega aldrei verið stór. Fyrstu tölur sem birtar voru um geitfjárfjölda á Íslandi var árið 1703. Frá því ári voru geitur ekki mikið taldar fram sérstaklega og í þau fáu skipti fyrir aldamótin 1900 sem geitfjárfjöldinn var gefinn upp voru það ekki áreiðanlegar tölur. Um og eftir aldamót 1900 fóru talningar að verða meira áreiðanlegri. Mikil sveifla varð á stofnstærðinni á 20. öld þar sem geitunum fjölgaði gríðarlega mikið fyrstu þrjá áratugina. Fjöldinn náði hámarki árið 1930 en upp úr því fækkaði geitum óhugnalega hratt og fór fjöldinn niður fyrir 100 gripi á árunum 1957 til 1965. Síðan hefur fjölgað í stofninum og í lok ársins 2018 taldi stofninn 1491 geit á vetrarfóðrun. Geitur hafa verið til í öllum sýslum landsins en þó ekki á sama tíma. Flestar hafa verið geitur í 18 sýslum í einu. Í Þingeyjarsýslum hafa geitur verið flestar lengst af á 20. öld, þá sérstaklega í Suður-Þingeyjarsýslu. Í dag eru geiturnar flestar í Mýrasýslu, en sú sýsla var aldrei geitmörg fyrr en rétt upp úr aldamótum 2000. Barðastrandar- og Ísafjarðarsýslur hafa verið geitalausar síðan árið 1960 og ekki er hægt að flytja þangað geitur vegna smitvarnahólfa. Stofninn er mikið ræktaður í smáum hópum og því er óhjákvæmilegt að komast hjá skyldleikaræktun og er hún orðin mjög mikil og erfðafjölbreytileiki farinn að minnka mikið. Það hefur neikvæð áhrif á stofnstærðina og aðlögunarhæfileika til að aðlagast nýjum aðstæðum. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að erfðafjölbreytileikinn minnki meira.","abstract_html":"Íslenska geitin (Capra aegagrus hircus) er talin hafa borist til landsins um árið 870 með landnámsmönnum frá Skandinavíu og Bretlandseyjum. Álitið er að íslenski geitfjárstofninn hafi verið án innblöndunar í um 1100 ár og að stofninn hafi sennilega aldrei verið stór. Fyrstu tölur sem birtar voru um geitfjárfjölda á Íslandi var árið 1703. Frá því ári voru geitur ekki mikið taldar fram sérstaklega og í þau fáu skipti fyrir aldamótin 1900 sem geitfjárfjöldinn var gefinn upp voru það ekki áreiðanlegar tölur. Um og eftir aldamót 1900 fóru talningar að verða meira áreiðanlegri. Mikil sveifla varð á stofnstærðinni á 20. öld þar sem geitunum fjölgaði gríðarlega mikið fyrstu þrjá áratugina. Fjöldinn náði hámarki árið 1930 en upp úr því fækkaði geitum óhugnalega hratt og fór fjöldinn niður fyrir 100 gripi á árunum 1957 til 1965. Síðan hefur fjölgað í stofninum og í lok ársins 2018 taldi stofninn 1491 geit á vetrarfóðrun. Geitur hafa verið til í öllum sýslum landsins en þó ekki á sama tíma. Flestar hafa verið geitur í 18 sýslum í einu. Í Þingeyjarsýslum hafa geitur verið flestar lengst af á 20. öld, þá sérstaklega í Suður-Þingeyjarsýslu. Í dag eru geiturnar flestar í Mýrasýslu, en sú sýsla var aldrei geitmörg fyrr en rétt upp úr aldamótum 2000. Barðastrandar- og Ísafjarðarsýslur hafa verið geitalausar síðan árið 1960 og ekki er hægt að flytja þangað geitur vegna smitvarnahólfa. Stofninn er mikið ræktaður í smáum hópum og því er óhjákvæmilegt að komast hjá skyldleikaræktun og er hún orðin mjög mikil og erfðafjölbreytileiki farinn að minnka mikið. Það hefur neikvæð áhrif á stofnstærðina og aðlögunarhæfileika til að aðlagast nýjum aðstæðum. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að erfðafjölbreytileikinn minnki meira.","abstract_has_math":false,"creators":["Heiða Ösp Sturludóttir 1994-"],"institution":null,"degree_name":null,"degree_level":null,"degree_discipline":null,"degree_department":null,"school":null,"contributors":["Landbúnaðarháskóli Íslands"],"advisors":[],"committee_chairs":[],"committee_members":[],"year":2019,"date_issued":"2019-06-04T14:23:57Z","date_published":"2019-06-04T14:23:57Z","updated_at":"2026-07-27T18:43:29Z","subjects":["Geitahald","Geitabæir","Geitfjárstofn","Íslenska geitin"],"languages":["is"],"rights":[],"rights_urls":[],"identifier_entries":[]},"links":{"outbound_url":"http://hdl.handle.net/1946/33479","outbound_label":"Handle","outbound_source":"dc:identifier.uri"},"metadata_groups":[{"id":"people","label":"People","entries":[{"key":"dc:contributor","label":"Contributor","values":["Landbúnaðarháskóli Íslands"]},{"key":"dc:creator","label":"Author","values":["Heiða Ösp Sturludóttir 1994-"]}]},{"id":"academic_context","label":"Academic Context","entries":[{"key":"dc:date.accessioned","label":"Dc Date Accessioned","values":["2019-06-04T14:23:56Z"]},{"key":"dc:date.available","label":"Dc Date Available","values":["2019-06-04T14:23:56Z"]},{"key":"dc:date.issued","label":"Date","values":["2019-06-04T14:23:57Z"]},{"key":"dc:type","label":"Dc Type","values":["Thesis"]}]},{"id":"subjects_keywords","label":"Subjects and Keywords","entries":[{"key":"dc:subject","label":"Dc Subject","values":["Geitahald","Geitabæir","Geitfjárstofn","Íslenska geitin"]}]},{"id":"language_rights","label":"Language and Rights","entries":[{"key":"dc:language.iso","label":"Language (ISO)","values":["is"]}]},{"id":"identifiers","label":"Identifiers","entries":[{"key":"dc:identifier.uri","label":"Identifier URI","values":["http://hdl.handle.net/1946/33479"]}]},{"id":"additional","label":"Additional Metadata","entries":[{"key":"dc:description.abstract","label":"Abstract","values":["Íslenska geitin (Capra aegagrus hircus) er talin hafa borist til landsins um árið 870 með landnámsmönnum frá Skandinavíu og Bretlandseyjum. Álitið er að íslenski geitfjárstofninn hafi verið án innblöndunar í um 1100 ár og að stofninn hafi sennilega aldrei verið stór. Fyrstu tölur sem birtar voru um geitfjárfjölda á Íslandi var árið 1703. Frá því ári voru geitur ekki mikið taldar fram sérstaklega og í þau fáu skipti fyrir aldamótin 1900 sem geitfjárfjöldinn var gefinn upp voru það ekki áreiðanlegar tölur. Um og eftir aldamót 1900 fóru talningar að verða meira áreiðanlegri. Mikil sveifla varð á stofnstærðinni á 20. öld þar sem geitunum fjölgaði gríðarlega mikið fyrstu þrjá áratugina. Fjöldinn náði hámarki árið 1930 en upp úr því fækkaði geitum óhugnalega hratt og fór fjöldinn niður fyrir 100 gripi á árunum 1957 til 1965. Síðan hefur fjölgað í stofninum og í lok ársins 2018 taldi stofninn 1491 geit á vetrarfóðrun. Geitur hafa verið til í öllum sýslum landsins en þó ekki á sama tíma. Flestar hafa verið geitur í 18 sýslum í einu. Í Þingeyjarsýslum hafa geitur verið flestar lengst af á 20. öld, þá sérstaklega í Suður-Þingeyjarsýslu. Í dag eru geiturnar flestar í Mýrasýslu, en sú sýsla var aldrei geitmörg fyrr en rétt upp úr aldamótum 2000. Barðastrandar- og Ísafjarðarsýslur hafa verið geitalausar síðan árið 1960 og ekki er hægt að flytja þangað geitur vegna smitvarnahólfa. Stofninn er mikið ræktaður í smáum hópum og því er óhjákvæmilegt að komast hjá skyldleikaræktun og er hún orðin mjög mikil og erfðafjölbreytileiki farinn að minnka mikið. Það hefur neikvæð áhrif á stofnstærðina og aðlögunarhæfileika til að aðlagast nýjum aðstæðum. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að erfðafjölbreytileikinn minnki meira."]},{"key":"dc:title","label":"Title","values":["Þróun geitahalds á Íslandi byggt á upplýsingum úr búnaðar- og forðagæsluskýrslum"]}]}],"canonical_facts":{"dc:contributor":["Landbúnaðarháskóli Íslands"],"dc:creator":["Heiða Ösp Sturludóttir 1994-"],"dc:date.accessioned":["2019-06-04T14:23:56Z"],"dc:date.available":["2019-06-04T14:23:56Z"],"dc:date.issued":["2019-06-04T14:23:57Z"],"dc:description.abstract":["Íslenska geitin (Capra aegagrus hircus) er talin hafa borist til landsins um árið 870 með landnámsmönnum frá Skandinavíu og Bretlandseyjum. Álitið er að íslenski geitfjárstofninn hafi verið án innblöndunar í um 1100 ár og að stofninn hafi sennilega aldrei verið stór. Fyrstu tölur sem birtar voru um geitfjárfjölda á Íslandi var árið 1703. Frá því ári voru geitur ekki mikið taldar fram sérstaklega og í þau fáu skipti fyrir aldamótin 1900 sem geitfjárfjöldinn var gefinn upp voru það ekki áreiðanlegar tölur. Um og eftir aldamót 1900 fóru talningar að verða meira áreiðanlegri. Mikil sveifla varð á stofnstærðinni á 20. öld þar sem geitunum fjölgaði gríðarlega mikið fyrstu þrjá áratugina. Fjöldinn náði hámarki árið 1930 en upp úr því fækkaði geitum óhugnalega hratt og fór fjöldinn niður fyrir 100 gripi á árunum 1957 til 1965. Síðan hefur fjölgað í stofninum og í lok ársins 2018 taldi stofninn 1491 geit á vetrarfóðrun. Geitur hafa verið til í öllum sýslum landsins en þó ekki á sama tíma. Flestar hafa verið geitur í 18 sýslum í einu. Í Þingeyjarsýslum hafa geitur verið flestar lengst af á 20. öld, þá sérstaklega í Suður-Þingeyjarsýslu. Í dag eru geiturnar flestar í Mýrasýslu, en sú sýsla var aldrei geitmörg fyrr en rétt upp úr aldamótum 2000. Barðastrandar- og Ísafjarðarsýslur hafa verið geitalausar síðan árið 1960 og ekki er hægt að flytja þangað geitur vegna smitvarnahólfa. Stofninn er mikið ræktaður í smáum hópum og því er óhjákvæmilegt að komast hjá skyldleikaræktun og er hún orðin mjög mikil og erfðafjölbreytileiki farinn að minnka mikið. Það hefur neikvæð áhrif á stofnstærðina og aðlögunarhæfileika til að aðlagast nýjum aðstæðum. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að erfðafjölbreytileikinn minnki meira."],"dc:identifier.uri":["http://hdl.handle.net/1946/33479"],"dc:language.iso":["is"],"dc:subject":["Geitahald","Geitabæir","Geitfjárstofn","Íslenska geitin"],"dc:title":["Þróun geitahalds á Íslandi byggt á upplýsingum úr búnaðar- og forðagæsluskýrslum"],"dc:type":["Thesis"]},"updated_at":"2026-07-27T18:43:29Z"}